Niemcy mogą dziś łatwiej niż kiedykolwiek sprawdzić przeszłość swoich rodzin. Archiwum Narodowe Stanów Zjednoczonych udostępniło bowiem miliony kart członkowskich NSDAP.
Najnowsze badanie przeprowadzone przez Uniwersytet w Bielefeld pokazuje, że około połowa Niemców uważa, iż ich przodkowie nie byli związani z funkcjonowaniem systemu nazistowskiego. Jednocześnie badanie MEMO wskazuje, że w wielu rodzinach unika się rozmów na temat ewentualnej odpowiedzialności członków rodziny za działania w czasach III Rzeszy. Szczególnie rzadko przekazywane są informacje o osobach, które mogły aktywnie wspierać system.
REKLAMA
REKLAMA
Nowe możliwości badania rodzinnej historii pojawiły się dzięki działaniom amerykańskiego Archiwum Narodowego, które udostępniło w internecie miliony dokumentów dotyczących członków NSDAP (Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników) oraz organizacji z nią powiązanych. Każdy może bezpłatnie przeszukiwać te zasoby i sprawdzić, czy jego przodkowie figurowali w dokumentach.
Zgodnie z badaniem MEMO zainteresowanie tym tematem rośnie szczególnie wśród młodszego pokolenia - wnuków i prawnuków osób żyjących w czasie II wojny światowej. Mają oni większy dystans emocjonalny i częściej chcą zrozumieć, jaką rolę ich rodziny odegrały w historii. W archiwum można znaleźć m.in. nazwiska, daty urodzenia, numery członkowskie, daty wstąpienia do partii, a czasem także fotografie.
Kartoteka członków nie jest co prawda kompletna, ale miliony wpisów tworzą obszerną listę Niemców, którzy do 1945 roku przynajmniej na papierze stali po stronie nazistów.
Dlaczego dane ujawniło amerykańskie archiwum
Jak wynika z opisu kartoteki na stronie internetowej Amerykańskiego Archiwum Narodowego, obejmuje ona ok. 6,6 mln kart członkowskich poszczególnych członków NSDAP. Według instytucji strona jest obecnie często trudno dostępna ze względu na ogromną liczbę wejść. Do 1945 roku NSDAP miała łącznie 8,5 mln członków, a więc mniej więcej jedna piąta danych pozostaje niedostępna.
To, że reszta kart przetrwała do dziś, zawdzięcza się dyrektorowi papierni w Monachium, Hannsowi Huberowi. Tuż przed końcem wojny zignorował on rozkaz partii i zamiast zniszczyć kartoteki, ukrył wiele ich ton w makulaturze.
Po wojnie karty skonfiskowała armia USA i przewiozła do Berlin Document Center. To specjalnie utworzone archiwum służyło m.in. procesowi denazyfikacji prowadzonej przez aliantów. Od lat 90. dokumenty znów należą do rządu Niemiec i znajdują się w Federalnym Archiwum, jednak kopie na mikrofilmach pozostały także w rękach Amerykanów.
W Federalnym Archiwum informacje można dotąd uzyskać wyłącznie na wniosek, ponieważ nadal obowiązują tam osobiste okresy ochronne. Wygasają one dopiero 10 lat po śmierci danej osoby lub 100 lat po jej urodzeniu.
"Celem Federalnego Archiwum jest udostępnienie całej kartoteki w internecie, gdy w nadchodzących latach te terminy wygasną" – czytamy jednak w komunikacie prasowym instytucji dotyczącym kartoteki członków.
Najmłodsi członkowie NSDAP urodzili się w 1928 roku, co oznacza, że w 1945 roku osiągnęli pełnoletność i mogli wstąpić do partii - symboliczny próg związany z ich pokoleniem zostanie więc osiągnięty w 2028 roku.
Upublicznienie licznych akt przez amerykańskie archiwum uznawane jest za wydarzenie o szczególnej wadze historycznej, zwłaszcza dziś, gdy świadków tamtych zbrodni pozostaje coraz mniej.
Teczka Adolfa Hitlera dostępna w sieci
Jak opisuje Amerykańskie Archiwum Narodowe, dokumenty obejmują głównie trzy podstawowe kategorie informacji: członkostwo w NSDAP, członkostwo w określonych stowarzyszeniach zawodowych wspieranych przez NSDAP lub z nią powiązanych, a także działania nazistowskiego wymiaru sprawiedliwości.
Publicznie dostępne są teraz także teczki dotyczące czołowych przedstawicieli narodowych socjalistów – przede wszystkim Adolfa Hitlera, ale też Heinricha Himmlera i Rudolfa Hessa. Daty wstąpienia do partii zapisane na kartach wahają się między 1929 a 1943 rokiem, choć większość dokumentów pochodzi z lat 1931–1937.