To ważny dzień dla mieszkańców Gdyni. W poniedziałek rano w południowokoreańskim Busan Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO oficjalnie uznał modernistyczne centrum miasta za dobro o Wyjątkowej Uniwersalnej Wartości.
Uzupełniony wniosek o wpis formalnie przedstawił Kazachstan przy współautorstwie Azerbejdżanu. Poprzednia próba zakończyła się rekomendacją typu referral, co oznaczało konieczność uzupełnienia dokumentacji. Zmodyfikowany wniosek zyskał tym razem poparcie Komitetu. Jak podkreślają władze Gdyni, sukces był możliwy także dzięki „pracy dyplomatycznej i budowaniu zaufania dla kandydatury na arenie ogólnopolskiej i międzynarodowej”.
REKLAMA
REKLAMA
Harmonia z morzem i moderna, czyli co przekonało UNESCO
We wniosku podkreślono trzy kluczowe aspekty: integralność, autentyczność oraz sposób ochrony i zarządzania zabytkowym obszarem. Doceniono przede wszystkim starannie zaprojektowane śródmieście, które od początku miało zapewniać mieszkańcom wysoką jakość życia, pozostając jednocześnie w ścisłej relacji z morzem i portem. Wśród najważniejszych atutów wskazano także spójną architekturę oraz zachowanie historycznych funkcji, autentyczności i integralności całego założenia urbanistycznego.
Jak podkreślono w dokumentacji, wyjątkowość Gdyni wynika przede wszystkim z jej układu urbanistycznego. „Z jednej strony opiera się on na tradycyjnej ortogonalnej siatce ulic wypełnionej zwartą zabudową pierzejową, z drugiej zaś wprowadza nowoczesny typ kamienicy – budynku mieszkalnego pozbawionego oficyn i skrzydeł – spełniającego modernistyczne wymagania dotyczące higieny, dostępu do światła dziennego i zieleni” – czytamy we wniosku.
Autorzy dokumentacji podkreślają również, że powstanie Gdyni symbolizowało zupełnie nowe podejście do projektowania miasta. Odróżniało je ono zarówno od XIX-wiecznych miast z kamienicami pełnymi oficyn, jak i od modernistycznych osiedli, tworzonych przez międzywojenną awangardę architektoniczną.
Na Listę Światowego Dziedzictwa wpisano obszar o powierzchni 87,9 hektara. Jego północną granicę wyznaczają ulice Jana z Kolna, Wójta Radtkego i Świętego Piotra, natomiast od zachodu zamyka go linia kolejowa.
Co oznacza dla Gdyni wpis do UNESCO?
Wpis na światową listę UNESCO ucieszył włodarzy miasta. Jak przekazała mediom prezydent Gdyni, Aleksandra Kosiorek, jest on przede wszystkim „hołdem dla ludzi odważnych: architektów, inżynierów i budowniczych, którzy uwierzyli, że z niewielkiej wsi można stworzyć nowoczesny port i miasto”.
Choć pojawienie się centrum Gdyni na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO – Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury – nie wiąże się z bezpośrednim wsparciem finansowym, daje miastu prestiż i międzynarodową rozpoznawalność. Władze Gdyni zwracają również uwagę na potencjalny impuls do rozwoju turystyki.
Obecnie, na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajduje się 18 polskich obiektów. Są wśród nich m.in. Stare Miasto w Krakowie, Historyczne Centrum Warszawy i Stare Miasto w Zamościu, ale także zabytki przemysłowe, obiekty sakralne oraz miejsca o wyjątkowych walorach przyrodniczych.
100 lat Gdyni i dwadzieścia lat starań
Jak podkreślają władze miasta, wpis jest efektem ponad 20 lat pracy nad ochroną modernistycznego dziedzictwa Gdyni. W tym czasie powołano Miejskiego Konserwatora Zabytków, rozszerzono ochronę konserwatorską i prowadzono liczne badania naukowe.
W 2007 roku układ urbanistyczny śródmieścia trafił do rejestru zabytków, a osiem lat później uzyskał status Pomnika Historii. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO przyszedł w szczególnym momencie – w roku, w którym Gdynia świętuje stulecie nadania praw miejskich.
Dla władz miast wpis jest traktowany jako symboliczne zwieńczenie drogi, która rozpoczęła się wraz z budową nowoczesnej Gdyni i przez dekady była kontynuowana przez kolejne pokolenia mieszkańców oraz architektów.