Budżet 2027: gwarancje mieszkaniowe dla młodych, obrona 2,15% PKB, milion na AI

Rząd przekazał w czwartek wczesnym popołudniem do parlamentu projekt ustawy budżetu państwa na 2027 rok, dwa dni przed upływem terminu, po tym jak rano zatwierdziła go Rada Ministrów.

REKLAMA

REKLAMA

Dokument przekazał minister finansów, Joaquim Miranda Sarmento, przewodniczącemu Zgromadzenia Republiki, José Pedro-Aguiar Branco.

Trzeci budżet państwa rządu Luísa Montenegro ma ponownie gwarantowane przyjęcie dzięki poparciu Partii Socjalistycznej (PS).

Sekretarz generalny PS, José Luís Carneiro, ogłosił w ubiegłym tygodniu zamiar wstrzymania się od głosu w głosowaniu nad projektem w pierwszym czytaniu, zaplanowanym na 28 października, po tym jak premier Luís Montenegro dał gwarancje w sprawie czterech warunków postawionych przez socjalistów: przeglądu konstytucji z kluczowym udziałem PS i PSD, ochrony obecnych i przyszłych emerytur, finansowania inwestycji, które pozostaną do zrealizowania po zakończeniu PRR, oraz wsparcia odbudowy gmin i regionów dotkniętych przez burze.

Debata i szczegółowe głosowania nad projektem odbędą się między 29 października a 24 listopada, a głosowanie końcowe w całości zaplanowano na 24 listopada.

Partia Komunistyczna Portugalii (PCP) i Bloco de Esquerda już zapowiedziały, że zagłosują przeciwko rządowej propozycji. Partia Chega również groziła głosowaniem przeciwko (źródło w Portugalski), jeśli premier nie zgodzi się na obniżenie wieku emerytalnego, i postawiła dodatkowy warunek: obniżenie stawki VAT na paliwa oraz wprowadzenie zerowej stawki VAT na koszyk podstawowych produktów spożywczych. Są to czerwone linie, które rząd już odrzucił.

Pozostałe partie nie ogłosiły jeszcze, jak zagłosują.

Prezydent Portugalii, António José Seguro, powiedział w czwartek, że liczy na „owocną debatę”, która poprawi życie ludzi „w bardzo trudnym czasie”.

W rozmowie z dziennikarzami w parlamencie, po spotkaniach z partiami na temat projektu budżetu, minister finansów Joaquim Miranda Sarmento odmówił oszacowania, jak szerokie jest pole do negocjacji.

Rząd szacuje, że przyjęte już środki gospodarcze, które nadal będą oddziaływać na finanse publiczne w 2027 roku, będą miały wpływ rzędu 4,8 mld euro w przyszłym roku, nie licząc nowych polityk, które mogą zostać włączone do kolejnego budżetu.

Jeśli chodzi o scenariusz makroekonomiczny na przyszły rok, rząd przewiduje wzrost gospodarczy na poziomie 2%, zgodny z tendencją z ostatnich lat, choć nieco niższy od 2,3% prognozowanych na ten rok.

Rząd zakłada nadwyżkę budżetową w wysokości 0,1% produktu krajowego brutto (PKB) w przyszłym roku.

W dokumencie Ministerstwo Finansów podnosi prognozę inflacji na ten rok do 2,9% i oczekuje jej spowolnienia do 2,3% w 2027 roku.

Rząd przewiduje także, że dług publiczny spadnie w 2027 roku do 84,5% PKB, o trzy punkty procentowe mniej niż szacowane na ten rok 87,5%.

Koszt finansowania długu publicznego będzie bardziej obciążał finanse państwa, ponieważ rachunek odsetkowy ma wzrosnąć o 23,2%, do 8,2 mld euro. Odpowiada to 2,4% PKB, wobec 2% w 2026 i 2025 roku.

Emerytury, wynagrodzenia w administracji publicznej i odsetki od długu należą do głównych źródeł presji, do których dochodzą środki fiskalne, takie jak aktualizacja progów IRS, obniżka stawki IRC oraz programy w zakresie mieszkalnictwa.

Zmiany w podatkach IRS, IRC, IMT i innych daninach

Minister finansów zapowiedział, że budżet na 2027 rok przewiduje kolejną obniżkę podatku dochodowego IRS, poprzez aktualizację progów, podwyższenie szczególnej ulgi i minimum egzystencji, czyli instrumentów, które z mocy prawa muszą być dostosowywane.

Rząd PSD/CDS-PP zdecydował o obniżeniu stawek IRS od 1. do 6. progu o 0,3–0,5 punktu procentowego. Środek ten ma przynieść szacunkowo 400 mln euro ulgi podatkowej i znajdzie odzwierciedlenie już w 2026 roku w zaliczkach pobieranych u źródła.

Obniżka wyniesie 0,3 punktu procentowego w 1. progu, 0,5 punktu w progach od 2. do 5. oraz ponownie 0,3 punktu w 6. progu.

Stawki pozostają takie same jak przedstawione we wrześniu 2026 roku i obowiązują z mocą wsteczną.

Projekt potwierdza też waloryzację progów IRS o 3,88% w przyszłym roku, co jest poniżej 4,5% podwyżek płac w sektorze prywatnym przewidzianych w porozumieniu partnerów społecznych.

W praktyce oznacza to ryzyko, że obciążenia podatkowe wzrosną dla podatników, którzy otrzymają podwyżki wyższe niż 3,88%. Osoby, których pensje wzrosną, mogą przejść do wyższego progu IRS, zapłacić więcej podatku i zobaczyć, jak podwyżka w całości lub w części zostaje skonsumowana przez fiskusa.

Minimalna kwota egzystencji przewidziana w budżecie państwa na 2027 rok, zwolniona z IRS, będzie powiązana z płacą minimalną. Roczna kwota referencyjna tego minimum to 13 580 euro, co po podzieleniu na 14 miesięcy odpowiada 970 euro, czyli prognozowanej płacy minimalnej w 2027 roku.

Premie za produktywność, wyniki, udział w zyskach i nagrody z zysku także będą zwolnione z IRS „do wysokości 6% rocznego wynagrodzenia zasadniczego pracownika”, czytamy w projekcie budżetu państwa na 2027 rok.

Rząd zakłada, że dochody z podatku dochodowego od osób prawnych IRC spadną w 2027 roku o 99 mln euro w porównaniu z szacunkową realizacją w 2026 roku, czyli o około 1%.

„Ten trend odzwierciedla obniżkę stawki IRC o 1 punkt procentowy, której wpływ na dochody ma być częściowo skompensowany oczekiwanym wzrostem aktywności gospodarczej” – napisano w dokumencie.

Wpływ na dochody z tytułu obniżki o 1 punkt procentowy szacuje się na 300 mln euro.

W ubiegłym roku ogólna stawka IRC spadła z 20% do 19% i taka stawka obowiązuje wobec zysków firm w 2026 roku.

W 2027 roku ogólna stawka ponownie spadnie o jeden punkt, z 19% do 18%, przy czym będzie ona stosowana do zysków osiągniętych w 2027 roku i wpłynie na finanse publiczne w 2028 roku.

Celem rządu jest osiągnięcie w 2028 roku stawki IRC na poziomie 17%, poprzez obniżkę o jeden punkt procentowy rocznie. Dla pierwszych 50 tys. euro zysku mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) stawka wyniesie 15%.

Utrzymany zostanie także preferencyjny reżim IRC dla firm, które podniosą przeciętne wynagrodzenie co najmniej o 4,5%.

Projekt przewiduje podniesienie o 2,3% progów podatku od przeniesienia własności nieruchomości (IMT) przy zakupie budynku mieszkalnego lub samodzielnego lokalu przeznaczonego wyłącznie na cele mieszkaniowe, niezależnie od tego, czy chodzi o własne, stałe miejsce zamieszkania.

Z podatku IMT będzie zwolniony zakup nieruchomości do kwoty 108 792 euro, jeśli ma ona służyć jako własne i stałe miejsce zamieszkania. Oznacza to wzrost progu o 2446 euro w porównaniu z obowiązującym w tym roku limitem 106 346 euro.

Rząd oczekuje ponadto, że w 2027 roku uzyska dodatkowe 300 mln euro z podatków dzięki środkom przeciwko oszustwom podatkowym w obrocie paliwami, przyjętym w tym roku.

Projekt budżetu państwa zakłada też wzrost wpływów z podatku od produktów ropopochodnych (ISP) o 5,2%, do 3,8 mld euro. Rząd uzasadnia ten wzrost konsumpcją prywatną. W 2026 roku dochody z ISP mają wynieść 3,6 mld euro.

Rząd przewiduje również na 2027 rok wzrost wpływów z podatku od wyrobów tytoniowych o 139 mln euro (8,1%), do 1,9 mld euro.

Z kolei dochody z podatku od alkoholu, napojów alkoholowych oraz napojów słodzonych cukrem lub innymi substancjami słodzącymi (IABA) mają wzrosnąć o 27 mln euro (7,5%), do 392 mln euro.

CSI, płaca minimalna i sektor publiczny

Dokument potwierdza również podwyżkę o 50 euro dodatku solidarnościowego dla osób starszych (CSI) w 2027 roku, co podniesie kwotę referencyjną do 720 euro.

Program rządu przewiduje, że kwota ta wzrośnie do 870 euro w 2029 roku, wobec obecnych 670 euro.

To wzmocnienie CSI będzie miało wpływ budżetowy rzędu 100 mln euro wpisany do przyszłorocznego budżetu.

Całkowite wydatki systemu zabezpieczenia społecznego na wsparcie dla najuboższych seniorów zaplanowano na 709 mln euro w 2027 roku, o 38 mln euro więcej niż w ubiegłorocznym budżecie.

Przewidziano także wzrost płacy minimalnej z 920 do 970 euro. Trójstronne porozumienie w sprawie podwyżek płac i wzrostu gospodarczego na lata 2025–2028, podpisane w październiku 2024 roku przez rząd, cztery konfederacje pracodawców i związek UGT, skorygowało w górę ścieżkę wzrostu płacy minimalnej. Porozumienie zakłada podwyżki o 50 euro rocznie, tak aby płaca minimalna osiągnęła 1020 euro w 2028 roku.

W służbie publicznej obowiązujące porozumienie wieloletnie przewiduje podwyżki płac o 2,3% w 2027 roku, z minimalną aktualizacją w wysokości 60,52 euro.

Jeśli te podwyżki zostaną wprowadzone, minimalna płaca w administracji publicznej wzrośnie w 2027 roku do 995,51 euro.

To samo porozumienie przewiduje również waloryzację dodatku na wyżywienie, obecnie ustalonego na poziomie 6,15 euro, o 15 centów rocznie do 2029 roku.

Gwarancja publiczna utrzymana w 2027 roku

Rząd zdecydował też o utrzymaniu programów ułatwiających dostęp do pierwszego mieszkania, w tym gwarancji publicznej przy kredycie hipotecznym na zakup domu oraz zwolnień z IMT i podatku skarbowego dla młodych ludzi.

Rząd przewiduje „kontynuację” tych środków, w szczególności „gwarancji publicznej przy zakupie pierwszego mieszkania, a także zwolnień z IMT i podatku skarbowego przy nabyciu pierwszego własnego i stałego miejsca zamieszkania”.

Z danych przedstawionych przez rząd wynika, że programy te „już objęły pomocą prawie 120 tys. młodych ludzi”, przy średniej wartości kupowanych nieruchomości na poziomie 200 tys. euro.

Gwarancja publiczna pozwala państwu stać się poręczycielem kredytu dla młodych osób do 35. roku życia przy zakupie pierwszego domu na własne, stałe zamieszkanie. Może ona obejmować do 15% pierwotnie zaciągniętego kapitału, co umożliwia finansowanie 100% wartości zakupu bez konieczności wniesienia wkładu własnego.

Zwolnienie z IMT, podatku skarbowego i opłat przy zakupie pierwszego domu przez osoby do 35. roku życia zostało rozszerzone na nieruchomości o wartości do 338 141 euro.

Rząd zapowiada także wzmocnienie programu Porta 65, czyli programu wsparcia wynajmu mieszkań dla młodych, choć raport nie wskazuje, o ile wzrośnie budżet programu ani czy zmienią się warunki dostępu.

Wydatki na służbę zdrowia spadną o 1,5% w przyszłym roku

Wśród kluczowych obszarów budżet na służbę zdrowia ma w przyszłym roku wynieść 17 858 mln euro, o 1,5% mniej niż łączna kwota wydatków przewidziana do wykonania w tym roku.

Zgodnie z dokumentem program dla ochrony zdrowia zakłada skonsolidowane wydatki całkowite na poziomie 17 858,4 mln euro w 2027 roku, mniej niż 18 125,9 mln euro, które rząd planuje wydać w tym roku, wliczając środki z Planu Odbudowy i Odporności (PRR).

Co najmniej 15,5 mld euro ma trafić na finansowanie Narodowej Służby Zdrowia, czyli o 603,4 mln (4%) więcej niż szacowane wydatki na ten rok.

W strukturze wydatków największą pozycję stanowią zakupy towarów i usług (8,4 mld euro). W tej kategorii rząd chce ciąć wydatki o około 4,2% w porównaniu z szacunkami na ten rok. Z kolei wydatki na wynagrodzenia, drugą co do wielkości pozycję w budżecie zdrowia, wzrosną o 5,2%, do 8,2 mld euro.

Wydatki na edukację i naukę wzrosną o 1,5% w 2027 roku

W przeciwieństwie do zdrowia rząd planuje zwiększyć w przyszłym roku wydatki na edukację o 1,5%.

Ministerstwo Edukacji, Nauki i Innowacji będzie dysponować budżetem w wysokości 7787,9 mln euro na edukację, co oznacza wzrost o 1,5% w stosunku do ubiegłego roku.

Największa część budżetu trafi na wynagrodzenia, które wzrosną o 4%, co oznacza wydatki na poziomie 6624,2 mln euro w przyszłym roku.

Wydatki na obronę sięgną 2,15% PKB w 2027 roku

Rząd wyda w 2027 roku 2,15% PKB na obronę, przekraczając próg uzgodniony w NATO dzięki wzmocnieniu finansowania o ponad 800 mln euro za pośrednictwem europejskiego instrumentu SAFE na dozór morski i cyberobronę.

Program Obrony Narodowej dysponuje budżetem w wysokości 3170,9 mln euro, z czego 1537 mln przeznaczono na wynagrodzenia i dodatki dla wojskowych.

W części dotyczącej sprzętu w ramach Ustawy o Programowaniu Wojskowym priorytety budżetowe obejmują zakup samolotów KC-390 i A-29N Super Tucano dla sił powietrznych, utrzymanie floty okrętów podwodnych oraz nowe okręty patrolowe dalekiego zasięgu dla marynarki wojennej.

Reforma państwa: milion euro na wdrażanie sztucznej inteligencji

Ministerstwo Reformy Państwa będzie miało w 2027 roku skonsolidowane wydatki w wysokości 107,6 mln euro. „Po wyłączeniu środków z PRR budżet wyniesie 96,8 mln euro, co oznacza wzrost o 27,1% w porównaniu z szacunkami na 2026 rok” – czytamy w raporcie budżetowym.

Z tej kwoty 107,6 mln euro największa część trafi na projekty cyfryzacji (88 mln euro).

Na przyszły rok w ramach Reformy Państwa zarezerwowano także milion euro na wdrażanie rozwiązań z zakresu sztucznej inteligencji (SI). W dokumencie rząd wyjaśnia, że zamierza „zwiększyć liczbę zastosowań w praktyce powiązanych z krajowym modelem językowym dużej skali (LLM) Amália” oraz zwiększyć „liczbę rozwiązań SI działających w administracji publicznej, wspieranych przez Centrum Doskonałości w dziedzinie SI w ARTE”.

Rząd dodaje, że „promowana będzie integracja rozwiązań SI w priorytetowych obszarach administracji publicznej, zawsze z oceną skutków, odpowiednim nadzorem oraz poszanowaniem zasad zaufania, bezpieczeństwa i odpowiedzialności”.

Relację z prezentacji budżetu OE2027 można śledzić tutaj