Demokraci przejmują kontrolę nad Kongresem, a Donald Trump ponosi dotkliwą porażkę. Wyniki wyborów zmieniają układ sił w Waszyngtonie i otwierają nowy rozdział politycznej walki.
Dwa lata temu Hakeem Jeffries był liderem demokratycznej mniejszości w Izbie Reprezentantów. Musiał przyglądać się, jak Republikanie przejmują pełnię władzy w Waszyngtonie.
REKLAMA
REKLAMA
Dziś jest głównym kandydatem na przyszłego przewodniczącego Izby. W styczniu może objąć jedno z najważniejszych stanowisk w amerykańskim Kongresie.
We wtorek prognozy wskazywały, że Demokraci zdobędą 254 mandaty, a Republikanie 165. Wyniki w 16 okręgach pozostawały jeszcze nierozstrzygnięte.
Według projekcji NBC News Demokraci mogą ostatecznie uzyskać nawet 259 miejsc. Byłaby to największa większość tej partii w Izbie od ponad trzech dekad.
Większa przewaga oznacza dla Jeffriesa znacznie większą swobodę działania.
Przy niewielkiej większości kilkunastu lewicowych kongresmenów mogłoby faktycznie zablokować jego wybór na przewodniczącego lub storpedować program partii.
Kilku nowo wybranych Demokratów nadal nie deklaruje poparcia. Przy obecnym układzie sił Jeffries może jednak pozwolić sobie na utratę ponad trzydziestu głosów.
Podobna zależność będzie obowiązywać podczas głosowania nad ustawami.
Nawet jeśli nie uzyska poparcia najbardziej radykalnych przedstawicieli własnego ugrupowania, wciąż może dysponować wystarczającą liczbą głosów, by przeforsować projekty.
Jeffries ma szansę zostać pierwszym czarnoskórym przewodniczącym Izby Reprezentantów w historii USA.
Przejmie również dwa narzędzia, których administracja Trumpa szczególnie obawia się w rękach Demokratów: kontrolę nad wydatkami publicznymi i prawo wzywania przedstawicieli administracji na przesłuchania.
Przegrany Donald Trump
Przez dwa miesiące Donald Trump przekonywał wyborców: "Udawajcie, że to ja jestem na karcie wyborczej".
Z takim przesłaniem odwiedzał Teksas, Iowa i Kansas. To stany, w których Republikanie nie powinni byli potrzebować aż tak silnego wsparcia prezydenta.
Wyborcy potraktowali jednak jego apel dosłownie. Trump wygrał Teksas w 2024 roku przewagą 13,6 punktu procentowego.
Tymczasem demokrata James Talarico zwyciężył tam w ubiegłym tygodniu różnicą 12 punktów.
W Kansas nastąpił zwrot o 21 punktów na korzyść Demokratów, a w Karolinie Południowej o 22 punkty.
Missisipi, które Trump wygrał wcześniej przewagą 23 punktów, również okazało się znacznie bardziej wyrównane, niż można było oczekiwać.
Około 24 godziny po ostatnim apelu wyborczym prezydent napisał, że "nie był na karcie wyborczej, a gdyby był, WYGRALIBYŚMY W WIELKIM STYLU!".
Wyniki sondaży powyborczych nie potwierdzają jednak tej argumentacji. Poziom aprobaty Trumpa wśród wyborców uczestniczących w tych wyborach wyniósł zaledwie 37 procent.
Wielu jego zwolenników najwyraźniej zrezygnowało również z udziału w głosowaniu. Wyborcy Trumpa stanowili 44 procent elektoratu, podczas gdy w 2024 roku prezydent zdobył 49,8 procent głosów. Trump winą za porażkę obarcza słabych kandydatów.
Problem polega na tym, że większość z nich była jego własnym wyborem. Prezydent poparł Kena Paxtona przeciwko urzędującemu senatorowi, osobiście wskazał Darline Graham i udzielił poparcia Michaelowi Whatleyowi.
Trudno przekonywać, że odpowiedzialność spoczywa na kimś innym, gdy własne nazwisko widnieje przy niemal każdym z tych kandydatów.
Wygrani umiarkowani Demokraci
Strategia Demokratów polegała przede wszystkim na unikaniu politycznych eksperymentów.
W wielu miejscach postawili na kandydatów o umiarkowanych poglądach i wiarygodnym doświadczeniu zawodowym.
W Kansas wystawili Adama Hamiltona, politycznego debiutanta kierującego największą parafią Kościoła metodystycznego w USA. W Karolinie Południowej postawili na pediatrkę.
W Karolinie Północnej ich kandydatem został były gubernator, który sprawował urząd przez dwie kadencje.
W Iowa wystartował parlamentarzysta stanowy i czterokrotny paraolimpijczyk. Zapowiadał współpracę z Trumpem w sprawie bezpieczeństwa granic. Niezależni wyborcy byli gotowi ukarać prezydenta, a kandydaci o takim profilu zapewnili im bezpieczną alternatywę.
W 2024 roku Kamala Harris wygrała wśród wyborców niezależnych zaledwie trzema punktami procentowymi.
W ubiegłym tygodniu Demokraci zdobyli w tej grupie 58 procent głosów, podczas gdy Republikanie 38 procent. Oznacza to przewagę aż 20 punktów.
W wyborach do Izby Reprezentantów Demokratów poparło również około dwóch trzecich wyborców o umiarkowanych poglądach.
Dla porównania, Harris uzyskała w tej grupie poparcie mniej więcej sześciu na dziesięciu wyborców.
Nawet Talarico, który reprezentuje bardziej lewicowe poglądy niż większość nowych demokratycznych kongresmenów, wygrał w Teksasie dzięki umiarkowanemu, centrowemu przekazowi.
Poparło go około dwóch trzecich wyborców o umiarkowanych poglądach, większość niezależnych i mniej więcej co dziesiąty Republikanin.
W Missisipi prokurator okręgowy Scott Colom prowadzi z senator Cindy Hyde-Smith różnicą około 2500 głosów.
Wszystko wskazuje na to, że rozstrzygnięcie tego wyścigu może wymagać postępowania sądowego.
Przegrani Ken Paxton i kandydaci MAGA
Doradcy Trumpa ostrzegali prezydenta, że Ken Paxton jest zbyt obciążony kontrowersjami, by skutecznie walczyć o mandat senatora.
Trump zignorował te ostrzeżenia. Poparł prokuratora generalnego Teksasu, nazywając go "prawdziwym wojownikiem MAGA". W maju pomógł mu również doprowadzić do wycofania się z wyścigu urzędującego senatora Johna Cornyna.
W październiku Trump zapewniał, że nie żałuje swojej decyzji, ponieważ "Cornyn i tak by przegrał". Tego już się nie dowiemy.
Wiadomo natomiast, że Paxton poniósł porażkę w Teksasie, który jeszcze niedawno uchodził za pewny bastion Republikanów. Przegrał różnicą 12 punktów procentowych.
Podobny scenariusz powtarzał się w innych stanach.
Większość wyborców w Iowa i Ohio uznała, że republikańscy kandydaci są "zbyt mocno" związani z Trumpem.
Podobnie oceniali byłego przewodniczącego Krajowego Komitetu Republikanów Michaela Whatleya wyborcy w Karolinie Północnej. W skali całego kraju 6 procent Republikanów zdecydowało się poprzeć kandydatów Demokratów.
Na pierwszy rzut oka nie wydaje się to dużą liczbą. Sytuacja wygląda jednak inaczej, gdy spojrzymy na Teksas, gdzie na zmianę strony zdecydował się mniej więcej co dziesiąty republikański wyborca.
Jeśli własny elektorat masowo przechodzi do przeciwnika, problemu nie da się rozwiązać wyłącznie lepszą organizacją kampanii. Przyczyn należy szukać przede wszystkim w doborze kandydatów i ich przekazie politycznym.
Wygrani progresywni Demokraci
Choć umiarkowani Demokraci odnieśli sukces w wielu stanach, progresywne skrzydło partii również ma powody do zadowolenia.
Jego przedstawiciele zwyciężali zarówno w prawyborach, jak i w wyborach powszechnych.
Abdul El-Sayed - sojusznik Berniego Sandersa, pokonał Mike’a Rogersa w Michigan.
Tym samym został pierwszym muzułmaninem wybranym do Senatu USA.
Peggy Flanagan utrzymała mandat w Minnesocie, a Troy Jackson pokonał Susan Collins w Maine.
Oboje reprezentują progresywne skrzydło Partii Demokratycznej.
Sytuacja przypomina nieco wydarzenia z 2010 roku. Wówczas fala Tea Party przyniosła do Waszyngtonu nową grupę konserwatywnych Republikanów.
Ich polityczni następcy utworzyli później Freedom Caucus, który skutecznie utrudniał pracę kolejnym republikańskim przewodniczącym Izby Reprezentantów.
Nowe pokolenie progresywnych Demokratów może stworzyć podobny blok i wykorzystać go do wywierania presji na Jeffriesa.
Zdobycie większości jest bowiem znacznie łatwiejsze niż późniejsze utrzymanie dyscypliny we własnych szeregach.
Przegrany Graham w Karolinie Południowej
Przez 23 lata nazwisko Graham było silnie związane z mandatem senatorskim z Karoliny Południowej. Po niespodziewanej śmierci Lindseya Grahama w lipcu jego siostra Darline objęła tymczasowo mandat.
Donald Trump wskazał ją następnie jako kandydatkę, która miała utrzymać miejsce w Senacie w rękach rodziny.
Plan zakończył się porażką. Podczas debaty Darline Graham nie poradziła sobie z pytaniem dotyczącym polityki zagranicznej.
Około dwóch trzecich wyborców uznało ponadto, że nie ma wystarczającego doświadczenia, by zasiadać w Senacie.
Wątpliwości pojawiły się również wśród części Republikanów. Niektórzy wyborcy rozdzielili swoje głosy.
Poparli republikańskiego kandydata na gubernatora, Alana Wilsona, ale nie zagłosowali na Graham. Zwyciężyła Annie Andrews, pediatrka, która została pierwszą od 1998 roku.
Demokratką wybraną do Senatu z Karoliny Południowej. Wówczas mandat zdobył Fritz Hollings.
Przez dwie dekady rodzinne nazwisko wystarczało, by utrzymać polityczną pozycję w tym stanie. Tym razem nie zdołało jednak zapewnić zwycięstwa.
Wygrani Kijów i Bruksela
"Demokraci przejmują Kongres, co jest ciosem dla Trumpa i potencjalnym wsparciem dla Ukrainy" - tak wyniki wyborów podsumował "Kyiv Independent".
Demokratyczna większość w Kongresie będzie kontrolować wydatki publiczne. Zdominowany przez Demokratów Senat nie będzie również skłonny zaakceptować porozumienia, które pozostawiłoby Ukrainę bez odpowiedniego wsparcia.
Optymizm wyraził także niemiecki minister spraw zagranicznych Johann Wadephul.
Jego zdaniem obie partie mogą teraz chętniej współpracować, aby wzmocnić pomoc dla Ukrainy.
Bruksela zwróci również uwagę na gospodarcze konsekwencje polityki celnej Trumpa.
Dla 66 procent wyborców cła stanowiły obciążenie dla amerykańskiej gospodarki.
Ukraina może być jednym z nielicznych obszarów, na których prezydent będzie skłonny wykonać gest w stronę Demokratów.
Porozumienie ponad podziałami pozwoliłoby mu ogłosić wspólny sukces i przedstawić się jako bardziej ugodowy negocjator. Nie wiadomo jednak, czy kwestia Ukrainy znajdzie się wśród jego priorytetów, obok Izraela i Iranu.
Przegrany JD Vance
JD Vance przystępował do dnia wyborów jako faworyt Republikanów w walce o nominację prezydencką w 2028 roku. Kończy go jako wiceprezydent obciążony odpowiedzialnością za historyczną porażkę własnego obozu.
Następnego ranka przedstawił swoją diagnozę: "Powodem, dla którego przegraliśmy, jest wojna".
Tak otwarta krytyka wojny w Iranie, prowadzonej przez administrację jego własnego prezydenta, jest rzadkością w ustach urzędującego wiceprezydenta.
Republikańscy wyborcy w przyszłych prawyborach mogą odczytać tę wypowiedź na dwa sposoby.
Jedni uznają ją za przejaw odwagi i niezależności. Inni zobaczą w niej próbę zdystansowania się od przegrywającej administracji.
Część prawicy już skłania się ku drugiej interpretacji. Autor komentarza opublikowanego w "Washington Examiner" określił Vance’a jako "zasadniczo niezdolnego do przewodzenia Partii Republikańskiej".
Nie pomogła mu również wypowiedź z tygodnia poprzedzającego wybory.
Młoda Republikanka zapytała go wówczas, jak jej pokolenie ma sobie pozwolić na założenie rodziny.
Vance rozpoczął odpowiedź od żartu dotyczącego pośladków Jona Hustedta. Hustedt przegrał wybory w Ohio, broniąc mandatu, który wcześniej należał właśnie do Vance’a.
Wygrani James Talarico i Jon Ossoff
Każda wyborcza fala wyłania nowych politycznych liderów. Tym razem na szczególną uwagę zasługują dwaj Demokraci.
Pierwszym jest 37-letni James Talarico, parlamentarzysta stanowy, który zakończył ponad trzydziestoletni okres niepowodzeń Demokratów w wyborach ogólnostanowych w Teksasie.
Swoje zwycięstwo podsumował krótko: "Właśnie odzyskaliśmy Teksas".
Drugim jest 39-letni Jon Ossoff. W roku sprzyjającym Demokratom dokonał czegoś szczególnie trudnego.
Sprawił, że Georgia, którą Trump wygrał dwa lata wcześniej, stała się dla Demokratów stosunkowo łatwym celem.
Ossoff pokonał Mike’a Collinsa różnicą 18 punktów procentowych. Jego kampania zgromadziła przy tym o 126 mln dolarów więcej niż kampania rywala.
Ossoff zapewnia, że ma "zero zainteresowania startem w wyborach prezydenckich".
Waszyngton zna już podobne deklaracje. Przez następne dwa lata zarówno Talarico, jak i Ossoff będą regularnie pytani o ewentualny start w wyborach prezydenckich w 2028 roku.
Niewykluczone, że zainteresowanie mediów tą perspektywą będzie im odpowiadać bardziej, niż oficjalnie przyznają.
Przegrane najbliższe otoczenie Trumpa
Robert Garcia, który ma stanąć na czele Komisji Nadzoru Izby Reprezentantów, już w wieczór wyborczy przedstawił swoje plany w dwóch słowach: "Zatrudnijcie prawników".
Jak zapowiedział, pierwszym celem jego działań będzie "rodzina przestępcza Trumpów".
Na szczycie listy potencjalnych przedmiotów dochodzeń znalazła się World Liberty Financial, kryptowalutowa spółka rodziny Trumpów.
Uwagę kongresmenów ma przyciągnąć również emiracki książę, znany pod przydomkiem "Spy Sheikh", który kupił udziały w firmie o wartości 500 mln dolarów.
Kolejnym podmiotem, którym mają zainteresować się Demokraci, jest 1789 Capital, firma inwestycyjna Donalda Trumpa juniora.
Jamie Raskin, który ma objąć kierownictwo Komisji Sprawiedliwości, twierdzi, że Trump junior "wydaje się mieć jasnowidczą intuicję co do tego, kto dokładnie dostanie rządowe kontrakty".
Raskin zapowiada również zainteresowanie działalnością Jareda Kushnera.
Jak stwierdził, Kushner "jest menedżerem korporacyjnym, z którym absolutnie będziemy musieli porozmawiać".
Lista osób, które mogą znaleźć się w centrum zainteresowania komisji, obejmuje także przedstawicieli administracji Trumpa.
Garcia zapowiedział, że prokurator generalny Todd Blanche może zostać wezwany na przesłuchanie już "pierwszego dnia".
Obiecał również szybkie działania dotyczące domniemanych układów typu pay-to-play, w które mieli być zaangażowani Kristi Noem i Corey Lewandowski.
Biały Dom może próbować chronić część informacji, powołując się na przywileje władzy wykonawczej.
Znacznie trudniej będzie jednak w ten sposób osłonić prywatne interesy biznesowe członków rodziny prezydenta i ich partnerów.
Wygrani twórcy reklam, stacje telewizyjne i widzowie
Według szacunków organizacji OpenSecrets wydatki na te wybory osiągną rekordowe 11,9 mld dolarów.
Będą to najdroższe wybory uzupełniające w historii USA, a łączna kwota będzie o około jedną trzecią wyższa niż w 2022 roku.
Sam wyścig o mandat senatorski w Ohio pochłonął ponad 500 mln dolarów. Oznacza to wydatki przekraczające 100 dolarów na każdy oddany głos.
Dla producentów reklam politycznych, konsultantów i lokalnych stacji telewizyjnych w Ohio, Teksasie i Georgii październik okazał się wyjątkowo dochodowym miesiącem.
Największymi wygranymi mogą być jednak sami widzowie.
Po miesiącach intensywnej kampanii znów mogą obejrzeć wieczorne wiadomości lub mecz futbolu amerykańskiego bez nieustannych komunikatów, że polityczny przeciwnik zagraża przyszłości Ameryki.
Warto nacieszyć się chwilą spokoju. Kampania przed prawyborami prezydenckimi w 2028 roku rozpocznie się szybciej, niż wielu Amerykanów chciałoby sobie życzyć.
Przegrani Amerykanie, którzy chcą, by Waszyngton coś zrobił
W ubiegłym tygodniu wyborcy wysłali do Waszyngtonu jasny sygnał dotyczący swoich oczekiwań. Problem w tym, że politycy mogą szybko o nim zapomnieć.
Z sondażu AP-NORC przeprowadzonego w ubiegłym miesiącu wynika, że około ośmiu na dziesięciu zarejestrowanych wyborców uważa obniżenie kosztów życia za jeden z najważniejszych priorytetów Kongresu.
Mniej więcej siedmiu na dziesięciu oczekuje również zakończenia wojny z Iranem.
Około połowa respondentów chciałaby ponadto, aby politycy obu partii znaleźli wspólny język i zaczęli ze sobą współpracować.
W praktyce wyborców może jednak czekać polityczny impas.
Trump już zapowiedział w Fox News, jak zamierza reagować na inicjatywy Demokratów: "Przysyłają mi rzeczy kompletnie szalone, a ja będę je wetował".
Demokraci nie dysponują większością dwóch trzecich głosów, która pozwoliłaby im odrzucić prezydenckie weto.
Republikanie w Senacie nadal mają natomiast wystarczającą liczbę głosów, by blokować część ustaw za pomocą obstrukcji parlamentarnej.
W tej sytuacji administracji pozostaną przede wszystkim rozporządzenia wykonawcze.
Nie będzie to jednak rozwiązanie zgodne z oczekiwaniami większości Amerykanów. Aż 71 procent wyborców zadeklarowało w sondażach powyborczych, że chce, aby Kongres sprawował ściślejszą kontrolę nad prezydentem.
Do politycznego impasu dojdą więc kolejne dochodzenia i przesłuchania.
Zamiast oczekiwać dużej liczby nowych ustaw, Amerykanie mogą spodziewać się przede wszystkim intensywnych prac komisji kongresowych.
Już teraz trzy czwarte wyborców negatywnie ocenia działalność Kongresu, wynika z sondażu exit poll NBC News.
Dwa kolejne lata legislacyjnego paraliżu raczej nie poprawią tego wyniku. Rosnące ceny, wojna, deficyt budżetowy i imigracja pozostaną w dużej mierze nierozwiązanymi problemami.
Politycy prawdopodobnie odłożą ich rozwiązanie na 2028 roku, kiedy ponownie rozpoczną się kampanie wyborcze.