Kanclerz Niemiec Friedrich Merz i premier Japonii Sanae Takaichi uzgodnili w środę w Tokio pogłębienie współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa gospodarczego i zaawansowanych technologii. To pierwsza wizyta Merza w Japonii od objęcia urzędu w maju 2025 roku.
To spotkanie najwyższych przedstawicieli wciąż trzeciej i czwartej co do wielkości gospodarki świata. Podczas swojej pierwszej wizyty w Japonii jako kanclerz Niemiec Friedrich Merz spotkał się z premier Japonii Sanae Takaichi.
REKLAMA
REKLAMA
W obliczu gwałtownego postępu technologicznego i rosnących obaw przed wykorzystywaniem presji gospodarczej, która coraz mocniej wpływa na globalne bezpieczeństwo i dobrobyt, Takaichi i Merz opublikowali wspólne deklaracje dotyczące bezpieczeństwa gospodarczego oraz technologii przyszłości. Mają one wzmocnić i ukierunkować dalszą współpracę obu państw w tych dziedzinach.
Przytyki pod adresem Chin i USA
Choć Chin ani USA nie wymieniono wprost ani we wspólnej deklaracji, ani w innych oświadczeniach, przekaz dokumentu wydaje się zawierać pośrednią krytykę obu krajów. Zarówno Pekin, jak i Waszyngton wielokrotnie wykorzystywały swoją politykę gospodarczą jako narzędzie nacisku wobec partnerów i rywali.
„Obaj szefowie rządów wyrazili głębokie zaniepokojenie rosnącym stosowaniem przymusu gospodarczego, na przykład poprzez arbitralne ograniczenia eksportu i działania odwetowe w przypadku surowców krytycznych. Sprzeciwili się też działaniom i praktykom sprzecznym z zasadami rynku, które prowadzą do nadmiernych mocy produkcyjnych i zakłóceń na rynkach, a tym samym podważają nasze bezpieczeństwo gospodarcze i odporność” – czytamy we wspólnej deklaracji.
Aby nie dopuścić do wykorzystywania zależności gospodarczych jako narzędzia nacisku, Japonia i Niemcy chcą zacieśnić współpracę przy monitorowaniu i ocenie łańcuchów dostaw. Rozważają również bliższą kooperację w kluczowych sektorach, takich jak surowce krytyczne, półprzewodniki, baterie, samochody elektryczne, przemysłowe systemy AI, robotyka, farmaceutyki i energetyka wiatrowa.
W sprawie surowców krytycznych Merz i Takaichi z zadowoleniem przyjęli podpisanie wspólnego listu intencyjnego. Zapowiedzieli jednocześnie szersze zdywersyfikowanie źródeł dostaw oraz poprawę możliwości zastępowania metali ziem rzadkich w branży motoryzacyjnej obu krajów.
Japonia mierzy się z niedoborami dostaw ziem rzadkich, odkąd Chiny ograniczyły eksport kilku kluczowych surowców. Poprzedziły to wypowiedzi premier Japonii Sanae Takaichi w parlamencie w listopadzie. Stwierdziła ona, że w razie kryzysu wokół Tajwanu Japonia mogłaby zaangażować się militarnie. Pekin uważa demokratycznie rządzoną wyspę za część własnego terytorium państwowego.
Takaichi i kanclerz Niemiec Friedrich Merz uzgodnili ponadto uruchomienie dialogu wysokiego szczebla poświęconego sztucznej inteligencji oraz zacieśnienie współpracy w ochronie przed cyberatakami. Dla rządu Japonii oba obszary zyskują na znaczeniu, ponieważ w kraju gwałtownie rośnie skala cyberprzestępczości opartej na AI.
We wspólnej deklaracji Merz i Takaichi wyrazili zaniepokojenie sytuacją na Morzu Wschodniochińskim i Południowochińskim. Sprzeciwili się jednostronnym próbom zmiany istniejącego status quo przemocą lub przymusem – niezależnie od tego, gdzie na świecie do nich dochodzi. Podkreślili też znaczenie pokoju i stabilności w Cieśninie Tajwańskiej oraz opowiedzieli się za pokojowym rozwiązaniem konfliktów między Chinami a Tajwanem.
Wspólne cele Japonii i Niemiec
W obliczu narastających napięć geopolitycznych Niemcy i Japonia chcą zacieśniać współpracę z sojusznikami i państwami o podobnych poglądach. Obie strony potwierdziły swoje przywiązanie do wolności, demokracji, uczciwego handlu, praworządności i praw człowieka.
Rozwijana ma być także współpraca wojskowa w regionie Indo-Pacyfiku. Przykładem jest pierwsze w historii uczestnictwo niemieckich sił zbrojnych w japońsko-amerykańskich manewrach „Keen Sword” w tym roku. Ćwiczenia, które potrwają do czwartku, odbywają się w kilku lokalizacjach w Japonii, zwłaszcza na akwenach i w przestrzeni powietrznej wokół Okinawy. Chiny w ostatnich latach znacząco nasiliły tam swoją aktywność wojskową.
Podczas spotkania z Takaichi Merz poruszył też kwestię możliwego udziału Niemiec w Global Combat Air Programme (GCAP). W ramach tego projektu Japonia, Wielka Brytania i Włochy wspólnie opracowują myśliwiec nowej generacji. Według doniesień Niemcy są zainteresowane przystąpieniem do programu po tym, jak w czerwcu upadł niemiecko-francuski projekt myśliwca. Nie wiadomo jednak, czy Tokio jest otwarte na jego rozszerzenie. GCAP i tak mierzy się już z poważnymi wyzwaniami. Kanada dołączyła w lipcu na razie jako obserwator – to pierwsze rozszerzenie inicjatywy poza trzech państw założycielskich.
Na forum gospodarczym w Tokio kanclerz Merz opowiedział się w środę przed południem za powołaniem nowego sojuszu politycznego na rzecz wzmocnienia opartego na zasadach handlu światowego. Taki sojusz miałby bronić handlu opartego na międzynarodowych porozumieniach i dalej go rozwijać. Jednocześnie mógłby „nadawać polityczne impulsy i wspólnie reagować, gdy porządek oparty na regułach znajdzie się w niebezpieczeństwie”.
Do 2029 roku Niemcy chcą zainwestować 2 mld euro w sztuczną inteligencję i zaawansowane technologie. Japonia planuje do 2040 roku ok. 18 mld euro prywatnych inwestycji w tych sektorach.
Dywersyfikacja partnerów w Niemczech dopiero raczkuje
W Japonii Merz odwiedził także start-up Kyoto Fusioneering. Firma uchodzi za flagowy projekt niemiecko-japońskiego partnerstwa high-tech dzięki współpracy z Siemens Energy. Celem tej kooperacji jest pozyskiwanie energii elektrycznej z fuzji jądrowej.
Rząd Japonii wspiera strategicznie ważny sektor półprzewodników rozbudowanymi subsydiami państwowymi. Kraj stawia też na państwową agencję JOGMEC, która pomaga przedsiębiorstwom w pozyskiwaniu surowców krytycznych i przyczynia się do zabezpieczenia dostaw metali oraz ziem rzadkich, jak informuje „WirtschaftsWoche”.
Niemcy kierują się wytycznymi UE, zgodnie z którymi do 2030 roku nie więcej niż 65 proc. surowców krytycznych powinno pochodzić z Chin. Jednak dywersyfikacja partnerów – czyli ograniczanie zależności od Pekinu – będąca deklarowanym celem azjatyckiej podróży kanclerza, dopiero raczkuje.
W czwartek, na zakończenie podróży kanclerza po Azji, w programie jest wizyta w Korei Południowej. Podczas spotkań w Seulu mają być omawiane nie tylko dwustronne relacje gospodarcze, ale także kwestie bezpieczeństwa oraz współpraca przy technologiach przyszłości, takich jak sztuczna inteligencja.
Społeczeństwo: Japonia kontra Niemcy
Około 55 proc. Japończyków w wieku 65–69 lat pracuje, podczas gdy w Niemczech odsetek ten wynosi obecnie tylko 23 proc.
W Japonii, według OECD, pracuje 75,9 proc. kobiet, czyli niemal tyle samo co w Niemczech, gdzie wskaźnik ten sięga 74,2 proc. Jednak współczynnik dzietności jest w Japonii jeszcze niższy niż w Niemczech: na jedną kobietę przypada tam 1,14 dziecka, podczas gdy w Niemczech ostatnio 1,38.
W 1980 roku jedynie ok. 4,5 proc. kobiet w wieku 50 lat nigdy nie było zamężnych, natomiast w 2020 roku ich udział wzrósł już do 17,8 proc. Wzrasta też wstrzemięźliwość wśród młodszych kobiet: z opublikowanego w 2026 roku badania wynika, że 21,5 proc. niezamężnych kobiet w wieku od 18 do 34 lat nigdy nie chciałoby wstąpić w związek małżeński. Jako powody wskazywano m.in. pragnienie osobistej wolności, więcej czasu na własne zainteresowania oraz niezależność finansową.