Nowe badanie klasyfikuje różne rodzaje ekstremalnych zjawisk pogodowych według liczby ofiar śmiertelnych w 2025 roku.
Gdy przywódcy świata dyskutują na temat zmian klimatu na COP31 w Turcji, mogą wziąć pod uwagę nowe badania dotyczące kosztów ekonomicznych i ludzkich ekstremalnej pogody.
W 2025 r. średnio każdego dnia dochodziło do jednego klimatycznego kataklizmu, a mocno ucierpiały zarówno bogate, jak i biedne państwa.
Raport, który nie uwzględnia obecnego zjawiska „godzilla” El Niño, pokazuje, jak ocieplenie napędzane przez paliwa kopalne sprawia, że ekstremalne zjawiska pogodowe są bardziej śmiercionośne i powodują większe szkody gospodarcze.
Hiszpania, Francja, Włochy i Rumunia znalazły się w 2025 r. w gronie 20 krajów na świecie najbardziej dotkniętych ekstremalną pogodą, a tegoroczne zjawiska pokazują, że nie był to pojedynczy incydent.
Prawie milion ofiar ekstremalnej pogody w ciągu ostatnich 30 lat
W 2025 r. na świecie odnotowano 367 ekstremalnych zjawisk pogodowych – wynika z indeksu Climate Risk Index (CRI) 2027. Spowodowały one niemal 35 tys. zgonów (bardzo prawdopodobne, że faktyczna liczba jest znacznie wyższa, bo zgony związane z upałem są poważnie
niedoszacowane w biedniejszych krajach), dotknęły ponad 100 mln osób i przyniosły bezpośrednie straty gospodarcze przekraczające 158 mld dol. (143 mld euro).
Patrząc na ostatnie 30 lat, ekstremalne zjawiska pogodowe pochłonęły życie 900 tys. osób, a ich bezpośrednie koszty ekonomiczne przekroczyły 4,7 bln dol. (4,2 bln euro) – to niemal równowartość obecnego PKB Niemiec.
Między 1996 r. a dziś, czyli w okresie objętym badaniem, bogate kraje, takie jak Hiszpania, Francja i Włochy, stały się znacznie bardziej narażone na zabójczą pogodę. Autorzy raportu podkreślają, że te państwa powinny traktować wyniki CRI jak ostrzeżenie przed ryzykiem częstych zjawisk lub rzadkich, ale nadzwyczajnych ekstremów: „Ludzkie straty i koszty ekonomiczne zdarzeń związanych z ekstremalną pogodą będą dalej rosły, jeśli nie dojdzie do zdecydowanego zwiększenia ambicji w zakresie ograniczania emisji i wsparcia finansowego”.
W 2025 r. najbardziej dotkniętymi krajami były Jamajka, Sri Lanka i Hiszpania, a następnie Tajlandia, Filipiny i Pakistan.
Dlaczego Hiszpania była trzecim najbardziej dotkniętym krajem w 2025 r.?
Hiszpanię w 2025 r. nawiedziło siedem ekstremalnych zjawisk pogodowych. Setki kolejnych były niszczące dla lokalnych społeczności, ale nie zostały zaklasyfikowane jako ekstremalne.
Najbardziej śmiercionośna była fala upałów od kwietnia do września, kiedy temperatury sięgały 46°C. Oficjalnie przypisano jej 3900 zgonów, ale bardzo prawdopodobne, że przyczyniła się do wielu dodatkowych śmierci. W tamtym czasie 2025 r. był najgorętszym latem w historii Hiszpanii, ze średnią o 2,1°C wyższą niż w latach 1991–2020, ale rekord ten pobił już rok 2026.
Fale upałów zabijają, ponieważ wysokie temperatury, zwłaszcza w połączeniu z wilgotnością, utrudniają organizmowi chłodzenie. Zwiększa to ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i układu oddechowego, niewydolności nerek, powikłań cukrzycy oraz problemów ze zdrowiem psychicznym. Skutki zdrowotne są bardzo nierówno rozłożone – najbardziej narażeni są seniorzy, dzieci i osoby mieszkające w złych warunkach.
2025 r. był najgorszym sezonem pożarów w Hiszpanii od trzech dekad
Wyjątkowo sucha wiosna w zachodniej Hiszpanii, a następnie fala upałów, która wygasiła resztki wilgoci w gęstej, suchej roślinności, sprawiły, że 2025 r. był najgorszym sezonem pożarów lasów w Hiszpanii od trzech dekad.
Europejski System Informacji o Pożarach Lasów (EFFIS) oszacował, że spłonęło 382 607 hektarów – to ok. 1,5 razy więcej niż powierzchnia Luksemburga.
Pożary szalały w Galicji, Asturii, Kastylii i León oraz Estremadurze. Z wyjątkiem Estremadury są to jedne z najbardziej wyludnionych regionów kraju. Wyludnienie utrudnia utrzymanie lasów. Tradycyjne praktyki, takie jak rozległy wypas bydła, który zimą i wiosną naturalnie oczyszczał las, w dużej mierze zanikły. Straże pożarne w dotkniętych wspólnotach autonomicznych wielokrotnie ostrzegały przed brakiem gospodarowania lasami i niedostatecznymi zasobami.
Najdroższym zdarzeniem był sztorm Alice, który spowodował straty gospodarcze szacowane na 100 mln dol. (91 mln euro) i dotknął ponad 1000 osób. Alice wywołał zjawisko pogodowe znane jako cold drop (Depresión Aislada en Niveles Altos), a ulewne deszcze doprowadziły do powodzi.
Dlaczego fale upałów są tak groźne dla ludzi i gospodarki
Fale upałów były zdecydowanie najgroźniejszym rodzajem ekstremalnych zjawisk pogodowych w 2025 r. Odpowiadały za niemal 70 proc. wszystkich zgonów.
Najbardziej ucierpiały Włochy, gdzie podczas lata, gdy temperatury dochodziły do 45,7°C, zmarło 6710 osób. Kolejne 3893 zgony odnotowano w Hiszpanii. W Niemczech fala upałów, gdy w lipcu i sierpniu temperatury sięgały 38,3°C, była jedynym zarejestrowanym w 2025 r. ekstremalnym zjawiskiem pogodowym. Mimo to doprowadziła do ponad 2400 zgonów.
Fale upałów są też bardzo groźne dla gospodarki. W Niemczech każdy dzień z temperaturą powyżej 30°C przynosi szacunkowo 124 mln euro strat. Na świecie produktywność na godzinę spada przeciętnie o ok. 1,3 dol. (1,20 euro) na pracownika z każdym dodatkowym stopniem między 30°C a 35°C.
Rosnące temperatury obniżają wydajność pracy, zwiększają liczbę wypadków i zwolnień chorobowych. Najbardziej cierpią fizycznie wymagające zawody, takie jak budownictwo – kraje pokroju Włoch często muszą zakazywać pracy na zewnątrz w najgorętszych godzinach dnia. Mniejsza produkcja oznacza niższe wpływy podatkowe, a jednocześnie rosną koszty opieki zdrowotnej związanej z upałami.
W przypadku pracowników zatrudnionych w szarej strefie, np. zbieraczy owoców czy sprzedawców na targach, dochody mogą w czasie fali upałów spaść o ok. 40 proc., co grozi zadłużeniem lub koniecznością wycofania dzieci ze szkoły.
Fale upałów mogą też dezorganizować infrastrukturę, co było widoczne w Europie w tym roku, gdy elektrownie jądrowe we Francji, Rumunii i na Węgrzech musiały zostać wyłączone, bo zabrakło wody do ich chłodzenia. Niski poziom rzek utrudnia także transport i podnosi koszty działalności firm.
Jak ograniczyć skutki ekstremalnej pogody?
Negocjatorzy na COP31 mogą odmienić sytuację nas wszystkich – eksperci podkreślają, że muszą uzgodnić odejście od paliw kopalnych. Według ONZ paliwa kopalne – węgiel, ropa i gaz – są zdecydowanie największym źródłem globalnych zmian klimatycznych. Odpowiadają za ok. 68 proc. światowych emisji gazów cieplarnianych i niemal 90 proc. emisji dwutlenku węgla. Wraz ze wzrostem emisji ekstremalna pogoda staje się częstsza, gwałtowniejsza i bardziej śmiercionośna.
Europa robi duże postępy w odchodzeniu od paliw kopalnych na rzecz czystych, odnawialnych źródeł energii, takich jak wiatr i słońce. Wiele gospodarstw domowych włączyło się w ten proces, montując w domach pompy ciepła. Decydenci muszą kierować więcej środków z sektora paliw kopalnych do energetyki odnawialnej.
Aby zmniejszyć liczbę zgonów podczas fal upałów, miasta najlepiej radzące sobie z tym problemem ograniczają efekt miejskiej wyspy ciepła. Kluczowe jest więcej drzew i terenów zielonych oraz mniej zanieczyszczających powietrze pojazdów. Mediolan, jedno z najbardziej zanieczyszczonych miast Europy, niedawno zdobył globalną nagrodę za plan posadzenia 4 mln nowych drzew i krzewów, które mają oczyścić spowite smogiem ulice.
Zwykli obywatele również odgrywają kluczową rolę, wywierając presję na rządy, by traktowały kryzys klimatyczny poważnie i podejmowały realne działania. W Wielkiej Brytanii film National Emergency Briefing, przedstawiający fakty o tym, jak zmiany klimatu zagrażają każdemu aspektowi naszego życia, został pokazany tysiące razy podczas bezpłatnych seansów w całym kraju. Inne państwa europejskie planują nakręcić podobne filmy o własnych krajach.