Europa szykuje się na groźbę szerszego konfliktu, a jej szpitale i systemy ochrony zdrowia stają się kluczową, choć wciąż nieprzygotowaną linią obrony.
Europa przygotowuje się na możliwość szerszego konfliktu. Rządy przeznaczają coraz więcej pieniędzy na obronę, wzmacniają wschodnią flankę NATO i szykują swoje armie na bardziej niebezpieczne otoczenie bezpieczeństwa.
REKLAMA
REKLAMA
Ale jest jeszcze inny front, którego łatwo nie dostrzec: sektor zdrowia w Europie, jej szpitale, pracownicy ochrony zdrowia i systemy zdrowia publicznego.
Od ataków rakietowych i dronowych po zagrożenia chemiczne, biologiczne i radiologiczne – poważny konflikt mógłby postawić systemy ochrony zdrowia w obliczu bezprecedensowego obciążenia.
A sztuczna inteligencja otwiera nowe możliwości – i nowe ryzyka – w biotechnologii, przez co zagrożenia, przed którymi stoi Europa, coraz trudniej przewidzieć.
Przygotowany system ochrony zdrowia to nie tylko kwestia zdrowia publicznego. To także element bezpieczeństwa narodowego – podkreśla generał brygady Petter Iversen, naczelny lekarz Norwegii i przewodniczący Komitetu Szefów Wojskowych Służb Medycznych NATO.
„Zdrowe społeczeństwo to społeczeństwo odporne” – powiedział Iversen w rozmowie z Euronews. „Jeśli jesteś odporny, możesz wytrzymać presję ze strony przeciwników.”
To oznacza, że trzeba przygotować się na coś więcej niż bezpośrednie skutki ataku militarnego. Chodzi o to, by szpitale były w stanie poradzić sobie z masowymi ofiarami, by dostępne pozostały leki i sprzęt, by personel medyczny potrafił pracować w nadzwyczajnych warunkach, a państwa umiały się dostosować, gdy kilka kryzysów uderza jednocześnie.
Nowe zagrożenie biologiczne
Jedną z największych niewiadomych jest szybki rozwój sztucznej inteligencji i jej możliwe zastosowanie w badaniach biologicznych.
Sztuczna inteligencja daje ogromne możliwości przyspieszenia prac nad lekami i terapiami, ale może też ułatwić osobom o złych zamiarach tworzenie niebezpiecznych czynników biologicznych.
„Nie wiemy, z czym mamy do czynienia, bo może to być wirus zaprojektowany z użyciem AI albo państwo, które tworzy nowego wirusa” – powiedział Euronews Laurent Muschel, dyrektor i zastępca szefa Agencji ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA), dodając, że „bioobrona będzie bardzo wysoko na liście priorytetów”.
„Musimy mieć odpowiednie ramy regulacyjne i właściwy system nadzoru, który pozwoli kontrolować wykorzystanie AI” – mówi Muschel. „To fantastyczna technologia do opracowywania nowych leków, ale może też pomagać złym aktorom w tworzeniu bardzo potężnych narzędzi.”
Iversen podkreśla, że połączenie nowej biologii syntetycznej, nowych bioinformatycznych narzędzi i nowych technik tworzenia materiału biologicznego ze sztuczną inteligencją jest traktowane „bardzo poważnie”, a groźba broni masowego rażenia pozostaje jednym z najpoważniejszych zmartwień.
„Przerażająca jest sama myśl o użyciu broni masowego rażenia i skutkach zdrowotnych, jakie by przyniosła – zarówno w wymiarze chemicznym, nuklearnym, jak i biologicznym. To będzie największe zagrożenie” – powiedział.
Taki atak mógłby spowodować napływ ogromnej liczby pacjentów wymagających zupełnie różnych form leczenia – a takie połączenie wywołałoby wyjątkową presję na zdolności systemu ochrony zdrowia.
HERA pracuje nad tym, by środki zaradcze w medycynie można było stosować przeciw całej gamie potencjalnych zagrożeń, w tym sytuacjom z masowymi ofiarami, bioterroryzmowi oraz zagrożeniom chemicznym, biologicznym, radiologicznym i nuklearnym.
Jednym z podejść jest opracowywanie terapii o szerokim spektrum działania, które mogą zapewnić ochronę, zanim dokładna natura zagrożenia biologicznego zostanie rozpoznana.
„Najpierw szerokie spektrum: leki przeciwwirusowe, przeciwciała o szerokim działaniu, przeciwciała monoklonalne. To chroni przed zagrożeniem, a potem wchodzi leczenie celowane” – wyjaśnił Muschel.
Europa nierówno przygotowana
Rządy coraz lepiej rozumieją, że systemy ochrony zdrowia muszą być przygotowane na takie scenariusze. Sama świadomość nie oznacza jednak gotowości.
Iversen zwraca uwagę, że państwa wciąż muszą zapewnić finansowanie, inwestować w szkolenia i regularnie ćwiczyć swoje zdolności reagowania.
„Jesteśmy mniej więcej na 200. metrze biegu na 400 metrów” – powiedział Iversen. „Przygotowujemy się do finiszu i musimy zobaczyć, jak możemy wykorzystać zasoby i możliwości, zarówno cywilne, jak i wojskowe.”
Najbardziej zaawansowane są państwa graniczące z Rosją i leżące na wschodniej flance NATO.
„To naturalne, że kraje sąsiadujące z Rosją i położone na wschodniej flance Europy mają inną świadomość sytuacyjną niż państwa dalej na zachód” – powiedział Iversen.
Wskazał na działania w Niemczech, Norwegii oraz krajach bałtyckich i nordyckich, gdzie zwiększa się liczbę łóżek szpitalnych i rozbudowuje ofertę świadczeń zdrowotnych.
Sama infrastruktura jednak nie wystarczy.
Iversen ostrzega, że przygotowanie wymaga także zmiany sposobu działania systemów ochrony zdrowia, w tym szkolenia personelu medycznego do pracy w nietypowych warunkach.
W czasie pokoju wysoko wyspecjalizowane usługi są niezbędne. Jednak w czasie wojny lub poważnego kryzysu systemy mogą potrzebować bardziej ogólnego podejścia, które pozwoli personelowi i placówkom elastycznie reagować na nagły napływ pacjentów.
Drugą słabością, którą wskazuje, są łańcuchy dostaw.
„Potrzebujemy połączenia zapasów i magazynów z rozbudowaną bazą przemysłową, tak aby przetrwać pierwszą falę kryzysu, a jednocześnie zachować zdolność dostosowania się do tego, co nastąpi później” – mówi Iversen.
Ukraina ostrzega Europę
Dla europejskich władz zdrowotnych wojna w Ukrainie zmieniła wiele z tych scenariuszy z ćwiczeń teoretycznych w praktyczne lekcje.
Atakowane były szpitale i karetki. Pracownicy medyczni musieli działać w coraz bardziej niebezpiecznych warunkach. Konflikt wygenerował też potrzeby zdrowotne wykraczające daleko poza doraźne leczenie rannych na polu walki.
Te doświadczenia pokazały, jak ważna jest opieka nad ofiarami urazów, rehabilitacja oraz pomoc psychiatryczna i psychologiczna.
„Zobaczyliśmy, że potrzeby w zakresie opieki nad osobami po ciężkich urazach są znacznie większe” – powiedział Euronews Jarno Habicht, były szef Biura WHO w Ukrainie.
Skala obrażeń spowodowała również rosnące zapotrzebowanie na rehabilitację, zwłaszcza wśród osób po amputacjach.
„Mamy wiele tysięcy amputacji więcej, niż mielibyśmy bez wojny” – stwierdził Habicht.
Zdrowie psychiczne jest kolejnym poważnym problemem – zarówno w szerszej populacji, jak i wśród pracowników ochrony zdrowia poddanych długotrwałej presji.
Habicht zachęca przywódców, by patrzyli dalej niż tylko na budynki szpitalne i sprzęt – na ludzi, dzięki którym systemy ochrony zdrowia działają: lekarzy, pielęgniarki, techników i personel pomocniczy.
„Potrzebny jest dobry budynek, bezpieczna przestrzeń. Ale ostatecznie wszystko zależy od tego, czy są pielęgniarki, czy są lekarze, czy jest personel pomocniczy” – powiedział.
Pracownicy ochrony zdrowia potrzebują też odpowiednich narzędzi, szkoleń i finansowania, aby pozostać w zawodzie i móc zareagować, gdy pojawiają się sytuacje nadzwyczajne.
„To bardzo, bardzo ważne, by zrozumieć, że opieka zdrowotna jest rzeczywiście częścią całego systemu bezpieczeństwa i obrony” – podkreślił Habicht.