Moskwa coraz szerzej wykorzystuje listę nieprzyjaznych państw, ingerując nie tylko w relacje gospodarcze, ale także w prywatne sprawy cudzoziemców. Skutki odczuwają m.in. właściciele majątku i pojazdów.
Rosyjska kategoria "nieprzyjaznych państw" wykracza już daleko poza obszar polityki zagranicznej i gospodarczej.
REKLAMA
REKLAMA
Coraz częściej znajduje zastosowanie również w sprawach sądowych, prawie rodzinnym, ochronie praw majątkowych i zobowiązaniach finansowych.
Seria dekretów i orzeczeń rozszerzyła jej zakres także na osoby prywatne.
Lista państw uznawanych przez Moskwę za nieprzyjazne została formalnie ustanowiona w marcu 2022 roku.
Był to element działań odwetowych podjętych kilka tygodni po rozpoczęciu przez Rosję pełnoskalowej inwazji w Ukrainie.
Obejmuje ona Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Kanadę, Japonię, Koreę Południową, Szwajcarię, Ukrainę, Australię, Nową Zelandię oraz państwa członkowskie Unii Europejskiej.
Są to kraje, które sprzeciwiają się rosyjskiej agresji na Ukrainę.
Jesienią tego roku rosyjski rząd niemal podwoił cła importowe na wyroby spirytusowe pochodzące z państw uznanych za nieprzyjazne.
Stawka wzrosła z 20 do 35 procent. Zmiana uderza przede wszystkim w producentów z Europy i Ameryki Północnej.
Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow oświadczył, że obejmowanie rosyjskich aktywów zagranicznych firm tymczasową administracją jest bezpośrednio związane z wpisaniem państw ich pochodzenia na listę nieprzyjaznych.
Działania te objęły rosyjskie operacje takich przedsiębiorstw jak Nestlé, Auchan, FM Logistic, Leroy Merlin, Metro Cash & Carry, Tarkett oraz Japan Tobacco International (JTI).
Kategoria nieprzyjaznych państw została wykorzystana również w sprawie dotyczącej opieki nad dzieckiem.
Sąd Najwyższy Rosji uznał, że odesłanie dziewczynki do Francji mogłoby być sprzeczne z jej dobrem.
Jednym z argumentów było to, że Francja znajduje się na rosyjskiej liście nieprzyjaznych państw.
W marcu 2025 roku rosyjski obywatel Aleksiej Ermakow zabrał córkę na dwutygodniowy wyjazd do Turcji i Słowacji.
Miał na to zgodę matki dziecka, obywatelki Ukrainy Anny Tiszkowej. W kwietniu mężczyzna przywiózł dziewczynkę do Rosji.
Następnie uzyskał dla niej rosyjskie obywatelstwo. Mimo obowiązywania międzynarodowych porozumień dotyczących powrotu dzieci do kraju ich stałego pobytu sąd odmówił wydania nakazu odesłania dziewczynki do Francji.
Majątek i pojazdy zagrożone
Projekt ustawy popierany w Dumie Państwowej zakłada możliwość rejestrowania w Rosji pojazdów skradzionych lub nielegalnie wywiezionych z państw uznanych za nieprzyjazne.
Zwolennicy projektu argumentują, że nowe przepisy mają wypełnić luki prawne powstałe po załamaniu współpracy z państwami zachodnimi.
Krytycy ostrzegają natomiast, że mogą one osłabić ochronę praw własności obywateli i przedsiębiorstw z tych krajów.
W odrębnej sprawie Sąd Najwyższy nakazał Ministerstwu Spraw Wewnętrznych zarejestrowanie pojazdu, który został zgłoszony przez Kanadę do międzynarodowej bazy skradzionych samochodów.
Orzekł, że sam wpis do takiego rejestru nie stanowi wystarczającej podstawy do odmowy rejestracji pojazdu w Rosji.
Jesienią Władimir Putin podpisał również dekret dotyczący statusu cudzoziemców.
Zgodnie z jego zapisami osoby, które nie są w stanie udowodnić obywatelstwa Rosji lub państwa uznawanego za przyjazne, a także nie posiadają zezwolenia na pobyt, są automatycznie traktowane jako pochodzące z nieprzyjaznych państw.
Kolejny dekret umożliwia rosyjskim dłużnikom wstrzymywanie płatności na rzecz wierzycieli z krajów znajdujących się na tej liście.
Rozwiązanie to stanowi odstępstwo od standardowej zasady równego traktowania stron stosunków umownych.
Zgodnie z powszechnie przyjętymi zasadami międzynarodowego prawa prywatnego sądy powinny rozstrzygać spory dotyczące umów, opieki nad dziećmi i praw własności na podstawie obowiązujących przepisów.
Narodowość ani status polityczny stron nie powinny mieć w takich sprawach decydującego znaczenia.
Wykorzystywanie przez Rosję kategorii polityki zagranicznej w postępowaniach cywilnych i majątkowych oznacza odejście od zasad wynikających z międzynarodowych konwencji, których Rosja jest stroną.
Dotyczy to między innymi Konwencji haskiej z 1980 roku dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę.
Zobowiązuje ona państwa sygnatariuszy do zapewnienia powrotu dzieci bezprawnie wywiezionych lub zatrzymanych poza granicami kraju ich stałego pobytu.