Brat Fidela Castro i przez dekady kluczowa postać kubańskiej władzy, były przywódca znów znajduje się w centrum uwagi po oskarżeniach USA.
Oskarżenie wniesione w tym tygodniu przez Stany Zjednoczone przeciwko byłemu prezydentowi Kuby Raúlowi Castro to najnowszy epizod kampanii nacisku prowadzonej przez administrację Donalda Trumpa od miesięcy wobec komunistycznego rządu wyspy. Castro został oskarżony o swój rzekomy udział w zestrzeleniu w 1996 roku dwóch lekkich samolotów operowanych przez grupę Hermanos al Rescate z siedzibą w Miami. W tamtym czasie Castro był ministrem obrony, a jego brat, Fidel Castro, przywódca rewolucji kubańskiej i centralna postać polityki wyspy przez ponad pół wieku, rządził krajem jako prezydent.
REKLAMA
REKLAMA
Obecnie, w wieku 94 lat, Raúl Castro nadal pozostaje jedną z kluczowych figur w kubańskim systemie władzy, mimo że oficjalnie wycofał się z pierwszej linii polityki. Młodszy brat Fidela Castro, razem z nim stał na czele rewolucji, która w 1959 roku obaliła dyktatora Fulgencia Batistę i wprowadziła system rządów obowiązujący na wyspie do dziś.
Kim jest Raúl Castro?
Bracia Castro urodzili się w Birán, na wschodzie Kuby, jako synowie galicyjskiego właściciela ziemskiego, który wyemigrował na wyspę. Fidel Castro szybko stał się politycznym i ideologicznym obliczem ruchu rewolucyjnego, natomiast Raúl Castro od początku odgrywał przede wszystkim rolę wojskowego organizatora. Obaj wzięli udział w ataku na koszary Moncada w 1953 roku – nieudanej próbie powstania przeciw dyktaturze Fulgencia Batisty, która zakończyła się ich aresztowaniem i późniejszym wygnaniem do Meksyku.
Stamtąd na nowo zorganizowali ruch i przygotowali powrót na Kubę. W 1956 roku wylądowali na wyspie na pokładzie jachtu Granma wraz z niewielką grupą powstańców, wśród których był Argentyńczyk Ernesto „Che” Guevara. Po ciężkich stratach poniesionych na początku walk niedobitki wycofały się w góry Sierra Maestra, gdzie rozpoczęły wojnę partyzancką, stopniowo zyskując poparcie ludności, zwłaszcza chłopów i środowisk niezadowolonych z korupcji i represji reżimu Batisty.
W kolejnych dwóch latach partyzanci łączyli działania zbrojne ze strategią polityczno‑propagandową, która stopniowo osłabiała rząd. Pod koniec 1958 roku załamanie armii Batisty i utrata poparcia wewnątrz kraju zmusiły Batistę do ucieczki. 1 stycznia 1959 roku oddziały rewolucyjne wkroczyły do Hawany, przypieczętowując zwycięstwo.
Po przejęciu władzy Fidel Castro przez dziesięciolecia całkowicie dominował życie polityczne Kuby, najpierw jako premier, a potem jako prezydent, szybko przekształcając system polityczny i gospodarczy kraju. Raúl objął dowództwo Rewolucyjnych Sił Zbrojnych i w 1959 roku został ministrem obrony, stanowisko to piastował przez blisko pół wieku. Z tej pozycji zbudował znaczną część kubańskiego aparatu wojskowego i wywiadowczego i uchodził za drugą najpotężniejszą osobę w systemie.
Prezydentura Raúla Castro i zbliżenie z USA
Gdy w 2006 roku stan zdrowia Fidela zaczął się pogarszać, Raúl tymczasowo przejął obowiązki prezydenta, a dwa lata później został oficjalnie głową państwa. Nie naruszył systemu jednopartyjnego, ale uruchomił ograniczony pakiet reform gospodarczych, które miały złagodzić strukturalny kryzys wyspy. Za jego rządów poszerzono możliwości prowadzenia drobnej prywatnej działalności, złagodzono ograniczenia w podróżowaniu za granicę i zwiększył się dostęp ludności do internetu oraz telefonów komórkowych.
Jednym z kluczowych momentów jego prezydentury był rok 2014, gdy wspólnie z ówczesnym prezydentem USA Barackiem Obamą zainicjował historyczne ocieplenie stosunków dyplomatycznych między Waszyngtonem a Hawaną. Zbliżenie umożliwiło ponowne otwarcie ambasad i przywróciło relacje dyplomatyczne po ponad pół wieku wrogości. Zaledwie dwa lata później obaj przywódcy potwierdzili ten zwrot podczas historycznego spotkania w Hawanie.
Przyjście Donalda Trumpa do Białego Domu w dużej mierze odwróciło ten proces. Prezydent USA zaostrzył sankcje gospodarcze i ponownie uczynił Kubę jednym z głównych frontów regionalnej konfrontacji ideologicznej.
Kontrolowana zmiana pokoleniowa
W 2018 roku Raúl Castro formalnie przekazał urząd prezydenta Miguelowi Díazowi‑Canelowi, inżynierowi elektronikowi i działaczowi Komunistycznej Partii Kuby, który został pierwszą od 1959 roku głową państwa spoza rodziny Castro. Jego wybór przedstawiano jako krok w stronę zmiany pokoleniowej w ramach systemu, ściśle jednak nadzorowany przez starą gwardię castrystów.
Awans Díaza‑Canela nie oznaczał zerwania z dotychczasowym modelem politycznym. Przeciwnie, jego rządy cechuje ideologiczna i instytucjonalna ciągłość: Komunistyczna Partia Kuby zachowała centralną pozycję, a na pluralizm polityczny nie otwarto się w ogóle. W pierwszych latach u władzy dzielił się zresztą rolą z Raúlem Castro, który do 2021 roku pozostawał pierwszym sekretarzem Komunistycznej Partii Kuby, stanowiska o największym realnym wpływie w kubańskim systemie.
Nawet po formalnym ustąpieniu z tej funkcji, zdaniem wielu analityków Raúl Castro wciąż wywiera decydujący wpływ zza kulis, przede wszystkim dzięki swoim wieloletnim związkom z Rewolucyjnymi Siłami Zbrojnymi, uznawanymi za jeden z głównych filarów władzy na Kubie i ważnego gracza w strategicznych sektorach gospodarki.
Kuba następną Wenezuelą?
Obecna ofensywa Waszyngtonu coraz bardziej przypomina strategię zastosowaną ostatnio wobec Nicolása Maduro w Wenezueli: presję ze strony wymiaru sprawiedliwości, sankcje gospodarcze, izolację dyplomatyczną oraz rosnące zagrożenie międzynarodowymi postępowaniami wobec rządzących elit. Akt oskarżenia przeciw Raúlowi Castro, za wydarzenia sprzed niemal trzech dekad, jest bezprecedensową eskalacją w historycznie napiętych relacjach USA–Kuba i pokazuje, że administracja Trumpa stara się osłabić historyczne jądro castrystowskiego systemu.
Obecna strategia USA łączy presję gospodarczą na Kubę pogrążoną w głębokim kryzysie energetycznym i zaopatrzeniowym z działaniami prawnymi wymierzonymi w symboliczne postacie reżimu. Z wypowiedzi przedstawicieli władz w Waszyngtonie wynika, że celem jest coś więcej niż tylko rozliczenie zestrzelenia samolotów w 1996 roku; chodzi o przyspieszenie politycznej transformacji na wyspie.