Ukraina i Rosja wznawiają w środę w Abu Zabi rozmowy mediowane przez USA. Kijów z zadowoleniem przyjmuje zmianę podejścia Waszyngtonu, ale pozostają poważne różnice w sprawie terytorium, gwarancji bezpieczeństwa i warunków zawieszenia broni.
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski z zadowoleniem ocenił, jak to ujął, zmianę podejścia amerykańskich mediatorów. W środę rozmowy pokojowe z Rosją w Abu Zabi weszły w drugi dzień, choć nie poinformowano o żadnym przełomie.
REKLAMA
REKLAMA
„Widzę zmiany. Bardzo mnie cieszy to, co słyszę” – powiedział Zełenski dziennikarzom w Kopenhadze we wtorek, określając dyskusje jako „konstruktywne i dość rzeczowe”.
Amerykański sekretarz stanu Marco Rubio również ocenił negocjacje jako „bardzo owocne”, a wysłannik USA Jared Kushner mówił, że Waszyngton zmniejszył różnice między stronami, nie podając jednak szczegółów.
Te pozytywne oceny nie zacierają jednak głębokich podziałów między Kijowem a Moskwą, zwłaszcza w kwestii terytorium i warunków rozejmu.
Środowe rozmowy mają koncentrować się na krokach deeskalacyjnych, dotyczących m.in. infrastruktury energetycznej i Morza Czarnego, a także na ewentualnym spotkaniu trójstronnym w gronie przywódców.
Spory o terytorium wciąż trwają
Kwestia terytorium pozostaje jednym z głównych punktów spornych. Moskwa domaga się, by Ukraina wycofała wojska z wschodnich regionów, w tym z obszarów nadal kontrolowanych przez Kijów.
Zełenski mówił, że rosyjscy negocjatorzy fałszywie twierdzili, iż siły Moskwy zajęły połowę terytoriów w Donbasie, które wciąż kontroluje Ukraina.
Delegacja z Kijowa podważyła te twierdzenia materiałami wideo, a Naczelny Dowódca Sił Sojuszniczych w Europie, generał Alexus Grynkewich, obecny również w Abu Zabi, potwierdził – jak relacjonował Zełenski – że ukraińskie mapy pola walki lepiej oddają rzeczywistość.
Prezydent Ukrainy sugerował, że Władimir Putin otrzymuje nieprawdziwe informacje o postępach wojsk Rosji i wierzy, iż jego armia może w ciągu kilku miesięcy zająć pozostałe terytoria na wschodzie kontrolowane przez Ukrainę. Tymczasem od pierwszej inwazji na Ukrainę w 2014 roku Rosji nie udało się przejąć pełnej kontroli nad Donbasem.
Zełenski podkreślił, że kwestie terytorialne ostatecznie trzeba będzie rozstrzygać na poziomie przywódców, a nie w gronie negocjatorów w Abu Zabi.
Przed rozpoczęciem rozmów prezydent USA Donald Trump zasugerował, że Ukraina może musieć pogodzić się ze zmianami terytorialnymi, mówiąc, że kraj będzie miał „trochę inny kształt”.
Gwarancje bezpieczeństwa i rola Europy
Waszyngton i Moskwa starają się także ująć w rozmowach szersze europejskie ustalenia dotyczące bezpieczeństwa.
Kushner mówił, że USA dążą do nowej ramowej umowy bezpieczeństwa z udziałem Ukrainy, Rosji i Europy, a źródło w rosyjskiej delegacji określiło zakończenie wojny jako tylko jeden z punktów agendy Moskwy.
Obecność w delegacji Rosji wiceministra spraw zagranicznych Siergieja Riabkowa ma duże znaczenie. Przed pełnoskalową inwazją z 2022 roku brał udział w formułowaniu żądań Moskwy, by NATO ograniczyło swoją obecność wojskową we wschodniej Europie.
Przedstawiciele europejskich państw prowadzą w Abu Zabi oddzielne konsultacje, lecz nie biorą udziału w rozmowach trójstronnych. Szef rosyjskiej dyplomacji, Siergiej Ławrow, zbagatelizował ich obecność, mówiąc: „Cóż, przylecieli do Abu Zabi. Niech siedzą w hotelu”.
Rubio stwierdził jednak, że Europejczycy ostatecznie będą musieli dołączyć do rozmów, bo są „częścią rozwiązania tego problemu”.
Rozejm i wymiana jeńców
Moskwa wciąż odrzuca pomysł natychmiastowego rozejmu, a Ławrow oskarża rządy europejskie o to, że chcą dać Ukrainie czas na odrobienie strat wojskowych.
Tymczasem sama Rosja wykorzystała lata po porozumieniach mińskich z lat 2014–2015, które przewidywały rozejm, aby umocnić swoje wojskowe i polityczne wpływy we wschodniej Ukrainie, zanim w lutym 2022 roku rozpoczęła pełnoskalową inwazję.
Kijów liczy, że ograniczone zawieszenia broni mogą utorować drogę do szerszego rozejmu. Punktem odniesienia jest zeszłomiesięczna operacja humanitarna w okupowanych przez Rosję Oleszkach, która umożliwiła dostarczanie pomocy i ewakuację ludności cywilnej.
Rozważana jest także zakrojona na szeroką skalę wymiana jeńców. Zełenski mówił, że strony biorą pod uwagę wymianę po 1000 jeńców, a być może po 1500, przy czym amerykańscy urzędnicy mieliby udać się do Rosji na dalsze rozmowy.
Propozycja nawiązuje do negocjacji z maja 2025 roku w Stambule, kiedy Kijów i Moskwa uzgodniły wymianę po 1000 jeńców, mimo że nie udało się wówczas uzgodnić rozejmu. Jak dotąd nie ogłoszono oficjalnie żadnego nowego porozumienia.
Ustalenia humanitarne i wymiany jeńców pozostają jak dotąd jedynymi wymiernymi efektami wysiłków dyplomatycznych. Wciąż brak porozumienia w sprawie szerszego rozejmu czy ugody pokojowej.