Komisja Europejska potwierdziła, że w tym roku niemal na pewno wystąpi zjawisko El Niño, co może mieć skutki w Europie. Klimatolog Carlos da Camara ostrzega przed falą upałów i wielkimi pożarami w Portugalii.
El Niño jest tuż za progiem, ale bezpośrednie skutki w Portugalii będą bardzo ograniczone, wynika z informacji Portugalskiego Instytutu Morza i Atmosfery (IPMA).
REKLAMA
REKLAMA
Komisja Europejska za pośrednictwem Wspólnego Centrum Badawczego (CCI) była ostatnią z międzynarodowych instytucji, która uznała powrót tego zjawiska w tym roku za „praktycznie pewny”, przy czym prawdopodobnie potrwa ono do 2027 roku.
Zgodnie z raportem CCI El Niño ma osiągnąć bardzo wysoką intensywność, prawdopodobnie poziom „bardzo silny”, a nawet może przewyższyć historyczne epizody, w tym ten sprzed 12 lat. Komisja Europejska ostrzega szczególnie przed ryzykiem kryzysu żywnościowego związanego z suszą, w sytuacji już naznaczonej wysokimi cenami energii i nawozów, co może postawić w zagrożeniu setki milionów dodatkowych osób. Niekorzystne warunki pogodowe mogą uderzyć w kluczowe uprawy, takie jak pszenica durum, która może ucierpieć najmocniej, a także kukurydza, ryż, soja i pszenica ozima.
Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) wydała ostrzeżenie na początku tego miesiąca (źródło w Portugalski), wskazując na 80-procentowe prawdopodobieństwo pojawienia się między czerwcem a sierpniem tego roku zjawiska El Niño, czyli nietypowego wzrostu temperatury wód Oceanu Spokojnego. Ma ono bezpośrednie skutki w strefach tropikalnych i subtropikalnych całego świata oraz możliwe pośrednie efekty w wielu innych regionach globu. Najnowsze prognozy mówią, że konsekwencje tego zjawiska, którego intensywność będzie „umiarkowana do silnej”, z 90-procentowym prawdopodobieństwem utrzymają się do końca roku.
Informacja WMO została upowszechniona także przez ONZ (źródło w Portugalski). Towarzyszyło jej nagranie sekretarza generalnego, António Guterresa, który stwierdził, że „świat musi potraktować to zagrożenie jak pilny alarm klimatyczny. El Niño jeszcze bardziej nasili globalne ocieplenie. Skutki będą poważniejsze, sięgną dalej i z przekroczą granice w zawrotnym tempie”.
Portugalia leży daleko od Pacyfiku, ale nie oznacza to, że jest wolna od wpływu El Niño, zwłaszcza na temperatury. Gorące lato oznacza konieczność wzmożonej czujności, zarówno wobec skutków upału dla zdrowia, szczególnie osób pracujących na otwartym powietrzu, jak i w kontekście zagrożenia pożarami.
Jak podkreśla IPMA w opublikowanej nocie (źródło w Portugalski), „choć El Niño pojawia się w rejonie Oceanu Spokojnego, może wpływać na wzorce klimatyczne w skali globalnej. Jego skutki w Portugalii nie są jednak bezpośrednie ani w prosty sposób przewidywalne”.
Jaki będzie wpływ na Portugalię?
Zdaniem klimatologa Carlosa da Camary wystąpienie tego zjawiska w kontekście zmian klimatycznych może być wybuchową mieszanką i przynieść, choć pośrednie, konsekwencje także dla Portugalii.
Ten starszy badacz z Instytutu Dom Luiz porównuje skutki El Niño do silnego kamienia rzuconego w staw, który tworzy kręgi stopniowo tracące siłę wraz ze zwiększaniem się zasięgu. „Zjawisko zaczyna się na środkowym Pacyfiku. Zakłócenia rozciągają się na kontynent amerykański, zarówno na północ, jak i na południe, potem obejmują Indonezję i idą dalej. Ostatecznie wpływają na południową część Afryki, następnie rozciągają się w kierunku Kanady i stopniowo wygasają. To znaczy, że bezpośredni wpływ na kontynent europejski jest niewielki, bardzo niewielki. A w szczególności na Półwysep Iberyjski jest jeszcze mniejszy” – tłumaczy.
Jeśli jednak skutki bezpośrednie są znikome lub praktycznie żadne, „efekt motyla” związany z tym zjawiskiem, w połączeniu z obecną sytuacją, może mieć tego lata pośrednie konsekwencje dla Portugalii, zwłaszcza jeśli chodzi o pożary.
W Europie śródziemnomorskiej, którą badacz uważa za jeden z regionów świata najsilniej doświadczających skutków zmian klimatycznych, wpływ może być spotęgowany. „Obawiam się, że pojawi się fala upałów podobna do tej z 2003 roku, największej, jaką kiedykolwiek odnotowano w Europie” – mówi naukowiec. „Jeśli tak się stanie, biorąc pod uwagę tamten ciąg burz związany z niżem Kristin, który powalił miliony drzew, wiemy, że mamy znacznie więcej biomasy gotowej do spalenia. Nie tylko dlatego, że wiosna była wyjątkowo deszczowa, lecz także z powodu nadmiaru biomasy po powalonych drzewach. Możemy na przykład mieć do czynienia z pożarem na ogromną skalę, i to w bardzo trudnym okresie” – wyjaśnia.
Czy taka fala upałów może nadejść już w przyszłym tygodniu? IPMA prognozuje bardzo wysokie temperatury od weekendu, z wartościami przekraczającymi 40 stopni w wielu miejscowościach w głębi kraju. Niektóre prywatne modele przewidują nawet, że słupki rtęci mogą sięgnąć 50 stopni. Zdaniem Carlosa da Camary „taka wartość to raczej maksymalny próg obarczony dużym stopniem niepewności”.
Na pytanie, czy poziom z 2003 roku można osiągnąć już w najbliższych dniach, klimatolog odpowiada, że nie ma jeszcze wystarczających danych, by to stwierdzić.
Carlos da Camara podsumowuje możliwe skutki tak: „Czy El Niño będzie miał bezpośredni wpływ? Nie. Pośredni wpływ? Bardzo prawdopodobne, że tak. Pośredni wpływ na tle dodatkowo pogorszonym i zdegradowanym przez zmiany klimatyczne, co może prowadzić do znacznie większych konsekwencji? Odpowiedź z pewnością brzmi: tak. W gruncie rzeczy problemem nie jest sam El Niño; dla innych regionów tak, dla północno-wschodniej Brazylii z pewnością będzie, dla Republiki Południowej Afryki także, dla Indonezji również. Dla Europy prawdopodobnie nie, ale pośrednio jak najbardziej może być”.
Czym jest El Niño?
Wbrew temu, co sądzi część osób, to zjawisko nie jest ani nowe, ani niedawne i nie jest bezpośrednio związane ze zmianami klimatycznymi, choć te mogą wzmacniać jego działanie. Termin po raz pierwszy zastosowano pod koniec XIX wieku w Peru, aby opisać ocieplenie prądów Pacyfiku, które często pojawiało się w okresie Bożego Narodzenia.
W ostatnich latach meteorolodzy zaczęli łączyć to zjawisko z całą serią ekstremalnych zjawisk pogodowych, które mogą występować równocześnie z El Niño. Przykład mieliśmy w latach 2014–2015, kiedy El Niño, potwierdzone wówczas przez WMO, towarzyszyły dotkliwe susze w wielu regionach świata. Poważnie uderzyły one w rolnictwo i zwiększyły ryzyko braku bezpieczeństwa żywnościowego w częściach globu już wcześniej szczególnie wrażliwych.
Naukowcy szacują, że El Niño, którego początek prognozuje się na to lato, może mieć konsekwencje równie poważne jak zjawisko sprzed 12 lat, a nawet jeszcze dotkliwsze.
Zjawisko zaczęto badać dokładniej wraz z opracowaniem naukowego wzorca ENSO, od angielskiego „El Niño Southern Oscillation” (oscylacja południowa związana z El Niño). Mierzy on wahania temperatury prądów w Pacyfiku i pozwala prognozować zarówno El Niño, jak i zjawisko odwrotne – ochłodzenie prądów nazwane La Niña.