Już za miesiąc powinniśmy poznać lokalizację nowego Urzędu UE ds. Celnych. Cel jest jeden: gruntowna przebudowa systemu, który steruje przepływem towarów. Warszawa jest jednym kandydatów. W tle jednak toczy się walka polityczna i wyścig z gigantycznym wyzwaniem technologicznym.
Stawką jest prestiż, setki miejsc pracy i wpływ na to, jak Unia Europejska będzie chronić swoje granice gospodarcze przez kolejne dekady. Nowy urząd ma zacząć działać w tym roku, a w pełni operacyjny stanie się dwa lata później.
REKLAMA
REKLAMA
Z kim zmierzy się Warszawa?
Lista kandydatów jest długa. Oprócz Warszawy, o względy Brukseli zabiegają: Liège (Belgia), Malaga (Hiszpania), Lille (Francja), Zagrzeb (Chorwacja), Rzym (Włochy), Haga (Holandia), Porto (Portugalia) oraz Bukareszt (Rumunia).
Każde miasto gra swoją kartą. Haga promuje bliskość Europolu. Belgia i Francja stawiają na logistykę. Polska wyciąga na stół argumenty geopolityczny i operacyjny: Warszawa jest już domem dla unijnej agencji straży granicznej Frontex,a polski rząd przekonuje, że w dobie wojny hybrydowej kluczem jest bezpieczeństwo i synergia tych instytucji. Argument jest prosty: skoro celnicy i strażnicy walczą z tymi samymi zagrożeniami, powinni działać ramię w ramię obok siebie.
Dlaczego warto się starać?
"Z jednej strony, goszczenie siedziby EUCA daje większe możliwości aktywnego uczestnictwa w procesie reformowania unii celnej. Z drugiej strony, to szansa na wzrost gospodarczy dla miasta, które będzie gospodarzem. Nowa agencja oznacza zwiększenie ruchu biznesowego i turystycznego oraz przyjazd pracowników uninej instytujcji wraz z rodzinami. EUCA ma docelowo zatrudniać 250 osób, ale w przyszłości ta liczba może wzrosnąć" - powiedziała Euronews Małgorzata Krok, Pełnomocnik Ministra Finansów i Gospodarki ds. ubiegania się o ustanowienie siedziby Urzędu UE ds. Celnych (EUCA).
"Warszawa oferuje bezpośrednie połączenia lotnicze do wszystkich państw UE, a także do państw kandydujących i partnerskich. Synergia z Frontex, bliskość wszystkich rodzajów przejść granicznych i doświadczenie naszej administracji w sprawach celnych oraz tworzeniu wielkoskalowych podatkowo-celnych systemów IT, tworzą optymalne warunki do rozwoju EUCA” – dodaje Krok.
Polscy dyplomaci w kuluarach punktują też słabości rywali, wskazując, że bycie logistycznym centrum e-commerce (jak Belgia czy Holandia) w dobie walki z zalewem tanich paczek z Azji może być obciążeniem. Na największego rywala Polski wskazuje się jednak Francję, która od dłuższego już czasu zabiegała o tę agencję.
Nie tylko podatki, ale bezpieczeństwo i technologia
"Rola poborcy należności ewoluowała w kierunku strażnika jednolitego rynku, konkurencyjności gospodarki i bezpieczeństwa obywateli. To nie tylko jest kwestia przemytu czy terroryzmu, ale zgodności produktów z wymogami" - dodała w rozmowie z Euronews Magdalena Rzeczkowska, była Minister Finansów. Rzeczkowska w przeszłości zarządzała również Krajową Administracją Skarbową i obserwowała ewolucję służb celnych od papierowych deklaracji po erę cyfrową.
Była minister zwraca uwagę na nasz atut, jakim jest właśnie siedziba Frontexu. Argument o synergii instytucji jest uważany za kluczowy, zwłaszcza w kontekście bezpieczeństwa wschodniej flanki - "mówimy o zintegrowanym zarządzaniu granicą, a ta synergia to ważny element. To właśnie na styku pracy tych instytucji można rzeczywiście budować bezpieczeństwo".
Co więcej, była minister zwraca uwagę na fakt, że EUCA będzie również hubem technologicznym. “To zdecydowanie nie powinni być urzędnicy w garniturze, dlatego że głównym zadaniem będzie nie tylko budowa, ale i utrzymanie unijnego centrum danych celnych, czyli Customs Data Hub” - dodaje.
Rzeczkowskiej wtóruje minister Krok: "sercem obecnej reformy celnej będzie właśnie hub danych. Sama agencja będzie natomiast mózgiem i to ona będzie analizowała kwestie celne oraz analizę ryzyka na poziomie UE. Dzięki temu agencja ma potencjał stać się centrum badawczo-rozwojowym w obszarze celnym".
Czym jest Customs Data Hub?
Walka o lokalizację to tylko jeden wymiar tej historii. Prawdziwym wyzwaniem jest to, czym EUCA ma zarządzać: Unijnym Centrum Danych Celnych (EU Customs Data Hub).
Eksperci nazywają ten system "układem nerwowym" nowej unii celnej. Zamiast 27 oddzielnych systemów krajowych, Unia chce stworzyć jedną gigantyczną bazę danych. Ma to pozwolić na śledzenie towarów w czasie rzeczywistym i wyłapywanie niebezpiecznych produktów przy użyciu sztucznej inteligencji.
Reformę napędza kryzys. Według prognoz Komisji Europejskiej, w 2025 roku do Unii miało trafić 5,6 miliarda paczek, które w zdecydowanej większości pochodzą z Chin. Obecny system jest niewydolny, a sami celnicy nie są w stanie fizycznie kontrolować takiej masy. Efekt? Europejczycy tracą miliardy euro na nieopłaconych cłach i podatkach. To właśnie ten system ma zostać uszczelniony przez nowy urząd.
Jednak biznes ostrzega: bez współpracy z sektorem prywatnym (firmami kurierskimi, platformami e-commerce), budowa "Data Hubu" może skończyć się paraliżem handlu. Przedstawiciele branży logistycznej alarmują, że terminy wdrażania zmian są bardzo napięte, a specyfikacje techniczne wciąż niejasne.
Sama branża dodaje, że bez konsultacji z praktykami, ambitna cyfrowa reforma może doprowadzić do zatorów, które uderzą w europejskich konsumentów. Jednocześnie polska oferta opiera się właśnie na argumencie, że tylko „cyfrowa twierdza” z doświadczeniem w zarządzaniu kryzysowym udźwignie ten ciężar.
Właśnie dlatego Warszawa, walcząc o EUCA, zgłasza akces nie tylko do goszczenia urzędników, ale do bycia centrum operacyjnym, które musi udźwignąć największą reformę celną w historii Unii Europejskiej.
EUCA. Kulisy rywalizacji
A jak obecnie wyglądają kulisy? Tutaj minister Rzeczkowska nie ma złudzeń co do natury wyboru siedziby - "na koniec dnia to będzie decyzja polityczna, choć nie do końca tak powinno być. Powinniśmy patrzeć z punktu widzenia niezależności instytucji".
"Podjęliśmy świadomą decyzję, żeby ubiegać się o ten urząd, ponieważ uważamy, że to właśnie w Warszawie będzie się najlepiej rozwijał. Teraz aktywnie przekonujemy do tego decydentów" - wskazuje Krok przypominając, że decyzję podejmie Rada UE oraz Parlament Europejski.
Ostateczny werdykt zapadnie w marcu 2026 roku. Wtedy okaże się, czy Bruksela woli postawić na sprawdzone szlaki handlowe zachodu, czy na cyfrową tarczę na wschodniej flance - i czy w nowej architekturze Europy punkt ciężkości ostatecznie przesuwa się na Wschód.