Zwój odkryto po raz pierwszy w latach 50. XVIII w., ale był zbyt kruchy, by go otworzyć. Dzięki AI badacze odczytali tekst, ujawniając filozoficzny traktat o etyce i postępie ludzkości.
Starożytny zwój, który przetrwał wybuch Wezuwiusza w 79 r. n.e., wreszcie zdradził swoje tajemnice.
REKLAMA
REKLAMA
Naukowcom udało się odczytać kruchy zwój, nie rozwijając go. Zamiast tego wykorzystali sztuczną inteligencję, która pomogła ujawnić – co brzmi dość ironicznie – filozoficzny traktat o etyce, naturze człowieka i moralnym postępie.
Zwój, oznaczony jako PHerc. 1667, należał do biblioteki zwęglonych manuskryptów po raz pierwszy odkrytej w latach 50. XVIII wieku w starożytnym rzymskim mieście Herkulanum.
Łącznie pod ruinami jednej z najbardziej okazałych willi w mieście, zniszczonej podczas erupcji, cudownie zachowało się około 1800 fragmentów papirusu. Te szczątki tworzą jedyną w pełni zachowaną bibliotekę z grecko‑rzymskiego świata.
Kiedy ten skarb ujrzał światło dzienne, pojawiło się jednak nowe wyzwanie.
Zwoje przetrwały niszczycielską erupcję i spędziły setki lat pogrzebane pod warstwą wulkanicznego popiołu, ale były zbyt kruche, by je otworzyć. Próba rozwinięcia groziła tym, że rozpadną się w pył, dlatego pozostawały starannie zapieczętowane.
W 2023 roku konkurs Vesuvius Challenge dał naukowcom i miłośnikom papirusów nową zachętę do rozszyfrowania zwojów, zamieniając to zadanie w globalne współzawodnictwo z nagrodami pieniężnymi.
Uczestnicy sięgnęli po techniki widzenia komputerowego i uczenia maszynowego – jednej z dziedzin sztucznej inteligencji – co przyniosło wymierne efekty.
W tym samym roku 21‑letni student informatyki otrzymał 40 tys. dolarów, gdy jako „pierwszy człowiek od dwóch tysiącleci” odczytał z nierozwiniętego zwoju słowo „purpurowy”.
W tym miesiącu zespół naukowców z kilku europejskich i amerykańskich uczelni zdołał w końcu odczytać całą zachowaną treść jednego zwoju.
„PHerc. 1667 był na początku poczerniałą, zwiniętą bryłą zwęglonego papirusu” – przekazali w ubiegłym tygodniu organizatorzy Vesuvius Challenge. „Aby go przeczytać, nigdy nie rozwijaliśmy go fizycznie. Zeskanowaliśmy go za pomocą wysokorozdzielczych promieni rentgenowskich, odtworzyliśmy zawinięty arkusz wewnątrz bryły, spłaszczając go do postaci czytelnej powierzchni, a następnie wykorzystaliśmy uczenie maszynowe, by wydobyć słabe ślady starożytnego atramentu.”
Wcześniejsze próby otwarcia PHerc. 1667 uszkodziły papirus i pozostawiły jedynie 8 cm z pierwotnej wysokości 19–24 cm. Z tej ocalałej części badacze zdołali odzyskać pełny tekst, który okazał się „filozoficznym traktatem poświęconym etyce, sztuce i ludzkim zachowaniom”.
Zwój wspomina także Aristokreona, siostrzeńca i ucznia stoickiego filozofa Chryzypa. Według badaczy odniesienia, język i tematyka tekstu wskazują na II wiek p.n.e. i najpewniej odzwierciedlają doktrynę stoicką.
„Przez blisko dwa tysiące lat wiele z tych tekstów zachowało się fizycznie, ale pozostawało niedostępnych intelektualnie” – powiedział współtwórca Vesuvius Challenge Brent Seales.
„Dziś – po latach pracy interdyscyplinarnej, łączącej zaawansowane obrazowanie, sztuczną inteligencję (AI), badania akademickie i konkurs innowacyjny – wreszcie możemy je czytać.”
Najnowsze badania pozwoliły również zidentyfikować nową księgę epikurejskiego filozofa Filodemosa, odnalezioną w innym zwoju.
Na razie rozszyfrowano tylko jeden manuskrypt, więc projekt Vesuvius Challenge daleki jest od zakończenia. Setki kolejnych zwojów wciąż pozostają zamknięte, a ich tajemnice czekają na odkrycie.
„Dziś słyszymy głosy, które milczały przez 2 tys. lat” – powiedział Seales. „Po raz pierwszy wydobywamy je na światło dzienne i czytamy, ale co najważniejsze – zaczynamy je rozumieć.