Ekspercy przedstawili 10 kluczowych wniosków – od rosnącego poziomu mórz po systemy żywności napędzające zmiany klimatu – które wymagają pilnych działań.
Dotychczasowe emisje już „zablokowały” część przyszłych skutków zmiany klimatu, ale skala tych zniszczeń wciąż zależy od tego, jakie działania podejmiemy dziś – wynika z najnowszego, obszernego badania.
REKLAMA
REKLAMA
Raport „10 nowych wniosków z nauki o klimacie” przygotowało ponad 70 naukowców z blisko 30 krajów. Dokument ma przełożyć złożone ustalenia badawcze na przystępne, zwięzłe wskazówki, które mają „pomóc w podejmowaniu decyzji o najwyższej stawce”.
Opublikowany dziś (6 października) raport ostrzega, że przekroczenie progu 1,5°C, wyznaczonego w prawnie wiążącym Porozumieniu paryskim, wiąże się z „gwałtownie rosnącym ryzykiem nieodwracalnych konsekwencji” dla oceanów, lodowców i wiecznej zmarzliny. Dodaje też, że koszty ekonomiczne i społeczne takiego scenariusza są wyższe, niż dotąd sądzono.
10 wniosków, które mogą ograniczyć dalsze szkody klimatyczne
„Dowody są jednoznaczne” – mówi Johan Rockström, dyrektor Instytutu Badań nad Wpływem Klimatu w Poczdamie, współprzewodniczący The Earth League i członek komitetu redakcyjnego raportu.
„1,5°C to granica, którą przekraczamy na własne ryzyko. Po jej przekroczeniu rośnie zagrożenie kaskadowych, potencjalnie nieodwracalnych skutków klimatycznych, a każdy kolejny dziesiąty stopnia tylko je nasila.”
Streszczenie „10 nowych wniosków”, opracowane przez Future Earth, The Earth League oraz Światowy Program Badań Klimatu, wskazuje na „coraz węższe okno na działanie”, które jednak wciąż pozostaje otwarte. Pokazuje, co jest już przesądzone, czego można jeszcze uniknąć i gdzie polityka może przynieść największy efekt.
Oceany pochłaniają ciepło i zaciemniają perspektywy na przyszłość
Oceany nadal pochłaniają rekordowe ilości ciepła spowodowanego przez człowieka, utrwalając dodatkowe ocieplenie na kolejne lata.
W sierpniu średnia globalna temperatura powierzchni mórz sięgnęła 21,1°C – to najwyższa wartość w historii pomiarów. Eksperci ostrzegali już w ubiegłym roku, że zakwaszenie oceanów, czyli spadek pH wody wskutek pochłaniania CO₂, po raz pierwszy weszło w strefę zagrożenia.
Nowy raport podkreśla, że głęboka redukcja emisji gazów cieplarnianych jest „pilnie potrzebna”, aby powstrzymać dalsze długotrwałe gromadzenie się ciepła.
„Oceany były dotąd amortyzatorem dla naszej planety” – mówi Wendy Broadgate, dyrektorka Global Hub w Future Earth i członkini komitetu redakcyjnego raportu.
„Ponieważ ciepło przenika w głąb oceanów przez dziesięciolecia, dzisiejsze emisje w praktyce utrwalają przyszłe ocieplenie i wzrost poziomu mórz. Tylko głębokie, szybkie ograniczenie emisji może zmniejszyć te ryzyka.”
Poziom mórz wciąż rośnie
Topniejące lodowce i pokrywy lodowe napędzają wzrost poziomu mórz, narażając coraz więcej osób na powodzie.
Raport ostrzega, że część wzrostu poziomu morza jest już nieodwracalna z powodu dotychczasowych emisji, ale jego rozmiary nadal zależą od tego, jak szybko świat ograniczy gazy cieplarniane.
Zasoby wody słodkiej szybko się kurczą
Luka wodna się powiększa, bo wysychanie kontynentów – długotrwały, na dużą skalę spadek dostępności i magazynowania wody słodkiej – przyspiesza. Według ONZ do 2030 roku co druga osoba ma doświadczać poważnych niedoborów wody.
„Zmiana klimatu i rosnące zużycie wody powodują szybkie kurczenie się zasobów wody słodkiej na kontynentach, co zagraża bezpieczeństwu wodnemu, ekosystemom oraz produkcji żywności” – czytamy w raporcie.
„Skutki braku działania sięgają od zagrożeń dla lokalnych źródeł utrzymania po kaskadowe konsekwencje w całym systemie Ziemi.”
Rządy są zachęcane do przygotowywania całościowych planów zarządzania wodą, znanych jako Zintegrowane Zarządzanie Zasobami Wodnymi, które obejmują cały cykl wodny – od źródła, przez dystrybucję, uzdatnianie i ponowne wykorzystanie, po jej powrót do środowiska.
Rozwiązania oparte na przyrodzie, takie jak odtwarzanie terenów podmokłych, rzek i lasów, mogą także pomóc zatrzymywać wodę słodką na lądzie, zamiast pozwalać jej wysychać lub spływać prosto do oceanu.
Skutki przekroczenia progu 1,5°C
Niedawny raport Programu Środowiskowego ONZ (UNEP) ostrzega, że globalne ocieplenie przekroczy 1,5°C, najprawdopodobniej w ciągu kilku najbliższych lat. To przyspieszyłoby wiele procesów degradacji środowiska, które już obserwujemy w świecie przyrody – od kurczących się pokryw lodowych po rosnący poziom mórz i „bezprecedensowe zamieranie” raf koralowych oraz lasów deszczowych.
UNEP podkreśla, że „pozostawanie powyżej 1,5°C nie przynosi dobrych scenariuszy” i że rządy muszą skupić się na tym, by skala i czas trwania przekroczenia tego progu były jak najmniejsze.
Systemy żywnościowe wciąż napędzają zmianę klimatu
Raport wskazuje, że przekształcenie systemów żywnościowych, zwłaszcza poprzez bardziej roślinne diety, może przynieść duże korzyści dla klimatu, różnorodności biologicznej i zdrowia, ale zmiany muszą być wprowadzane „ostrożnie i sprawiedliwie”.
Na świecie żywność i rolnictwo odpowiadają za jedną trzecią wszystkich emisji gazów cieplarnianych – ustępują jedynie spalaniu paliw kopalnych – a głównym winowajcą jest mięso.
Produkty pochodzenia zwierzęcego generują od 81 do 86 proc. całkowitych emisji gazów cieplarnianych związanych z produkcją żywności w UE, mimo że dostarczają szacunkowo tylko 32 proc. kalorii i 64 proc. białka.
Według kalkulatora śladu węglowego CO2 Everything jedna porcja wołowiny o wadze 100 g odpowiada przejechaniu 78,7 km samochodem i emisji 15,5 kg ekwiwalentu CO2.
Wzrost „społecznego kosztu” emisji CO2
Eksperci ostrzegają, że szkody gospodarcze spowodowane emisjami dwutlenku węgla są „znacznie wyższe”, niż dotąd szacowano, a każda dodatkowa tona CO2 niesie „kolejne ryzyko”.
„Zastosowanie bardziej realistycznych, aktualnych modeli klimatycznych pokazuje, że społeczny koszt węgla może być nawet czterokrotnie wyższy” – podkreślają autorzy.
Większe możliwości dochodzenia odszkodowań
Postępy nauki pozwalają dziś powiązać skutki klimatyczne z emisjami, które je spowodowały.
Oznacza to, że naukowcy mogą już łączyć ocieplenie klimatu z działalnością konkretnej firmy lub dużego emitenta – a być może nawet ze szczegółowo określonymi stratami czy szkodami.
W przyszłości takie dodatkowe dowody mogą wzmocnić pozwy klimatyczne oraz roszczenia o odszkodowania.
„Kluby klimatyczne” mogą pomóc w dekarbonizacji przemysłu
„Kluby klimatyczne”, tworzone przez państwa współpracujące w zakresie polityki klimatycznej i handlowej, mogą stać się wspólną siłą na rzecz ograniczenia emisji CO2.
Takie porozumienia mogą na przykład wspólnie wspierać podatki graniczne od emisji, które uniemożliwiają firmom przenoszenie produkcji do krajów o słabszych regulacjach klimatycznych – zjawiska znanego jako „ucieczka emisji”.
Ale jest tu istotne zastrzeżenie. Choć kluby klimatyczne mogą przyspieszyć dekarbonizację przemysłu, mogą też mieć dotkliwe skutki dla krajów rozwijających się, które nie dysponują narzędziami, pieniędzmi ani technologiami potrzebnymi do szybkiego ograniczania emisji.
Dlatego autorzy sugerują, że bogatsze państwa powinny łączyć bardziej rygorystyczne zasady z wsparciem technicznym lub finansowym dla innych gospodarek.
Utrudnianie polityki klimatycznej coraz trudniejsze do wykrycia
Postęp w działaniach na rzecz klimatu hamuje już nie tylko jawne zaprzeczanie zmianie klimatu.
Raport zauważa, że branże wysokoemisyjne blokują skuteczną politykę nie tylko poprzez negowanie samego zjawiska. Ich działania lobbingowe obejmują coraz więcej subtelnych taktyk – od greenwashingu po cyfrowe szerzenie dezinformacji.
Aby przeciwdziałać tej bardziej wyrafinowanej formie zaciemniania prawdy o klimacie, autorzy wzywają do większej przejrzystości w obszarze lobbingu i finansowania polityki, do silniejszych przepisów przeciwko wprowadzającym w błąd twierdzeniom ekologicznym oraz do skoordynowanej walki z dezinformacją.
Konflikty pogłębiają nierówności w transformacji energetycznej
Wojny, spory handlowe i ostra rywalizacja o źródła energii komplikują globalne dążenie do dekarbonizacji.
Obawy o bezpieczeństwo energetyczne, wywołane między innymi wojną przeciwko Iranowi oraz wojną w Ukrainie, nie doczekały się jednolitej odpowiedzi. Część bogatych państw zainwestowała w odnawialne źródła energii jako zabezpieczenie przed wstrząsami na rynkach ropy i gazu, inne zaś podwoiły skalę wydobycia paliw kopalnych lub szukają nowych złóż za granicą.
Raport wyjaśnia, że globalna niestabilność może uczynić transformację energetyczną jeszcze bardziej nierówną, niż jest obecnie.
Niektóre bloki państw mogą odgradzać się od krajów neutralnych lub politycznie niestabilnych, co w efekcie spowolni światowe wysiłki na rzecz odejścia od paliw kopalnych. A ponieważ zwykle najbardziej narażeni najdotkliwiej odczuwają skoki cen, autorzy podkreślają, że obawy o sprawiedliwość klimatyczną w przyszłości są jak najbardziej uzasadnione.