Euronews Business analizuje, jak zmieniały się realne dochody gospodarstw domowych na osobę po pandemii COVID-19 oraz w ostatniej dekadzie.
Realne dochody gospodarstw domowych na osobę w UE wzrosły od okresu sprzed pandemii o ok. 7%, ale między 2019 a 2024 rokiem różnice między krajami są bardzo duże.
Kraje nordyckie odnotowały z reguły mniejsze wzrosty, a wiele państw Europy Środkowej i Wschodniej – dużo wyższe. Również tendencje w ostatniej dekadzie są w Europie mocno zróżnicowane.
Jak więc zmieniały się realne dochody gospodarstw domowych na osobę w Europie w ostatnich 10 latach, od 2014 do 2024 roku? Jak wypada porównanie z okresem sprzed pandemii? I w których krajach dochody gospodarstw domowych na osobę, liczone w standardzie siły nabywczej (PPS), są według Eurostatu najwyższe?
W całej UE realne dochody gospodarstw domowych na osobę wzrosły między 2014 a 2024 rokiem o 17%. W 2020 roku wzrost praktycznie się zatrzymał z powodu pandemii COVID-19, jak w wielu innych krajach, a w części państw dochody nawet spadły.
Później wzrost stopniowo wrócił, dzięki czemu w latach 2019–2024 dochody były o 7% wyższe niż przed pandemią.
Czym jest dochód gospodarstwa domowego?
Dochód gospodarstwa domowego na osobę oblicza się, dzieląc skorygowany dochód rozporządzalny brutto gospodarstw domowych przez liczbę ludności. Co dokładnie oznacza ten wskaźnik?
Pokazuje on, jaką kwotą gospodarstwa domowe realnie dysponują na wydatki lub oszczędności. Liczy się go po odjęciu podatków dochodowych i składek emerytalnych.
Co ważne, uwzględnia także wartość usług, takich jak edukacja czy opieka zdrowotna, które gospodarstwa domowe otrzymują bezpłatnie od państwa i organizacji non profit.
Określenie „realny” oznacza, że wartość nominalną koryguje się o wzrost cen, z wykorzystaniem deflatora faktycznych wydatków konsumpcyjnych gospodarstw domowych.
Po pandemii najsłabszy wzrost w krajach nordyckich
W ciągu ostatnich pięciu lat najsilniej, bo o 26%, wzrosły realne dochody gospodarstw domowych na osobę w Chorwacji. Na Malcie wzrost sięgnął 24%, na Węgrzech 20%, w Rumunii 19%, a w Polsce 16%. Wszystkie te kraje znalazły się w grupie państw o najwyższych wzrostach, powyżej 15%.
Z wyjątkiem Malty kraje te nie należą do strefy euro, więc dynamika dochodów odzwierciedla także zmiany kursów ich walut narodowych. Inaczej jest w przypadku Szwecji i Danii.
Trzy kraje nordyckie znalazły się na końcu zestawienia. W Szwecji dochody wzrosły zaledwie o 1%, w Finlandii o 2%, a w Danii o 3%. Według OECD w szczycie kryzysu COVID-19 bezrobocie rosło w krajach nordyckich bardziej niż w wielu innych państwach Europy.
Cztery największe gospodarki UE także pozostają poniżej średniej unijnej. Francja i Hiszpania, gdzie wzrost wyniósł po 6%, są nieco poniżej średniej, natomiast Włochy i Niemcy, po 4%, są bliżej poziomów notowanych w krajach nordyckich.
Zmiany dochodów gospodarstw domowych w ciągu dekady
Ogólnie w latach 2014–2024 silniejsze wzrosty odnotowały państwa spoza strefy euro; w Rumunii sięgnęły one 76%. Wśród siedmiu krajów o najwyższej dynamice tylko Malta, ze wzrostem o 55%, należy do strefy euro.
Wysokie wzrosty zanotowały także Turcja (68%), Węgry (55%), Chorwacja (51%), Bułgaria (45%) i Polska (42%).
Chorwacja i Bułgaria dołączyły do strefy euro później.
Eurostat zwraca uwagę, że w ostatnich dwóch dekadach wzrost realnego PKB w strefie euro był słabszy niż w całej Unii Europejskiej.
Szwecja odnotowała w minionej dekadzie najniższy wzrost. Pozostałe dwa kraje nordyckie także pozostają poniżej średniej unijnej wynoszącej 17%: w Finlandii wzrost sięgnął 10%, a w Danii 14%.
Hiszpania jest jedynie o dwa punkty procentowe powyżej średniej UE, natomiast pozostałe trzy duże gospodarki pozostają poniżej tego poziomu.
Gdzie dochody gospodarstw domowych są najwyższe w PPS?
Dynamika wzrostu ma znaczenie, ale nie pokazuje faktycznego poziomu dochodów w poszczególnych krajach. Do porównań wykorzystuje się skorygowany dochód rozporządzalny brutto gospodarstw domowych na osobę, przeliczony na standard siły nabywczej (PPS).
Według najnowszych dostępnych danych za 2024 rok najwyższe dochody gospodarstw domowych na osobę spośród 32 krajów europejskich notuje Luksemburg – 41 552 PPS. Pierwszą piątkę uzupełniają Niemcy (37 098), Austria (34 443), Niderlandy (34 406) i Szwajcaria (33 971).
Dochody na osobę przekraczają 30 tys. PPS także w Belgii, Francji, Islandii i Norwegii.
Najniższe dochody gospodarstw domowych na osobę ma Bułgaria – 7 802 PPS, według danych z 2022 roku. Niższe poziomy dochodów w przeliczeniu na PPS notują też kraje Europy Wschodniej i Bałkanów, w tym państwa kandydujące do UE.
W Serbii wskaźnik ten wynosi 13 311 PPS, a w kilku innych krajach waha się przeważnie między 20 a 25 tys. PPS, m.in. w Grecji, Turcji, na Słowacji, w Rumunii i na Węgrzech.
Pierwsza trójka w rankingu według PPS pozostawała niezmienna w latach 2014, 2019 i 2024. Odwrotny trend wśród 30 badanych krajów widać w Grecji i Szwecji, które straciły pozycje. Szwecja spadła z 6. miejsca w 2014 roku na 8. w 2019 i 10. w 2024. Grecja w ciągu dekady przesunęła się z 23. na 28. pozycję.
Z kolei Niderlandy awansowały z 7. na 4. miejsce. Węgry przesunęły się z 26. na 22. pozycję, a Rumunia – z 29. na 24.
Teoretycznie jedna jednostka PPS pozwala kupić w każdym kraju tę samą ilość towarów i usług.