Od fałszywych powiadomień po darmowe okresy próbne, które po cichu stają się płatnymi subskrypcjami, długo oczekiwana ustawa Komisji o uczciwości cyfrowej ma nazwać i zakazać pułapek utrzymujących użytkowników przy klikaniu, wydawaniu i subskrypcjach.
Komisja Europejska planuje całkowicie zakazać dziesięciu manipulanckich rozwiązań stosowanych na stronach internetowych i w aplikacjach – od fałszywych komunikatów o rzekomo wyczerpujących się zapasach, po domyślnie zaznaczone dodatki i natrętne wyskakujące okna – wynika z projektu rozporządzenia Digital Fairness Act, do którego dotarł Euronews.
REKLAMA
REKLAMA
Projekt, który ma zostać przedstawiony w środę, przewiduje też zakaz loot boxów i mechanik pay‑to‑win w grach wideo dla dzieci, obowiązek umieszczenia przy abonamentach online przycisku „rozwiąż umowę tutaj” oraz możliwość nakładania przez Komisję kar sięgających 6% globalnych obrotów firm.
Ocena skutków przygotowana przez Komisję szacuje, że przepisy oszczędzą konsumentom 88,4 mld euro strat finansowych w latach 2025–2035. Uwzględniając czas tracony przez konsumentów na nieuczciwe praktyki, roczna korzyść ma wynieść 13,7 mld euro, przy powtarzających się kosztach dla biznesu rzędu 678 mln euro rocznie, po uwzględnieniu nakładania się poszczególnych środków.
Rzecznik Komisji powiedział Euronews Next, że instytucja „nie komentuje przecieków”.
Projekt zastąpiłby dyrektywę w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych z 2005 r. rozporządzeniem, które obowiązuje bezpośrednio we wszystkich 27 państwach członkowskich.
Sednem tekstu jest nowa lista „ciemnych wzorców projektowych” uznanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach, co oznacza, że organy nie musiałyby już w każdym przypadku osobno udowadniać szkody.
Lista obejmuje:
- sprawianie, że wypowiedzenie umowy jest nieproporcjonalnie trudniejsze niż jej zawarcie
- ukrywanie cen lub warunków automatycznego odnowienia
- fałszywe sugerowanie, że nie ma alternatywy
- fałszywe lub nieprecyzyjne twierdzenia o dostępności albo popularności produktu
- powtarzane na kolejnych etapach zakupów ostrzeżenia o rzekomym braku towaru
- z góry zaznaczone opcje dodające dodatkowe produkty lub zwiększające ilości
- przedstawianie odmowy jako niewłaściwego wyboru
- wielokrotne nakłanianie konsumentów do zmiany już podjętej decyzji
- stosowanie mylących podwójnych przeczeń
- fałszywe powiadomienia sugerujące, że ktoś skontaktował się z użytkownikiem
Komisja mogłaby dopisywać do tej listy nowe sztuczki, nie wracając za każdym razem do prawodawców.
Projekt zakazuje także tzw. drip pricing, czyli ujawniania nieuniknionych opłat dopiero na etapie płatności. Zabrania promocji typu „było/teraz” obliczanych na podstawie sugerowanej ceny producenta, a nie realnej ceny konkurencji, oraz umieszcza na czarnej liście wprowadzające w błąd deklaracje sprzedawców typu dropshipping.
Szczególną uwagę poświęcono dzieciom. Płatne loot boxy i mechaniki pay‑to‑win byłyby zakazane dla nieletnich w grach wideo. Waluty używane w grach musiałyby pokazywać równowartość w prawdziwych pieniądzach i byłyby domyślnie wyłączone dla dzieci, chyba że zgodę wyrazi rodzic.
Reklama oparta na profilowaniu nieletnich byłaby zakazana dla wszystkich przedsiębiorców, a nie tylko dla dużych platform już objętych Aktem o usługach cyfrowych (Digital Services Act).
Wszyscy użytkownicy zyskaliby prawo wyłączenia autoodtwarzania, powiadomień niezwiązanych z ich własną aktywnością, nagród za podtrzymywanie serii (streaków) oraz funkcji chatbotów, które symulują relacje, by utrzymać ludzi przed ekranem.
Okresy próbne nie mogłyby już automatycznie przekształcać się w płatne abonamenty, jeśli konsument nie wyrazi na to wyraźnej zgody. Klienci mieliby też otrzymywać przypomnienia przed automatycznym odnowieniem oraz prawo porozmawiać z człowiekiem w obsłudze klienta.
Po raz pierwszy w unijnym prawie konsumenckim projekt przewiduje zasady dla zakupowych agentów AI. Użytkownik wybierałby, które zakupy musi sam zatwierdzić, a agenci musieliby ujawniać sponsorowane podpowiedzi.
Rozporządzenie miałoby zacząć obowiązywać po 12 miesiącach od wejścia w życie. Najpierw muszą je jednak uzgodnić Parlament Europejski i państwa członkowskie.
Sprzeciw Niemiec
Propozycja już teraz spotyka się z oporem Berlina. W nieoficjalnym dokumencie (tzw. non-paper) z 14 października, opisanym przez Agence Europe, rząd Niemiec przekonywał, że należy znowelizować istniejące dyrektywy konsumenckie zamiast tworzyć nowe, horyzontalne prawo.
Dodał też, że potrzeba przekształcenia dyrektywy w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w rozporządzenie „nie została jeszcze wystarczająco wykazana”.
Komisarz ds. konsumentów, Michael McGrath, który prowadzi ten projekt, stara się uspokoić przedstawicieli biznesu.
Podczas szczytu sektora handlu detalicznego w Brukseli w ubiegłym roku, jak relacjonował Euronews, opisał to prawo jako „inicjatywę zarówno prokonsumencką, jak i probiznesową”, która ma zmniejszyć obciążenia administracyjne.