Fenomen José Pinhal: nieznany piosenkarz zapełnia Coliseu do Porto i Coliseu dos Recreios

José Pinhal to nazwisko, którego jeszcze dekadę temu nikt właściwie nie znał.

REKLAMA

REKLAMA

Urodzony w Santa Cruz do Bispo, robił karierę na scenie dancingów i dyskotek w północnej Portugalii w latach 80. Zginął w 1993 roku, mając zaledwie 41 lat, w wypadku drogowym, gdy wracał z występu, i pamięć po nim bladła.

Tak zapewne by zostało, gdyby nasze czasy nie miało ogromnego apetytu na opowieści‑perełki wydobywane z przeszłości i z niepamięci. Dowodem jest choćby historia fotografki Vivian Maier, której geniusz odkryto dopiero po śmierci, albo fabuła jednego z największych bestselerów Paula Austera, O Livro das Ilusões. To opowieść o mężczyźnie, który próbuje uporać się z żałobą po żonie i dzieciach, zmarłych w katastrofie lotniczej, i usiłuje ocalić od zapomnienia aktora i reżysera z czasów świetności kina niemego (choć tu punkt zwrotny jest inny niż w historii Maier i Pinhala).

Los Pinhala zaczął się odmieniać w dniu, gdy brat Paulo Cunha Martinsa, fotografa i kolekcjonera muzycznych rarytasów z Porto, wprowadził się do mieszkania, w którym wcześniej mieściło się biuro agenta muzycznego. W środku wszystko zostało tak, jak było. Wśród wielu „relikwii” nowy lokator znalazł dwie kasety pokryte kurzem.

Najpierw słuchano ich w wąskim gronie znajomych. Minęło jeszcze kilka lat, zanim piosenki José Pinhala stały się internetowym fenomenem. Stało się tak dopiero po wrzuceniu ich na YouTube.

Utwory takie jak „Tu És a Que Eu Quero (Tu Não Prendas o Cabelo)”, później wykorzystany w reklamie firmy bukmacherskiej online, zaczęła sobie podśpiewywać pół Portugalii. Historia trafiła na łamy brytyjskiego dziennika „The Guardian” i doczekała się dokumentu.

Brakowało odpowiedzi na jedno pytanie: kim był José Pinhal? Odpowiedzi zaczęły się pojawiać dopiero wtedy, gdy Marina Pinhal, jedyna córka piosenkarza, skomentowała film zamieszczony w sieci w 2016 roku, który ma dziś ok. 1,4 mln odsłon.

W tym samym roku powstali José Pinhal Post-Mortem Experience. Zespół‑hołd, założony, by uczcić piosenkarza, właśnie po dziesięciu latach pożegnał się ze sceną koncertem w sali, w której Pinhal marzył, żeby kiedyś zaśpiewać: w Coliseu dos Recreios w Lizbonie.

Zespół narodził się jako żart w 2016 roku i miał zagrać tylko raz. Tymczasem minęło dziesięć lat. Muzycy, wszyscy związani z alternatywną sceną, mają inne projekty, które chcą rozwijać. Chcieli jednak, by finał był z przytupem, a pożegnalny koncert odbył się w coliseum w Porto i w Lizbonie.

João Sarnadas jest gitarzystą i głównym inicjatorem zespołu. Należy też do kolektywu zarządzającego Favela Discos i rozwija karierę w muzyce eksperymentalnej pod pseudonimem „Coelho Radioactivo”. „Moja pierwsza reakcja, kiedy usłyszałem muzykę José Pinhala, była taka, że to coś absolutnie wyjątkowego. Choć żyje w konkretnym kontekście – muzyki romantycznej, muzyki tanecznej – jego twórczość jest jedyna w swoim rodzaju” – opowiada.

W 2016 roku Sarnadas z kilkoma przyjaciółmi postanowił założyć zespół, który zagrałby utwory Pinhala, słuchane przez nich w kółko na imprezie urodzinowej. Dołączyło wielu innych muzyków. W kolejnych dziesięciu latach występowali na dziesiątkach zabaw i w salach koncertowych w całym kraju. Sarnadas wspomina, że myśleli nawet, by zaproponować samemu Pinhalowi powrót z niepamięci i stworzyć zespół, który mógłby mu towarzyszyć – zanim dowiedzieli się, że już nie żyje.

Bruno Martins, występujący pod artystycznym pseudonimem Bruno de Seda, jest wokalistą i „wciela się” w Pinhala. „Wąsy już miałem” – żartuje. „Look” dopełnia charakterystyczny wizerunek Pinhala: „bardziej w klimacie lat 80. się już nie da” – czarna koszula, biały garnitur i złoty łańcuch na szyi. „Najbardziej uderzył mnie jego głos i sposób, w jaki śpiewał. Ta ogromna, bezgraniczna energia, którą wkładał w piosenki” – mówi.

Ta intensywność i autentyczność, którą Bruno de Seda idealnie odtwarza na scenie, wydaje się tym, co urzekło całą rzeszę fanów z różnych pokoleń – w dużej mierze młodych, miejskich i wykształconych, czyli publiczność całkowicie inną niż ta, która zwykle śledzi taki gatunek muzyki. Pinhal nie ukrywał mocnego północnego akcentu, bywało, że śpiewał nieczysto, ale zawsze z pasją i bez przepraszania za to, kim jest. „Czujemy ogromną autentyczność” – mówi muzyk Rui Fonseca z grupy 800 Gondomar w dokumentalnym filmie „A Vida Dura Muito Pouco Dinisa Leala Machado”. Muzyka, którą tworzył, połączona z aranżacjami Manuela Eduardo, ma w sobie „coś”, często trudne do nazwania, co odróżnia go od wszystkich innych artystów kojarzonych z portugalską muzyką rozrywkową czy tego, co z czasem zaczęto pogardliwie nazywać músicą pimbą.

Trudno jednak przypisać Pinhalowi pełną oryginalność. Choć większość kompozycji sygnowana jest jedynie skrótem „DR” (direitos reservados – prawa zastrzeżone), wystarczy zajrzeć na tę playlistę na Spotify, by zrozumieć, że „wielkie hity” José Pinhala są w rzeczywistości wersjami utworów ówczesnych artystów brazylijskich i hiszpańskich, takich jak Paco Escudero, Chiquitete czy Cláudio Fontana.

Dla José Pinhal Post-Mortem Experience, których finałowy koncert w Coliseu dos Recreios przejdzie do historii jako prawdziwa eksplozja energii, to moment, by uznać misję za zakończoną. „Przekaz, czyli pokazanie, kim jest José Pinhal i jakie jest jego dzieło, został doręczony. To zadanie zostało wykonane” – mówi Bruno de Seda. „Przede wszystkim zajmuje nam to ogromnie dużo czasu. Zespół tej skali wymaga niemal pełnego poświęcenia, a po dziesięciu latach mamy już ochotę robić inne rzeczy” – dodaje.

W pierwszym rzędzie, jak na większości koncertów zespołu, siedziała Marina Pinhal, która oprócz tego, że jest córką piosenkarza, należy do największych fanek grupy oddającej hoł jej ojcu. Tym razem, z uwagi na wyjątkowość wydarzenia, była bardzo poruszona. „Mogę tylko dziękować zespołowi, ale smutno, że kończą właśnie tutaj, w sali, o której mój ojciec tak bardzo marzył, by kiedyś w niej zaśpiewać” – mówi. „Jestem bardzo szczęśliwa z ich drogi, bardzo szczęśliwa z drogi mojego ojca i z tego wszystkiego, co muzyka mojego ojca robi ludziom”.

Zespół domyka cykl, ale muzyka José Pinhala pozostaje żywa dzięki wszystkim fanom, których zyskał od czasu ponownego odkrycia. To oni wciąż będą powtarzać hasło, które rozbrzmiewa na każdym koncercie: „José Pinhal, imortal!”