Miłośnicy nocnego nieba powinni zarezerwować piątkowy poranek na obserwację niecodziennego zjawiska. Cień Ziemi częściowo przesłoni tarczę Księżyca.
Tegoroczny sierpień obfituje w wiele zjawisk astronomicznych.
REKLAMA
REKLAMA
Po częściowym zaćmieniu Słońca, które można było obserwować 12 sierpnia oraz maksimum aktywności roju Perseidów, miłośników nocnego nieba czeka następne widowisko. W piątek, 28 sierpnia, dojdzie do częściowego zaćmienia Księżyca.
Zaćmienie Księżyca następuje w momencie, gdy Ziemia znajdzie się pomiędzy Słońcem a swoim naturalnym satelitą. Wówczas cień naszej planety pada na powierzchnię Księżyca.
Astronomowie wyróżniają trzy podstawowe rodzaje tego zjawiska: półcieniowe, częściowe oraz całkowite.
W piątek będziemy świadkami zaćmienia częściowego. Oznacza to, że tylko fragment księżycowej tarczy znajdzie się w głównym cieniu Ziemi.
Początek fazy częściowej nastąpi około godziny 4:30. Pół godziny później cień naszej planety obejmie już niemal połowę widocznej tarczy.
Maksimum zjawiska przypadnie około godziny 6:12.
Gdzie będzie można najlepiej zaobserwować to zjawisko?
Częściowe zaćmienie Księżyca z 27–28 sierpnia będzie widoczne dla około 3,3 miliarda ludzi w Ameryce Północnej, Ameryce Południowej oraz w części Europy i Afryki.
Każda faza zaćmienia będzie zachodzić jednocześnie dla wszystkich obserwatorów na Ziemi, choć lokalne godziny poszczególnych faz będą się różnić w zależności od miejsca obserwacji.
Dla obserwatorów na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, w miastach takich jak Los Angeles w Kalifornii czy Portland w Oregonie, maksimum zaćmienia nastąpi zaledwie kilka godzin po zachodzie Słońca.
Natomiast mieszkańcy miast na wschodnim wybrzeżu, w tym Nowego Jorku i Jacksonville, zobaczą kulminację tego niezwykłego zjawiska około północy czasu lokalnego.
Niestety, w miarę jak będzie przebiegać zaćmienie, Księżyc będzie znajdował się poniżej horyzontu dla osób przebywających po dziennej stronie Ziemi, co uniemożliwi obserwację go gołym okiem z wielu krajów, między innymi z Australii, Indii, Chin i Japonii.
W Warszawie zachód Księżyca nastąpi około godziny 5:45. W Poznaniu będzie to kilka minut po godzinie 6.
Do oglądania wystarczą własne oczy
W przeciwieństwie do zaćmienia Słońca nie trzeba korzystać ze specjalnych filtrów ani zabezpieczeń. Zjawisko można bezpiecznie obserwować gołym okiem.
Dodatkowe wyposażenie może jednak zwiększyć przyjemność z obserwacji. Lornetka lub teleskop pozwolą dokładniej dostrzec szczegóły powierzchni Srebrnego Globu.
Zmieniający się kształt zacienionej części tarczy to niejedyna rzecz, na którą warto zwrócić uwagę.
Podczas zaćmienia Księżyc może przybierać odcienie pomarańczowe, miedziane, a w przypadku fazy całkowitej również intensywnie czerwone.
Do opisywania jasności i barwy całkowicie zaćmionego Księżyca astronomowie wykorzystują skalę Danjona.
Jest to pięciostopniowa, umowna klasyfikacja, w której wartości od L=0 do L=4 odpowiadają kolejno bardzo ciemnemu i bardzo jasnemu wyglądowi tarczy.
Skąd bierze się czerwony kolor Księżyca?
Polska Agencja Kosmiczna (POLSA) wyjaśnia ten mechanizm, odwołując się do opisu NASA:
"Ziemia blokuje bezpośrednie światło słoneczne, dlatego Księżyc powinien teoretycznie całkowicie zniknąć, jednak atmosfera naszej planety »wygina« ten prosty scenariusz. Część promieni słonecznych przechodzi przez atmosferę Ziemi, zostaje w niej rozproszona i załamana, a następnie trafia w obszar cienia i delikatnie oświetla powierzchnię Księżyca."
Istotną rolę odgrywa tutaj rozpraszanie Rayleigha.
To właśnie ten proces odpowiada między innymi za niebieską barwę dziennego nieba oraz czerwone i pomarańczowe kolory obserwowane podczas zachodu Słońca.
Światło słoneczne składa się z fal o różnych długościach.
Krótsze fale, związane przede wszystkim z niebieską i fioletową częścią widma, łatwiej rozpraszają się w atmosferze.
Dłuższe fale, czyli przede wszystkim czerwone i pomarańczowe, znacznie łatwiej pokonują długą drogę przez atmosferę.
To właśnie one w większym stopniu docierają w kierunku Księżyca znajdującego się w cieniu Ziemi.
Film, który bardzo dobrze wizualizuje przebieg całego zjawiska jest dostępny na oficjalnym kanale YouTube NASA:
Zjawisko, które pomagało poznawać kształt Ziemi
Zaćmienia Księżyca od wieków były ważnym źródłem wiedzy o naszej planecie. Już starożytni obserwatorzy zauważyli, że cień Ziemi przesuwający się po powierzchni Księżyca ma zaokrąglony kształt.
Arystoteles wykorzystywał wygląd ziemskiego cienia jako jeden z argumentów wskazujących na kulisty kształt naszej planety. Zauważył, że kula może rzucać okrągły cień niezależnie od kierunku padania światła.
Dzisiaj mechanizm zaćmienia jest dobrze poznany, jednak każde kolejne zjawisko nadal pozostaje atrakcyjnym wydarzeniem dla miłośników astronomii.
Kalendarz nadchodzących zaćmień Księżyca można śledzić również na oficjalnej stronie NASA: https://eclipse.gsfc.nasa.gov/LEdecade/LEdecade2021.html.