Zapewnienie Europejczykom taniej, czystej energii stało się dziś prawdziwym „torrem przeszkód” przez zatłoczoną sieć elektroenergetyczną kontynentu.
Ponad 100 mld euro zainwestowanych w odnawialne źródła energii utknęło w przestarzałej europejskiej sieci energetycznej, a społeczności w całej Europie latami czekają na panele słoneczne i pompy ciepła.
REKLAMA
REKLAMA
Nowy raport firmy doradczej AFRY, zamówiony przez organizację pozarządową Beyond Fossil Fuels, wskazuje, że aż 375 gigawatów (GW) projektów czystej energii oraz 455 GW projektów magazynowania energii w bateriach tkwi w kolejkach przyłączeniowych do sieci dystrybucyjnych w całej Europie.
Dla porównania, elektrownia o mocy 1 GW, pracująca bez przerwy przez cały rok, mogłaby według danych Carbon Collective (źródło w Angielski) zasilić około 876 tys. gospodarstw domowych rocznie.
Bez zdecydowanych działań raport, obejmujący analizę Bułgarii, Czech, Niemiec, Grecji, Włoch, Polski, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii, ostrzega, że Europa ryzykuje „pogłębieniem” uzależnienia od niestabilnych paliw kopalnych.
Mimo boomu na odnawialne źródła energii, który pozwolił UE zaoszczędzić w ubiegłym roku 51 mld euro na imporcie ropy i gazu, niemal jedna trzecia (29 proc.) miksu energetycznego Wspólnoty wciąż opiera się na paliwach kopalnych.
Europejska sieć energetyczna hamuje zieloną transformację
Eksperci zwracają uwagę, że kolejki przyłączeniowe dla projektów odnawialnych źródeł energii i magazynów energii są coraz dłuższe. To spowalnia transformację energetyczną i osłabia konkurencyjność Europy.
„Skoro paliwa kopalne wciąż nas zawodzą, operatorzy systemów dystrybucyjnych (DSO) muszą nadążać za tempem przejścia na czystą energię, aby chronić bezpieczeństwo energetyczne Europy i poprawić dostępność energii dla odbiorców” – mówi Duygu Kutluay, działaczka organizacji Beyond Fossil Fuels.
„Bez reform zarządczych i operacyjnych europejski potencjał OZE zostanie zduszony. Nie z powodu braku ambicji czy inwestycji, lecz przez ograniczenia w samych sieciach, które mają tę energię dostarczać”.
Europejska sieć energetyczna była pierwotnie budowana pod kątem elektrowni węglowych, a później gazowych, zwykle zlokalizowanych centralnie. Tymczasem zielona energia – z farm wiatrowych i słonecznych – powstaje najczęściej w odległych regionach, także na morzu. Utrudnia to pracę DSO, odpowiedzialnym za dostarczanie produkowanej energii do domów i firm.
Przedstawiony w 2025 r. przez Komisję Europejską projekt Europejskiego Pakietu Sieciowego ma temu zaradzić. Zakłada 1,2 bln euro inwestycji w sieci do 2040 r. oraz ponad 500 GW nowej mocy w odnawialnych źródłach energii.
Pakiet przewiduje też strategiczne „autostrady energetyczne”, które mają zlikwidować osiem kluczowych wąskich gardeł w Europie. Jak podkreśla Komisja, chodzi o „najpilniejsze potrzeby infrastruktury energetycznej”.
Wśród priorytetów jest połączenie sieci elektroenergetycznych przez Pireneje, aby lepiej zintegrować Półwysep Iberyjski, zakończenie izolacji elektrycznej Cypru od kontynentalnej Europy oraz wzmocnienie połączeń energetycznych państw bałtyckich, by uniezależnić je od dostaw z Rosji.
Organizacja Beyond Fossil Fuels argumentuje jednak, że proponowany pakiet nie rozwiązuje w pełni kluczowych wąskich gardeł na poziomie dystrybucji i „mógłby pójść dalej” w umacnianiu instrumentów wspierających DSO.
„W dzisiejszych realiach europejskiej transformacji energetycznej wartość nowych gigawatów coraz bardziej zależy od tego, czy da się je przyłączyć, przesłać i zbilansować” – mówi Chiara Natalicchio, starsza konsultantka w AFRY.
„Sieci – zarówno przesyłowe, jak i dystrybucyjne – są kluczowym czynnikiem umożliwiającym zmiany: to one ostatecznie decydują, czy nowe źródła przełożą się na realną wartość w systemie energetycznym, który staje się bardziej zelektryfikowany, rozproszony i zmienny”.
Europejczycy latami czekają na czystą energię
W Niemczech jedna wspólnota energetyczna od ponad dwóch lat czeka na przyłączenie instalacji fotowoltaicznych na dachach całego kompleksu mieszkaniowego, mimo że finansowanie projektu jest już zapewnione.
Jak wskazuje raport, przyczyną opóźnień jest powolna cyfryzacja oraz ograniczenia sieci na poziomie dystrybucji. W efekcie, po wybuchu wojny z Iranem, rachunki najemców za energię poszybowały w górę.
Anna Leidreiter, członkini zarządu BürgerEnergie Nord, podkreśla, że panele słoneczne bezpośrednio odciążają domowe budżety, bo pozwalają mieszkańcom w praktyce ustalać niższą cenę prądu produkowanego na własnych dachach.
„Żeby tak się stało, operatorzy sieci dystrybucyjnych muszą jednak unowocześnić swoje systemy IT i wprowadzić lepsze procedury administracyjne” – dodaje.
„Konflikty o paliwa kopalne na świecie są dla nas realnym zagrożeniem. Dlatego potrzebujemy szybkiego działania DSO, aby przyłączać więcej instalacji słonecznych – nie tylko jako energię przyszłości, ale także jako energię wolności i bezpieczeństwa”.
W hiszpańskim mieście Terrassa ograniczona przepustowość sieci uniemożliwia rozwój instalacji fotowoltaicznych na dachach budynków publicznych oraz realizację wspólnych projektów czystej energii dla mieszkańców.
„Próba podłączenia projektów odnawialnych źródeł energii stała się prawdziwym torem przeszkód” – mówi Pau Sales, specjalista ds. środowiska w urzędzie miasta Terrassa.
„Największe problemy, jakie mamy z firmami dystrybucyjnymi i przyłączaniem do sieci, wynikają z ich systemów administracyjnych – są powolne i bardzo trudne w obsłudze. Ciągłe opóźnienia i bariery na poziomie dystrybucji marnują czas i środki publiczne oraz zniechęcają ludzi zaangażowanych w transformację energetyczną”.
Brytyjski zarządca mieszkań komunalnych Together Housing planował montować 1 500 pomp ciepła rocznie, aby obniżyć koszty ogrzewania dla najemców w obliczu rosnących kosztów życia. Lokatorzy, którzy już korzystają z pomp ciepła, oszczędzają 250 funtów (288 euro) rocznie, ale ograniczenia na poziomie sieci dystrybucyjnej spowolniły realizację programu.
„Nasze postępy hamują niedofinansowani operatorzy sieci dystrybucyjnych oraz ograniczona przepustowość sieci” – mówi Gemma Voaden z Together Housing.
„Nie osiągniemy skali i tempa, do których dążymy, bez modernizacji sieci i usprawnienia pracy operatorów systemów. DSO potrzebują więcej zasobów, aby nadążyć za tempem transformacji i pomóc nam zakończyć uzależnienie od paliw kopalnych. Jeśli pozbędziemy się paliw kopalnych, wszyscy na tym skorzystają”.
Zaległości w magazynach energii w Europie
Systemy magazynowania energii w bateriach (BESS), które pozwalają gromadzić nadwyżki energii zamiast zmuszać farmy słoneczne i wiatrowe do wyłączania się, uznawane są za kluczowy element odciążenia nadwyrężonej europejskiej sieci energetycznej.
Flota magazynów bateryjnych w UE zwiększyła się od 2021 r. dziesięciokrotnie – do ponad 77 GWh, ale eksperci ostrzegają, że potrzeba znacznie większego postępu.
Według Beyond Fossil Fuels moc projektów magazynowania energii w bateriach, które utknęły w kolejkach przyłączeniowych w Niemczech, Wielkiej Brytanii i Polsce, jest już ponad dwukrotnie większa od celów tych krajów w zakresie magazynowania energii na 2030 r.
„Gdy europejskie państwa zastępują gaz ziemny elastycznymi, czystymi technologiami, takimi jak magazyny energii, opóźnienia generują koszty dla odbiorców i dla samej transformacji: oznaczają ograniczanie pracy źródeł odnawialnych, konieczność utrzymywania drogiej rezerwy mocy i nieefektywne działanie sieci” – podkreśla organizacja.