Europejskie emerytury w czołówce świata, ale czy są bezpieczne?

Holandia ma najlepszy system emerytalny na świecie – wynika z indeksu Marsh CFA Institute Global Pension Index (MCGPI).

REKLAMA

REKLAMA

Kraj z najwyższą pozycją w rankingu zdobył 85,8 pkt na 100, za nim uplasowały się Dania z wynikiem 84,1 oraz Islandia z 84,0 pkt. To jedyne europejskie systemy, które otrzymały najwyższą ocenę. Kategorię tę, obejmującą najlepsze systemy emerytalne na świecie, uzupełniają Singapur, Izrael i Australia.

Indeks porównuje 55 systemów dochodów emerytalnych, obejmujących 66% światowej populacji.

Każdy system jest oceniany według trzech głównych podindeksów: adekwatności świadczeń emerytalnych, zdolności systemu do długotrwałego wypłacania świadczeń oraz jakości zarządzania i zabezpieczeń.

Przy takim rozbiciu priorytetów ranking wygląda inaczej: Kuwejt osiąga najwyższy wynik pod względem adekwatności, Dania prowadzi w kategorii trwałości finansowej, a Finlandia zajmuje pierwsze miejsce w podindeksie integralności – wynika z Global Pension Index.

Aby zająć pierwsze miejsce w zestawieniu ogólnym, system emerytalny musi łączyć atrakcyjne świadczenia, długoterminową stabilność finansową oraz wysoki poziom przejrzystości i ochrony uczestników.

Taka kombinacja zapewniła Holandii pierwszą pozycję w edycji indeksu za 2026 rok już po raz czwarty z rzędu.

W raporcie holenderski system określono jako „solidny system dochodów emerytalnych”, z państwową emeryturą zapewniającą pewne minimum dochodu oraz dodatkowymi emeryturami zakładowymi, które obejmują większość pracowników. Duża pula zainwestowanych aktywów emerytalnych pomaga zagwarantować przyszłe wypłaty. System opiera się na mocnych regulacjach, dobrym nadzorze i silnej ochronie członków, co – jak podkreślono w raporcie – buduje zaufanie.

Holandia jest w trakcie reformy systemu emerytalnego. Przechodzi od świadczeń z góry obiecanych, zazwyczaj powiązanych z pensją i liczbą przepracowanych lat, do indywidualnych rachunków emerytalnych, bardziej bezpośrednio zależnych od wpłaconych składek i wyników inwestycyjnych.

Reforma jest odpowiedzią na okres niskich stóp procentowych, które utrudniły finansowanie obiecanych wypłat. Zasady finansowania sprawiały też czasem, że podwyżki świadczeń były odkładane, mimo rosnącej inflacji. Emerytury zakładowe gorzej odpowiadały również potrzebom osób często zmieniających pracę lub przechodzących na samozatrudnienie.

Przejście na nowy system ma zostać zakończone do 2028 roku.

Porównanie europejskich systemów emerytalnych

Indeks obejmuje 19 krajów europejskich, w tym Turcję.

Po Holandii, Danii i Islandii najlepsze systemy emerytalne mają kolejno Szwecja, Finlandia i Norwegia, a następnie Szwajcaria, Wielka Brytania, Francja, Irlandia, Belgia, Niemcy, Portugalia i Chorwacja. Kraje te otrzymały oceny B+ lub B, co oznacza solidne systemy z wieloma mocnymi stronami, ale także obszarami wymagającymi poprawy.

Do kolejnych dwóch kategorii, C+ i C, należą Hiszpania, Polska, Włochy i Austria. Ich systemy mają kilka dobrych rozwiązań, ale także poważne ryzyka lub słabości, które mogą podważać skuteczność lub trwałość finansową. W tych kategoriach znalazły się również Stany Zjednoczone i Chiny kontynentalne, dwie największe gospodarki świata.

W kilku dużych krajach Europy systemy oferują wysokie świadczenia, ale borykają się z poważnymi wyzwaniami związanymi z długoterminowym finansowaniem.

Do państw europejskich z największymi długoterminowymi słabościami należą Austria, Włochy i Hiszpania.

Kontrast szczególnie wyraźnie widać w Hiszpanii. Czwarta gospodarka UE otrzymała 83 pkt za adekwatność, co oznacza wysokie świadczenia i zasoby emerytalne, ale tylko 33 pkt za trwałość finansową.

Francja, druga co do wielkości gospodarka UE, zdobyła 85 pkt za adekwatność, lecz zaledwie 49,3 pkt za trwałość.

W Europie na końcu zestawienia znajduje się Turcja, z najniższym wynikiem w zakresie zasobów i finansowania spośród ocenianych krajów europejskich. Jej wynik dotyczący trwałości należy również do najniższych.

Autorzy raportu zwracają uwagę, że systemy dochodów emerytalnych na świecie znajdują się pod coraz większą presją. Przeciętna długość życia rośnie, ale spadająca dzietność oznacza, że do rynku pracy wchodzi mniej osób, które mogłyby finansować emerytury.

Graham Pearce, globalny szef segmentu emerytur o zdefiniowanym świadczeniu w firmie Marsh, powiedział Euronews Business, że „jednym z kluczowych wyzwań dla niesfinansowanych systemów emerytalnych jest to, iż w nadchodzących dekadach liczba emerytów w relacji do liczby pracowników znacząco wzrośnie”.

W takich systemach składki dzisiejszych pracowników finansują emerytury obecnych emerytów, zamiast być inwestowane na poczet ich własnych przyszłych świadczeń.

Przywódcy europejskich banków centralnych również ostrzegali przed długoterminowymi perspektywami systemów emerytalnych w największych gospodarkach Europy.

Prezes Bundesbanku, Joachim Nagel, mówił w maju 2026 roku w „Handelsblatt”, że powiązanie wieku emerytalnego w Niemczech z oczekiwaną długością życia po 2031 roku mogłoby pomóc. Nazwał nowy prywatny filar emerytalny, który ma ruszyć na początku 2027 roku, „ważnym krokiem w stronę silniejszego, kapitałowego filaru emerytalnego”, ale ostrzegł, że nie wystarczy to, by rozwiązać problemy z długoterminową trwałością systemu.

W rozmowie z „Le Figaro” w tym samym miesiącu ówczesny prezes Banque de France, François Villeroy de Galhau, przestrzegał, że finansowanie wydatków publicznych przez deficyty przerzuca koszty na młodsze pokolenia. „Przenosimy ciężar długu i emerytur na nasze dzieci” – powiedział.

We wrześniu 2026 roku Komisja Europejska wezwała do dodatkowego oszczędzania obok publicznych emerytur, ostrzegając przed rosnącą presją na finanse publiczne i ryzykiem, że „zbyt wiele osób doświadczy gwałtownego spadku dochodów po przejściu na emeryturę”.

Systemy emerytalne: dostosowanie do dłuższej, bardziej elastycznej emerytury

Aby przygotować systemy emerytalne, także w Europie, na przyszłość bez podnoszenia wieku emerytalnego lub ograniczania świadczeń, rządy będą musiały pozyskać dodatkowe dochody na finansowanie rosnącej liczby emerytów.

Zdaniem Pearce’a „można to osiągnąć poprzez wyższe podatki lub składki na ubezpieczenia społeczne, a także zachęcając osoby, które chcą i mogą pracować dłużej, by to robiły, co dodatkowo zwiększa wpływy podatkowe”.

Autorzy raportu przewidują, że systemy emerytalne, które już dziś precyzyjnie określą swoje cele, wzmocnią finansowanie i wprowadzą większą elastyczność, mogą w przyszłości znaleźć się w gronie najlepszych.

W dokumencie wskazano, że systemy emerytalne mogą stać się bardziej trwałe dzięki szerszemu objęciu pracowników i samozatrudnionych prywatnymi planami emerytalnymi, poprawie zarządzania i przejrzystości tych planów, podnoszeniu wieku emerytalnego w ślad za wydłużającą się długością życia w zdrowiu oraz wspieraniu aktywności zawodowej osób starszych, aby mogły więcej odkładać na emeryturę.

Raport zaleca również zachęcanie do wyższego poziomu prywatnych oszczędności oraz wprowadzanie rozwiązań pomagających ograniczyć lukę emerytalną między kobietami a mężczyznami i różnice dotykające mniejszości.

Pearce uważa, że młodsi pracownicy nie muszą z góry zakładać niższej hojności publicznych systemów emerytalnych w ciągu najbliższych 10–20 lat. Zastrzegł jednak, że budowanie kapitałowych oszczędności emerytalnych obok emerytur państwowych będzie konieczne, aby systemy były bardziej trwałe.

Ekspert spodziewa się też szerszego wykorzystania automatycznego zapisu do dodatkowych planów emerytalnych. Takie rozwiązania automatycznie zapisują pracowników do programu emerytalnego, zazwyczaj z możliwością rezygnacji. Składki są potrącane z wynagrodzenia, często z dopłatą pracodawcy, i inwestowane, aby zapewnić dochód uzupełniający w stosunku do emerytury państwowej.

Odnosząc się do krajów takich jak Francja i Hiszpania, które wysoko wypadają pod względem adekwatności świadczeń, a słabo pod względem trwałości finansowej, Pearce ostrzegł, że „bez działań na rzecz poprawy trwałości publicznych systemów emerytalnych, takich jak podnoszenie wieku emerytalnego czy wczesne wprowadzenie elementu kapitałowego [inwestowania środków już teraz, aby pomóc w finansowaniu przyszłych emerytur], rządy mogą z czasem stanąć przed trudnymi decyzjami, gdy obecne rozwiązania staną się nie do utrzymania”.

Takie decyzje mogą obejmować ograniczenie świadczeń emerytalnych – dodał. „Działania podjęte teraz mogą pomóc zachować oczekiwania emerytalne dzisiejszych pracowników, jednocześnie nie przerzucając nadmiernego obciążenia finansowego na przyszłe pokolenia” – podkreślił.