Dziedzictwo Amira Temura na nowo odczytywane: uczeni mówią o „drugim renesansie”

Międzynarodowi badacze na nowo przyglądają się dziedzictwu Amira Temura. Najnowsze prace przesuwają uwagę z samej historii wojen na osiągnięcia naukowe, kulturalne i instytucjonalne epoki Timurydów.

REKLAMA

REKLAMA

Te dyskusje znalazły się w centrum międzynarodowej konferencji naukowej pod tytułem „Rola i znaczenie Amira Temura oraz cywilizacji Timurydów w historii i kulturze świata”, która odbyła się w Centrum Cywilizacji Islamskiej w Taszkencie z okazji 690. rocznicy urodzin Temura.

Na wydarzenie przyjechało ponad 300 uczestników z ponad 20 krajów, w tym historycy, archeolodzy oraz przedstawiciele międzynarodowych instytucji, takich jak Islamska Organizacja Edukacji, Nauki i Kultury (ICESCO), Oxford Center for Islamic Studies, Centrum Badań nad Historią, Sztuką i Kulturą Islamu (IRCICA) oraz Fundacja Al-Furqan.

Dyskusje dotyczyły systemu władzy, dyplomacji, nauki, edukacji i rozwoju kultury w okresie timurydzkim, a także jego szerszego wpływu na dzieje świata.

Nowe spojrzenie na epokę Timurydów

Współczesne badania coraz częściej opisują XIV i XV wiek jako czas przełomu intelektualnego, nazywanego niekiedy „drugim odrodzeniem”.

Historycy wskazują na powstanie instytucji naukowych, uporządkowanych systemów edukacji oraz długotrwały rozwój kultury w świecie islamu.

Prezydent Uzbekistanu Szawkat Mirzijojew w przesłaniu do uczestników nazwał odrodzenie timurydzkie „jednym z najbardziej niezwykłych okresów” w historii kraju i wezwał do pogłębionych badań naukowych oraz szerszej współpracy międzynarodowej. Obecne projekty badawcze koncentrują się na ponownej ocenie narracji historycznych i źródeł z epoki Timurydów.

Dziedzictwo naukowe wykraczające poza historię wojen

Dyrektor Fundacji Dziedzictwa Islamskiego Al-Furqan, Sali Shahsavari, podkreślił, że opinia publiczna często pomija naukowy wymiar epoki Timurydów.

„Amir Temur jest powszechnie znany jako przywódca wojskowy i polityczny, ale niewiele osób wie, jakie dziedzictwo pozostawił w tak zwanej epoce timurydzkiej, jeśli chodzi o rozwój nauki” – stwierdził.

„Mówimy o całym panowaniu i całym okresie wybitnych osiągnięć i dynamicznego rozwoju nauk” – dodał.

Zdaniem Shahsavarego okres timurydzki oznaczał nie tylko władzę polityczną, lecz także uporządkowany system tworzenia wiedzy, który przez stulecia wpływał na rozwój nauki.

Historycy opisują ten czas jako okres wielkich postępów w astronomii, matematyce, geografii i medycynie. Badacze zwracają uwagę na powstawanie medres i zorganizowanych struktur badawczych, które wspierały długofalowy rozwój intelektualny oraz przekazywanie wiedzy między pokoleniami.

Wpływ na kulturę i architekturę

Zastępca dyrektora Centrum Badań nad Historią, Sztuką i Kulturą Islamu IRCICA, Cengiz Tomar, zaznaczył, że dziedzictwo tej epoki jest do dziś widoczne w architekturze i tożsamości kulturowej.

„Gdy widzimy architekturę timurydzką, od razu rozpoznajemy, że to budowla z tej epoki” – wyjaśnił.

„Podobnie jak architektura osmańska czy seldżucka, architektura timurydzka zajmuje w cywilizacji szczególne miejsce”.

Historyczka Hilola Nazirova, doktor nauk historycznych i specjalistka w dziedzinie badań źródłowych, podkreśliła, że jej prace podważają utrwalone interpretacje postaci Amira Temura.

„Zwykle znamy Amira Temura jako zdobywcę, a ‘Zafarnama’ Szaraf ad-Dina Alego Jazdiego była dotąd odczytywana w sposób jednostronny” – mówiła.

Badania nad chórezmiańskimi źródłami i tradycją przekładową, w tym nad „Rawzat as-Safa” oraz tureckimi tekstami historycznymi, odsłoniły bardziej złożony obraz przeszłości. Jej zdaniem wizerunek Amira Temura wyłącznie jako niszczyciela wynika przede wszystkim ze stronniczej historiografii. Zachęca badaczy do sięgania po źródła pierwotne i podkreśla, że problemem jest nie ich brak, lecz ogromna liczba.

Sekretarz generalny organizacji TURKSOY, Sułtan Raew, określił epokę Timurydów jako czas, który położył fundamenty pod budowę państw, rozwój kultury i cywilizacji.

„Wznosił budowle, dzięki którym Samarkanda i Buchara są dziś powodem do dumy. Wszystko zaczęło się w czasach Amira Temura” – powiedział. „Dziedzictwo Temura uczy nas miłości do własnej ziemi”.

Dyrektorka Biblioteki Orientalnej Khuda Bakhsh, Bedar Shayesta, zwróciła uwagę na ogromny zakres wkładu Timurydów.

„Wkład Timurydów, zwłaszcza w dziedzinie sztuki i kultury, religii i sufizmu, architektury, literatury i języka, poezji i filozofii, logiki, a także nauk ścisłych, jest ogromny” – podkreśliła.

Podkreśliła też wielowiekowe związki historyczne Indii z Uzbekistanem i zaapelowała o zacieśnienie współpracy naukowej. „Między Indiami a Uzbekistanem istnieje silna, głęboka więź”.

„Nasz instytut posiada jeden z największych na świecie zbiorów rękopisów w językach Wschodu” – przypomniała Irina Popowa, podkreślając znaczenie ochrony rękopisów i współpracy przy ich badaniu.

Określiła te kolekcje jako wspólne dziedzictwo kulturowe, które wciąż badają naukowcy z wielu krajów.

Od badań do praktyki

Po zakończeniu konferencji uczestnicy przedstawili propozycje poszerzenia badań międzynarodowych, zacieśnienia współpracy akademickiej oraz lepszej ochrony rękopisów i dziedzictwa kulturowego.

Te działania mają umożliwić bardziej systematyczne i skoordynowane na poziomie międzynarodowym badanie epoki Timurydów.