Niedoskonały AI Omnibus gotowy, uwaga przenosi się na Digital Omnibus

W czwartek o godz. 4.00 rano Parlament Europejski i Rada uzgodniły wstępne porozumienie (źródło w Angielski) w sprawie AI Omnibus, unijnego pakietu mającego uprościć przepisy dotyczące sztucznej inteligencji.

REKLAMA

REKLAMA

Proces upraszczania wcale nie był prosty. Dyskusjom towarzyszyły ostre spory o zbyt małe ambicje, zgłaszane w ostatniej chwili wyłączenia dla maszyn, kwestionowanie samych prób uproszczenia oraz obawy części stron, że AI Omnibus podważy pierwotne rozporządzenie o sztucznej inteligencji (AI Act).

Choć negocjacje były trudne i główni negocjatorzy naturalnie świętują wynik, wciąż pozostają wątpliwości. Część obserwatorów uważa, że unijni prawodawcy mogli zrobić więcej, by pomóc europejskim firmom odnaleźć się w zawiłych przepisach, na które mało kto jest przygotowany – mimo inwestycji UE w punkty obsługi w zakresie AI, górnolotnych zapowiedzi uproszczeń i planów tworzenia regulacyjnych piaskownic dla sztucznej inteligencji.

Porozumienie w sprawie AI Omnibus: ani sukces, ani porażka

Najgorętszym tematem w UE w ostatnich tygodniach były proponowane wyłączenia dla wyrobów medycznych, zabawek, dźwigów, maszyn i jednostek pływających- część państw członkowskich zarzucała przy tym Niemcom zbyt późną współpracę, co przełożyło się na niedoskonały rezultat. Efekt (źródło w Angielski) nocnych rozmów z czwartku na piątek jest taki, że przepisy AI Act pokrywające się z regulacjami sektorowymi zostaną usunięte jedynie w odniesieniu do produktów maszynowych. To znacznie skromniejszy wynik, niż się spodziewano, a nakładanie się regulacji dla wyrobów medycznych, zabawek, dźwigów i jednostek pływających ma być rozwiązywane poprzez akty wykonawcze, które często pojawiają się długo po tym, jak problemy, które mają naprawić, zdążą się utrwalić.

Uzgodniono też zawężenie definicji „komponentu bezpieczeństwa” oraz dopuszczenie przetwarzania danych osobowych w celu wykrywania i korygowania uprzedzeń zarówno w systemach wysokiego, jak i niewysokiego ryzyka.

Pozytywną zmianą jest porozumienie w sprawie rozszerzenia ulg przewidzianych dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) na małe i średnie spółki giełdowe, czyli firmy o obrotach do 200 mln euro, co może realnie wesprzeć rozwój unijnych spółek technologicznych w fazie szybkiego wzrostu.

Po serii niedawnych incydentów z treściami „rozbierającymi” osoby na wygenerowanych zdjęciach zaostrzono zasady dla systemów AI, które mogą być wykorzystywane do tworzenia materiałów z seksualnym wykorzystywaniem dzieci lub niechcianych, realistycznych nagich wizerunków i treści o charakterze seksualnym. Ich dostawcy będą mieli czas na dostosowanie się do 2 grudnia 2026.

Jeśli chodzi o terminy, stosowanie przepisów dotyczących systemów wysokiego ryzyka przesunięto na 2 grudnia 2027 w przypadku samodzielnych systemów AI wysokiego ryzyka oraz na 2 sierpnia 2028 dla systemów wysokiego ryzyka wbudowanych w produkty. Okres przejściowy na wprowadzanie znaków wodnych do treści generowanych przez AI został natomiast skrócony, z 2 lutego 2027 do 2 grudnia.

Termin dlaregulacyjnych piaskownic AI również został przesunięty**,** prawdopodobnie ze względu na szersze opóźnienia w egzekwowaniu przepisów. Pierwotnie planowano (źródło w Angielski) go na 2 sierpnia 2026, teraz nową datą jest 2 sierpnia 2027. Ramy funkcjonowania piaskownic AI są krytykowane zarówno za istotne ograniczenia wynikające z wytycznych Komisji Europejskiej, jak i za nadmierne skupienie na miękkich środkach.

Uwaga przenosi się na Digital Omnibus: próba cofnięcia złagodzonych zapisów

Choć Rada UE i Parlament Europejski muszą jeszcze formalnie zatwierdzić AI Omnibus, uwaga przenosi się już na drugi filar unijnych wysiłków deregulacyjnych, czyli pakiet Digital Omnibus (źródło w Angielski) skoncentrowany na rozwoju AI i danych.

Środkowoeuropejska AI Chamber (źródło w Angielski), wraz z 15 innymi organizacjami (w tym naszą organizacją macierzystą Consumer Choice Center Europe), opublikowała (źródło w Angielski) list otwarty wzywający państwa członkowskie UE do skorygowania kursu w sprawie rozwodnionych propozycji Digital Omnibus. Autorzy listu apelują o lepsze wyważenie między ochroną danych a szerszymi celami strategicznymi Unii, takimi jak innowacje i wzrost gospodarczy, wskazując, że obecne teksty kompromisowe idą w przeciwnym kierunku.

Jednym z głównych punktów spornych w Digital Omnibus będzie zdefiniowanie, jak i w jakim zakresie dane mogą być wykorzystywane do rozwoju systemów AI oraz prowadzenia badań naukowych. Scena polityczna w UE jest w tej kwestii podzielona: przedstawiciele przemysłu i szybko rosnących firm podkreślają, że bez dostępu do danych plany wzmocnienia konkurencyjności Europy w dziedzinie AI nie mają sensu, podczas gdy inni bronią obecnego stanu rzeczy, obawiając się, że nawet umiarkowane propozycje naruszą samą istotę europejskiego systemu ochrony danych. Jak dotąd wydaje się, że górę bierze status quo – już wcześniej (źródło w Angielski) pisaliśmy, że pierwotna propozycja Komisji, mająca pogodzić dwa światy – ochronę danych oraz wzrost gospodarczy i innowacje – została w Radzie znacząco rozwodniona.

Można się spodziewać, że w nadchodzących miesiącach najważniejsze spory będą dotyczyć: a) definicji danych osobowych (lub określenia, co przestaje być daną osobową po odpowiedniej pseudonimizacji); b) wyjątków dotyczących przetwarzania danych na potrzeby AI w oparciu o uzasadniony interes (art. 88c); c) incydentalnego przetwarzania danych wrażliwych (art. 9 ust. 5).

Sygnatariusze listu AI Chamber podkreślają, że pierwotne propozycje Komisji dotyczące pseudonimizacji oraz wyjątków związanych z AI i uzasadnionym interesem były pragmatyczne, natomiast obecny projekt odwraca ten kierunek i sprowadza wszystko do stanu wyjściowego. Bez jasnych rozróżnień firmy i naukowcy są narażeni na rozdrobnione interpretacje w poszczególnych państwach członkowskich i zmuszeni do opierania się na wytycznych Europejskiej Rady Ochrony Danych (EDPB), które skupiają się na ochronie prywatności, ale z założenia nie służą wspieraniu wzrostu gospodarczego ani innowacji.

Obecne propozycje dotyczące zakresu danych naukowych wykorzystywanych przy rozwoju AI wskazują, że definicja jest zawężana, co w istocie stoi w sprzeczności z ambicją UE, by zmniejszyć lukę między silną bazą badawczą a słabą komercjalizacją. Autorzy listu domagają się szerokiej, jasnej i wiążącej definicji, która zapewni przewidywalne zasady dla prac badawczo-rozwojowych zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

Na koniec, zgodnie z propozycjami Digital Omnibus, słynne już „zmęczenie ciasteczkami” może zostać zastąpione nowym mechanizmem (art. 88b), który grozi jeszcze większym chaosem wokół zgód, pogorszeniem doświadczeń użytkowników i niespełnieniem wymogów RODO dotyczących konkretnych, świadomych zgód.

Ten tekst został pierwotnie opublikowany na portalu EU Tech Loop i udostępniony przez Euronews w ramach umowy partnerskiej. Opinie wyrażone w tym artykule są wyłącznie poglądami autora i w żaden sposób nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Euronews.