Pompy ciepła zamiast klimatyzacji: czy ochłodzą mieszkanie?

Eksperci klimatyczni ostrzegają, że silne majowe upały stają się „nową normą”, a duże obszary Europy nadal duszą się w nietypowo wysokich temperaturach.

REKLAMA

REKLAMA

Po gorącym weekendzie Zielonych Świąt miasta w basenie Morza Śródziemnego i poza nim szykują się na kolejną falę żaru. W Hiszpanii prognozy zapowiadają w tym tygodniu w Sewilli nawet 39°C, a Bilbao spodziewa się 37°C w środę (27 maja) i czwartek (28 maja).

W Niemczech maksymalna temperatura ma dziś, we wtorek 26 maja, sięgnąć 32°C w Stuttgarcie, a w Düsseldorfie i Bonn około 31°C. Nawet w Wielkiej Brytanii spodziewany jest najgorętszy majowy dzień w historii pomiarów: na południu Anglii prognozuje się do 35°C.

Fala upałów następuje po opublikowanym 20 maja ważnym raporcie brytyjskiego Komitetu ds. Zmian Klimatu (CCC). Ostrzega on, że klimatyzacja (AC) wkrótce stanie się „nieunikniona”, jeśli ma chronić mieszkańców przed nieznośnym letnim upałem, zwłaszcza w domach opieki, szpitalach i szkołach.

Równocześnie w całej Europie rośnie sprzedaż pomp ciepła – które rozwiązanie jest więc najlepsze i najbardziej przyjazne środowisku, gdy chcemy schłodzić dom?

Pompy ciepła podbijają Europę

Pompy ciepła często postrzega się głównie jako technologię grzewczą. Zamiast wytwarzać ciepło, przenoszą je z powietrza, gruntu lub wody na zewnątrz budynku do jego wnętrza.

Sprzedaż tej zielonej technologii znów rośnie po załamaniu w latach 2023–2024, a największym rynkiem pozostaje Skandynawia. Wzrost popularności wynika częściowo z wojny przeciwko Iranowi, która wywindowała ceny ropy i gazu.

Z danych Europejskiego Stowarzyszenia Pomp Ciepła wynika, że w pierwszym kwartale 2026 r. sprzedaż pomp ciepła do domów jednorodzinnych we Francji, Niemczech i Polsce wzrosła średnio o 25 proc.

Według firmy energetycznej Octopus Energy sprzedaż pomp ciepła w Wielkiej Brytanii w pierwszych trzech tygodniach marca była o ponad 50 proc. wyższa niż w tym samym okresie miesiąc wcześniej, po faktycznym zamknięciu cieśniny Ormuz.

Jaki rodzaj pompy ciepła może chłodzić dom?

Zamiast podgrzewać wodę w grzejnikach lub w instalacji podłogowej, powietrzne pompy ciepła typu powietrze–powietrze ogrzewają powietrze wewnątrz budynku. Te konkretne pompy ciepła powietrze–powietrze składają się z jednostki zewnętrznej połączonej z jednym lub kilkoma wentylatorami wewnętrznymi.

W przeciwieństwie do pomp typu powietrze–woda czy gruntowych, urządzenia powietrze–powietrze mogą też odprowadzać ciepło z wnętrza domu na zewnątrz, w procesie bardzo zbliżonym do działania klasycznych instalacji klimatyzacyjnych.

Pompy ciepła powietrze–powietrze są często tańsze niż inne rozwiązania – ceny w Wielkiej Brytanii zaczynają się od ok. 1 900 funtów (2 200 euro) za jedno pomieszczenie i sięgają ok. 3 700 funtów (4 287 euro) dla domu w zabudowie bliźniaczej z trzema sypialniami. Dotacje rządowe na takie urządzenia są jednak zwykle znacznie niższe niż w przypadku innych typów pomp ciepła.

Największym minusem jest to, że większość systemów powietrze–powietrze nie ogrzewa wody użytkowej. Trzeba więc zapewnić inne źródło ciepłej wody do prysznica, kąpieli czy sprzątania. Można to wciąż zrobić w sposób niskoemisyjny, na przykład dzięki podgrzewaniu wody energią słoneczną, ale wiąże się to z dodatkowymi kosztami.

Mimo to pompy ciepła powietrze–powietrze warto brać pod uwagę w mniejszych domach i mieszkaniach, ponieważ zajmują niewiele miejsca, a także tam, gdzie obowiązujące przepisy budowlane ograniczają inne rozwiązania.

Czy pompa ciepła jest lepsza dla klimatu niż klimatyzacja?

Choć klimatyzacja skutecznie zmniejsza liczbę zgonów podczas fal upałów, Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA (źródło w Angielski)) szacuje, że „chłodzenie pomieszczeń” – głównie za pomocą klimatyzatorów i wentylatorów – zużyło w 2022 r. ok. 7 proc. energii elektrycznej na świecie.

Podczas wczesnoletnich fal upałów w 2025 r. we Francji – gdzie klimatyzacja w domach wciąż jest rzadkością – zanotowano wieczorne szczyty zużycia prądu o 25 proc. wyższe od średniej poza sezonem, właśnie przez działające klimatyzatory.

Urządzenia klimatyzacyjne, często zasilane energią z paliw kopalnych, odpowiadały w 2022 r. za emisję ok. miliarda ton CO2. Czynniki chłodnicze stosowane w klimatyzacji – wodorofluorowęglowodory (HFC) i wodorochlorofluorowęglowodory (HCFC) – zatrzymują w atmosferze tysiące razy więcej ciepła niż CO2, dodatkowo napędzając globalne ocieplenie.

Jednak w miarę jak zmiany klimatu nadal „pieką” planetę, eksperci przewidują gwałtowny wzrost liczby klimatyzatorów. Obecnie na świecie działa ok. 2 mld takich urządzeń, a IEA prognozuje, że do 2050 r. ich liczba może się niemal potroić, do ponad 5,5 mld.

Pompy ciepła powietrze–powietrze również nie są obojętne dla środowiska, jeśli chodzi o funkcję chłodzenia. Zarówno klimatyzacja, jak i takie pompy oddają ciepło na zewnątrz budynków, podnosząc temperaturę powietrza i zwiększając zapotrzebowanie na dalsze chłodzenie wewnątrz.

Zastąpienie już wydajnej klimatyzacji pompą ciepła powietrze–powietrze niewiele więc zmieni w bilansie emisji. Największe korzyści przynosi rezygnacja z ogrzewania opartego na spalaniu paliw.

Jak powstrzymać napływ upału do domu

Oczywiście najbardziej przyjaznym środowisku sposobem chłodzenia domu jest zapobieganie przedostawaniu się upału do środka.

„Najpierw warto sięgnąć po pasywne metody chłodzenia, takie jak osłony okienne i lepsza wentylacja, aby zminimalizować zużycie energii” – radzi brytyjska organizacja Energy Saving Trust.

Zasłanianie okien roletami zaciemniającymi oraz otwieranie ich tylko wtedy, gdy na zewnątrz jest chłodniej – na przykład nocą – ogranicza potrzebę dodatkowego chłodzenia.

Upewnij się, że ogrzewanie jest wyłączone, gaś światło i odłączaj nieużywany sprzęt elektryczny, a jeśli to możliwe, gotuj w chłodniejszych porach dnia.

W Wielkiej Brytanii, gdzie klimatyzacja w domach nie jest powszechna, a infrastruktura nie jest przystosowana do skrajnych upałów, rząd zachęca do szukania ochłody w budynkach publicznych, takich jak lokalne biblioteki czy supermarkety, o ile podróż do nich jest bezpieczna.

Gdy temperatury stają się zbyt wysokie, Hiszpania, dzięki swojej rozbudowanej sieci schronień klimatycznych, otwiera setki budynków publicznych dla wszystkich potrzebujących. W takich miejscach można się schłodzić i napić wody, co pomaga chronić osoby szczególnie narażone na skutki wysokich temperatur. Podobne schronienia powstają w całej Europie, zwłaszcza w dużych miastach.

Upał często kumuluje się w miastach, ponieważ pochłaniają go asfalt i beton, co określa się jako zjawisko miejskiej wyspy ciepła. Do 2050 r. fale upałów dotkną ponad 3,5 mld ludzi na świecie, z czego połowa będzie mieszkać w ośrodkach miejskich.