Rosnące temperatury pozwoliły uprawiać kawę bezpośrednio we Włoszech. Rodzina Morettino na Sycylii zebrała pierwszy plon, pokazując, jak zmiany klimatu przekształcają uprawy na całym świecie.
Plantacja tuż pod Palermo po raz pierwszy wyprodukowała ziarna kawy odmiany arabica, które w całości wyrosły i zostały zebrane we Włoszech. To rezultat uzyskany w posiadłości rodziny Morettino, możliwy dzięki zmianom klimatu, które przyniosły na południe Włoch niemal tropikalne temperatury.
REKLAMA
REKLAMA
Jeśli globalne ocieplenie sprawiło już, że na południu Anglii produkuje się wina musujące na wzór szampana, przesuwając na północ tradycyjne obszary produkcji we Francji i północnych Włoszech, to przeskok kawy z rejonów równikowych nad Morze Śródziemne jest jeszcze większy.
Jak podał w czwartek dziennik La Stampa (źródło w Włoski), sycylijska plantacja w rejonie San Lorenzo ai Colli, położona na wysokości kilkuset metrów nad poziomem morza, daje na razie około 100 kilogramów owoców (drupek, nazywanych też wiśniami kawowca), z których uzyskuje się nieco ponad 15 kilogramów palonych ziaren.
Projekt, w który zaangażowane są Uniwersytet oraz Ogród Botaniczny w Palermo (źródło w Włoski) i który bada przystosowanie upraw tropikalnych do nowego klimatu śródziemnomorskiego, jest ilościowo wciąż daleki od produkcji towarowej na szeroką skalę, ale ma już duże znaczenie naukowe i symboliczne.
Gdzie uprawia się kawę: najwięksi producenci na świecie
Tradycyjnie kawę uprawia się w strefach tropikalnych i równikowych, gdzie wysokie temperatury, wilgotność i stałe opady sprzyjają jej wzrostowi.
Z tego powodu główni producenci i eksporterzy kawy skupieni są przede wszystkim w Ameryce Łacińskiej, Afryce i Azji, przy czym odmiana arabica daje najlepszą jakość na większej wysokości niż robusta.
Do największych producentów należą w Ameryce Łacińskiej Brazylia, Kolumbia, Peru i Kostaryka, w Afryce Etiopia, Uganda, Kenia i Tanzania, a w Azji Wietnam i Indonezja.
Zdaniem autorów inicjatywy kawa produkowana w Palermo rozwija specyficzny profil aromatyczny, z nutami przywodzącymi na myśl rodzynki, co wyraźnie odróżnia ją od ziaren z tradycyjnych regionów upraw.
Jeszcze przed przedsięwzięciem rodziny Morettino jedno z gospodarstw rolnych uprawiało kawę w całości w szklarni (źródło w Włoski) w Terrasini, również w prowincji Palermo.
Podobne doświadczenia podejmowano na różne sposoby także w innych częściach południowej Europy.
W Hiszpanii, zwłaszcza w regionie Grenady, powstały projekty eksperymentalne, które sprawdzają odporność roślin. To jednak coś innego niż na Gran Canarii, gdzie ze względu na położenie na niższej szerokości geograficznej kawę uprawia się już od XIX wieku, korzystając z żyzności i wilgotności wulkanicznej gleby.
Azory w Portugalii, gdzie odnotowano wiele prywatnych upraw wykorzystujących łagodny klimat, uchodzą z kolei za jeden z najbardziej na północ wysuniętych obszarów uprawy kawy.
Jak zmieniło się spożycie kawy we Włoszech
Rosnące zainteresowanie także niszowymi produktami, takimi jak sycylijska kawa, wpisuje się w szerszy kontekst, w którym Włochy są największym producentem kawy palonej w UE, z ponad 400 tonami wyprodukowanymi w 2025 roku.
Krajowy sektor produkcyjny, mimo że opiera się na imporcie surowca z innych krajów (czyli nieprażonych ziaren, tzw. „zielonej kawy”), obejmuje około tysiąca palarni i generuje roczny obrót rzędu 5,9 mld euro.
Perspektywa lokalnej uprawy, umożliwionej przez ocieplenie klimatu, które niestety jednocześnie sprzyja klęskom żywiołowym, współgra z nawykami konsumpcyjnymi Włochów. Według badań opublikowanych właśnie 1 października, w Międzynarodowy Dzień Kawy, spożycie kawy pozostaje wysokie i nadal rośnie.
Z badania AstraRicerche, przeprowadzonego we współpracy z marką Segafredo, wynika, że dla 82,6 proc. Włochów kluczowa jest jakość surowca. 71,8 proc. zwraca uwagę na cechy aromatyczne, a 51,5 proc. chce znać pochodzenie produktu i jego drogę w całym łańcuchu dostaw.
Z kolei inne badanie, przeprowadzone przez Włoski Komitet Kawy przy Unione Italiana Food oraz organizację Altroconsumo wśród ponad 1200 konsumentów, pokazuje, że trzech na czterech Włochów regularnie pije kawę, a niemal co drugi uznaje ją za jeden z symboli włoskiej kultury i stylu życia, na równi z makaronem.
Wśród osób pijących espresso 83 proc. sięga po nie codziennie – w domu i w barze, z kawiarki lub z nowych ekspresów na kapsułki, które dziś niemal dorównują jej popularnością.
Do perspektyw handlowych trzeba oczywiście dodać kwestie związane z wpływem takiej uprawy na środowisko, skoro przenosi się ją poza jej naturalne obszary.
Obróbka ziaren po zbiorze może wymagać od 50 do 200 litrów wody na każdy kilogram zielonej kawy i wytwarza ścieki, które bez właściwego oczyszczenia mogą negatywnie oddziaływać na lokalne ekosystemy.
Jeśli do tradycyjnych opadów tropikalnych, które od zawsze nawadniają plantacje kawy, dochodzą regiony, gdzie w określonych okresach roku susza staje się zjawiskiem endemicznym, wyzwaniu rolniczemu musi towarzyszyć także wyzwanie technologiczne, tak aby ograniczyć ilość wody potrzebnej do uprawy i obróbki kawy.