Ludzie mogli odurzać się konopiami wcześniej, niż dotąd sądzono – wynika z nowego badania naukowców.
Archeolodzy prowadzący wykopaliska w starożytnym królewskim grobowcu w południowej Syberii twierdzą, że odkryli dowody na to, iż konopie mogły być używane ze względu na swoje psychoaktywne działanie już prawie 2,8 tys. lat temu.
REKLAMA
REKLAMA
Odkrycia dokonano na stanowisku archeologicznym Tunnug 1 w dolinie Ujuk, w regionie nazywanym czasem syberyjską Doliną Królów, gdzie badacze znaleźli ponad 1 tys. nasion konopi obok szczątków ludzkich w monumentalnym kurhanie.
Opisane niedawno w czasopiśmie „Science” wyniki badań przesuwają możliwą datę używania konopi w celach psychoaktywnych o ok. 300 lat wstecz.
Kurhan o średnicy około 140 metrów wiązany jest ze Scytami, starożytnymi ludami koczowniczymi, które przemieszczały się po Azji Centralnej oraz części południowej Rosji i Ukrainy.
dr Gino Caspari, archeolog z Uniwersytetu w Bernie, który kierował wykopaliskami, powiedział, że zespół początkowo zauważył drobne czarne plamki podczas badań pochówków w centrum grobowca.
„Od 2017 roku prowadzimy wykopaliska w tym monumentalnym królewskim grobowcu na południowej Syberii. To bardzo duży kurhan, o średnicy 140 metrów. W jego centrum odkryliśmy serię pochówków. Podczas ich eksploracji zauważyliśmy drobne czarne punkciki. Proszę sobie wyobrazić wykop pełen materiału organicznego w szarobrązowych odcieniach – bardzo trudno je dostrzec. Gdy jednak je wyodrębniliśmy, okazało się, że to nasiona” – opowiada.
Naukowcy zidentyfikowali nasiona jako konopie dzięki charakterystycznemu rysunkowi na ich powierzchni. Znaleźli też zachowane ludzkie włosy, co pozwoliło sprawdzić, czy roślina była spożywana.
„Kiedy zaledwie kilka godzin później odkryliśmy zachowane ludzkie włosy, dokładnie wiedzieliśmy, co trzeba zrobić. Rzadko zdarza się archeologowi, że może wykonać test narkotykowy u osoby, która nie żyje od prawie 3 tys. lat” – mówi Caspari.
Starożytne świadectwa używania konopi
Odkrycie dostarcza potencjalnych dowodów archeologicznych, które wspierają znane z przekazów historycznych opisy używania konopi przez Scytów. Często podważany grecki historyk Herodot, piszący w V wieku p.n.e., opisywał, jak Scytowie zbierali się w namiotach, wdychali dym z konopi i wybuchali głośnym śmiechem.
W księdze IV, rozdziale 75 „Dziejów” opisuje, jak wrzucali nasiona konopi na rozgrzane kamienie: „Scytowie biorą wtedy nasiona tej konopi i, wpełzając pod maty, rzucają je na rozżarzone kamienie. Nasiona dymią i wytwarzają opary, których nie dorówna żadna grecka łaźnia parowa. Scytowie wyją z radości w tej parze. Służy im to zamiast kąpieli, bo nigdy nie myją ciała wodą”.
Caspari podkreśla, że odkrycie jest spójne z tymi relacjami, choć badaczom nie udało się ustalić, czy konopie z grobowca były palone, czy spożywane w inny sposób.
Badacze uważają też, że nasiona celowo złożono w grobowcu, a nie trafiły tam przypadkiem. Sugeruje to, że konopie mogły mieć szczególne znaczenie w scytyjskich praktykach pogrzebowych.
Zdaniem Caspariego znalezisko wskazuje raczej na rytualny charakter użycia rośliny. „Nie możemy raczej zakładać, że chodziło o rekreacyjne używanie, po pracy, na zasadzie: zapalę skręta. W kontekście pochówku musi się za tym kryć jakiś wymiar rytuału” – ocenia.
Zasugerował też, że konopie mogły służyć do odurzania ludzi przed rytuałami ofiar z ludzi.
„Możliwe są również mroczniejsze aspekty, ponieważ mamy wiele ofiar z koni, a prawdopodobnie także ofiar z ludzi. W takim wypadku mogło być „korzystne”, jeśli osoby, które zamierzano złożyć w ofierze, były przynajmniej częściowo odurzone. To jednak spekulacja i interpretacja wynikająca z kontekstu. Taki scenariusz wchodzi w grę, ale nie możemy go udowodnić” – dodaje.
Możliwe ograniczenia badania
Nie wszyscy jednak są przekonani, że odkrycie dowodzi używania konopi jako narkotyku. Część niezależnych ekspertów poddaje badania w wątpliwość.
Analiza włosów „jest naukowo słaba”, a zebrane dane nie pozwalają stwierdzić, czy konopie rzeczywiście były używane – napisał w e‑mailu Volker Auwaerter, szef sekcji toksykologii sądowej w Uniwersyteckim Centrum Medycznym we Freiburgu w Niemczech.
„Jeśli chodzi o kluczową część pracy, artykuł jest daleki od tego, co byłoby możliwe do osiągnięcia” – ocenia Auwaerter. „Ma to znaczenie, ponieważ to dane z analizy włosów podtrzymują główne tezy streszczenia (spożycie konopi i ich używanie ze względu na właściwości psychoaktywne)”.
Wyniki badań dają więc nowy, choć niepewny wgląd w historię konopi, jednak to, czy starożytni Scytowie używali ich, by się odurzać, pozostaje kwestią otwartą.