„Klimat, w którym dziś żyjemy, nie ma już nic wspólnego z tym, w którym dorastaliśmy, a nasze budynki i infrastruktura są dramatycznie nieprzygotowane na to, co nadchodzi.”
Rekordowe majowe upały duszą wielkie obszary Europy. Kraje pozostają uwięzione pod „potężną” kopułą gorąca, a eksperci ostrzegają, że najgorsze dopiero przed nami.
REKLAMA
REKLAMA
Francuska służba meteorologiczna Météo France ogłosiła w poniedziałek 25 maja, że na ponad 350 stacjach odnotowano nowe miesięczne rekordy, a najwyższą temperaturę, 37,1°C, zarejestrowano w pobliżu Hossegor, niedaleko Biarritz. Ta intensywna fala upałów została powiązana z kilkoma zgonami i nie widać, by miała szybko ustąpić.
Rekord najcieplejszego majowego dnia został też po raz drugi z rzędu pobity wczoraj w Wielkiej Brytanii, gdy temperatura w części Londynu przekroczyła upalne 35°C.
Według serwisu prognostycznego WFY24 dziesiątki europejskich stolic odnotowały temperatury znacznie powyżej klimatycznej normy maksymalnej dla tej pory roku.
Największa anomalia wystąpiła w Londynie, gdzie było ponad 16°C powyżej średnich majowych wartości. Bardzo wysokie temperatury panowały też w Paryżu (+14°C), Berlinie (+11°C), Lizbonie (+10°C) i Madrycie (+10°C). Nawet zwykle chłodniejsze Oslo zanotowało przyjemne 18°C, o 3°C więcej niż wynosi średnia pod koniec maja.
Czy za majową falą upałów w Europie stoi zmiana klimatu?
Synoptycy tłumaczą utrzymujące się, wysokie temperatury zjawiskiem kopuły gorąca, która zatrzymuje nad danym obszarem ekstremalnie rozgrzane powietrze. Samo to zjawisko pojawia się jednak coraz częściej z powodu ocieplenia klimatu wywołanego przez człowieka.
„Ta rekordowa fala upałów nosi wyraźne ślady zmiany klimatu” – mówi Friederike Otto, profesor nauk o klimacie w Imperial College London.
„Takie temperatury były kiedyś rzadkością nawet w środku lata. Zobaczyć 35°C w Wielkiej Brytanii wiosną to coś niewiarygodnego, ale nauka jest jednoznaczna – zmiana klimatu sprawia, że fale upałów są gorętsze, dłuższe i o wiele częstsze”.
Otto ostrzega, że rekordy temperatur będą padać dalej, dopóki globalne emisje nie zostaną ograniczone, a państwa nie osiągną zerowego bilansu netto.
„Klimat, w którym żyjemy dziś, nie jest tym, w którym dorastaliśmy, a nasze budynki i infrastruktura są dramatycznie nieprzygotowane na to, co nadchodzi – dodaje. – Choć w ograniczaniu emisji poczyniliśmy pewne postępy, wciąż dzieje się to zbyt wolno”.
Które kraje najmocniej odczują wzrost temperatur w 2026 roku?
Unijna Służba ds. Zmian Klimatu Copernicus (C3S) oraz Europejskie Centrum Średnioterminowych Prognoz Pogody (ECMWF) przewidują, że na lato 2026 r. silnie wpłynie „stosunkowo słaby układ ciśnienia atmosferycznego”.
Taki układ może mocno wpływać na temperaturę, ograniczając wiatr. Często prowadzi to do bezruchu powietrza i upalnych dni.
Latem temperatury sezonowe prawdopodobnie będą powyżej średniej we wszystkich regionach Europy, przy czym najpewniejsze sygnały dotyczą południowo‑wschodniej części kontynentu. C3S wskazuje też na opady poniżej normy na wschodzie Europy.
Ioanna Vergini, założycielka globalnego serwisu prognoz pogody WFY24 (źródło w Angielski), mówi Euronews Earth, że Europa powinna przygotować się na „nakładające się fale upałów i suszy na południu, łuk pożarów lasów od Portugalii po Grecję, a następnie gwałtowne powodzie błyskawiczne jesienią”.
Na każdy wzrost temperatury powietrza o 1℃ atmosfera może utrzymać około siedmiu procent więcej wilgoci, co może prowadzić do bardziej intensywnych i obfitych opadów.
„Południe Europy pozostaje najbardziej narażonym punktem, ale najszybciej ociepla się Europa Środkowa i Wschodnia – i to tam społeczeństwa są najmniej przygotowane na dni z temperaturą powyżej 35°C, które stały się już normą” – mówi Vergini. „To w miastach ludzie umierają”.
Beton i asfalt pochłaniają ciepło i utrzymują wysoką temperaturę na zewnątrz, szczególnie w miastach. Zjawisko to nazywa się efektem miejskiej wyspy ciepła.
Jak Europejczycy mogą radzić sobie z ekstremalnymi upałami tego lata?
Europejskie miasta coraz szybciej reagują na potrzebę ochrony mieszkańców przed stresem cieplnym. Hiszpania ma na przykład najbardziej rozbudowaną na świecie sieć schronień klimatycznych – zapewniają one dostęp do budynków publicznych z bezpłatnymi miejscami siedzącymi, wodą i klimatyzacją.
Tylko w Barcelonie działa już 400 takich miejsc w budynkach publicznych, takich jak biblioteki, muzea, centra sportowe i centra handlowe. Do inicjatywy dołączają kolejne miasta: na początku tego miesiąca Rada Generalna Bukaresztu zatwierdziła utworzenie schronień klimatycznych.
Miasta takie jak Paryż od dekad przygotowują się także na wzrost temperatur, starając się zamienić nagrzewające się ulice w „zielone oazy”. Od 2020 roku usunięto ponad 6 tys. miejsc parkingowych i 1,3 ha asfaltu, by umożliwić zazielenianie ulic.
Do 2024 roku prawie 100 paryskich ulic obsadzono roślinami w donicach, dzięki czemu przyroda wraca w miejską przestrzeń. Drzewa i rośliny poprawiają jakość powietrza, co jest dodatkową korzyścią dla zanieczyszczonych miast.
Od 2020 roku w Paryżu posadzono ponad 100 tys. drzew, by zapewnić mieszkańcom więcej cienia i zwiększyć pochłanianie gazów zatrzymujących ciepło.
„Znaj swoje krajowe systemy ostrzegania przed upałem, zaglądaj do starszych sąsiadów i nie licz na to, że noc przyniesie ochłodę” – dodaje Vergini.
„Noce tropikalne, gdy temperatura nie spada poniżej 25°C, stały się na południu Europy codziennością i potęgują dzienny stres termiczny dla organizmu”.
Ekspertka apeluje do władz, by przestały traktować planowanie działań na wypadek upałów jako coś reaktywnego i zaczęły je przygotowywać z wyprzedzeniem. „Prognozy sezonowe dają kilkumiesięczne wyprzedzenie – brakuje jedynie ich realnego wykorzystania w praktyce” – podkreśla.