Nowe badania wskazują, że brak wspomnień snów może być jednym z pierwszych sygnałów choroby Alzheimera, ujawniającym się w mózgu jeszcze zanim pojawią się typowe objawy kliniczne.
Chorobę Alzheimera tradycyjnie rozpoznaje się dopiero wtedy, gdy pojawiają się wyraźne zaburzenia pamięci epizodycznej – tej, która odpowiada za przywoływanie konkretnych wydarzeń wraz z ich kontekstem i szczegółami.
REKLAMA
REKLAMA
Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie Alzheimer’s & Dementia wskazują jednak, że pierwsze sygnały zmian w mózgu mogą pojawiać się znacznie wcześniej.
Zespół naukowców z Fundacji Królowej Zofii i CIEN przez dziesięć lat obserwował ponad tysiąc osób starszych, które na początku badania nie wykazywały zaburzeń poznawczych.
Wyniki okazały się istotne klinicznie. Osoby deklarujące brak pamięci snów częściej wykazywały podwyższone stężenie białka tau we krwi. Częściej występował u nich także wariant genu APOE ε4, uznawany za jeden z głównych czynników ryzyka choroby Alzheimera.
Co istotne, zależność ta utrzymywała się nawet u uczestników osiągających prawidłowe wyniki w standardowych testach pamięci. Oznacza to, że brak wspomnień snów może stanowić niezależny, bardzo wczesny marker ryzyka neurodegeneracji.
Domyślna sieć neuronowa – możliwe wyjaśnienie zjawiska
Jedno z potencjalnych wyjaśnień tego zjawiska wiąże się z domyślną siecią neuronową – układem struktur mózgowych odpowiedzialnych m.in. za generowanie treści snów. Jednocześnie jest to jedna z pierwszych sieci szczególnie podatnych na zmiany neurodegeneracyjne.
Jak podkreśla Pascual Sánchez-Juan, dyrektor naukowy CIEN, problem nie dotyczy wyłącznie pamięci snu, lecz samego mechanizmu jego powstawania.
Jeżeli aktywność domyślnej sieci neuronowej zostaje zakłócona, sen może nie przyjmować wystarczająco spójnej formy, by mógł zostać zapamiętany po przebudzeniu.
Stopniowa degradacja tych obwodów mogłaby tłumaczyć, dlaczego osoby, które na początku badania nie pamiętały snów, częściej doświadczały szybszego spadku funkcji poznawczych i miały wyższe ryzyko rozwoju demencji.
Wyzwanie wczesnej diagnozy
Znaczenie tych obserwacji jest szczególnie istotne w kontekście diagnostyki w Hiszpanii. Według danych Hiszpańskiego Towarzystwa Neurologicznego (SEN) ponad połowa przypadków choroby Alzheimera w stadium łagodnym pozostaje nierozpoznana.
Brak terapii przyczynowej sprawia, że kluczową rolę odgrywa wczesne wykrywanie choroby oraz interwencja w fazie prodromalnej – to właśnie wtedy możliwe jest spowolnienie progresji choroby i wdrożenie działań wspierających pacjenta.
Choć wieku i genetyki nie można zmienić, duże znaczenie mają czynniki stylu życia. Regularna aktywność fizyczna, kontrola ciśnienia tętniczego i zbilansowana dieta pozostają podstawą profilaktyki.
Specjaliści podkreślają również rolę rezerwy poznawczej – aktywność intelektualna i utrzymywanie relacji społecznych mogą zwiększać odporność mózgu na procesy neurodegeneracyjne.
Wyniki badania sugerują, że pierwsze subtelne sygnały tych zmian mogą ujawniać się w tak codziennym zjawisku, jak pamięć snów.