Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uznał, że polskie organy administracyjne są zobowiązane do wpisywania do rejestrów małżeństw jednopłciowych zawartych poza granicami kraju. Urząd stanu cywilnego musi dokonać transkrypcji aktu małżeństwa dwóch mężczyzn, którzy pobrali się w Berlinie.
Sprawa dotyczyła dwóch Polaków, którzy zawarli legalnie małżeństwo w 2018 roku w Berlinie i domagali się jego wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego. Polska nie uznała ich za małżeństwo. NSA uchylił wcześniejsze decyzje, zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jak i kierownika Urzędu Stanu Cywilnego.
REKLAMA
REKLAMA
W uzasadnieniu sąd odniósł się m.in. do art. 18 Konstytucji RP stanowiącego, że"małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej". Jak wskazano, przepis ten nie może być interpretowany jako bezwzględna przeszkoda dla uznania małżeństwa jednopłciowego zawartego legalnie w innym państwie UE.
Sąd stwierdził, że nie ma powodów, by uważać, iż transkrypcja aktu małżeństwa osób tej samej płci zagraża podstawowym zasadom porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Nie narusza ona ani tożsamości narodowej, ani krajowej autonomii w zakresie prawa rodzinnego. Ponadto Sąd zaznaczył, że problemy techniczne w działaniu systemów teleinformatycznych nie mogą być przyczyną odmowy dokonania transkrypcji.
Ponadto NSA zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz obu mężczyzn kwotę 14.052zł tytułem zwrotu części kosztów postępowania.
W listopadzie 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wskazał, że państwa członkowskie mają obowiązek uznawania takich małżeństw, zawartych legalnie w innym kraju Unii Europejskiej, ze względu na przepis o swobodzie przemieszczania się.
Kotula: „To wyrok przełomowy”
Do decyzji NSA odniosła się w piątek podczas konferencji prasowej Pełnomocznika Rządu ds. Równości Katarzyna Kotula.
„To jest wyrok przełomowy. To jest krok w kierunku pełnej równości. Ale to nie jest zmiana systemowa” – podkreśliła.
Ministra zaznaczyła jednocześnie, że orzeczenie nie oznacza wprowadzenia w Polsce małżeństw jednopłciowych:
„To nie znaczy, że do polskiego prawa wprowadzamy małżeństwa jednopłciowe, ale to oznacza, że Polska musi respektować wyrok TSUE i wyrok NSA” – wyjaśniła.
"Tęczowe rodziny i wyzwania z jakimi się mierzą w związku ze swobodą przepływu obywateli w UE widzi TSUE, dziś zobaczył je też NSA, widzi je także rząd, który przygotował narzędzie. Wdrożmy je w życie" - przekazała Kotula na portalu X.
Co oznacza wyrok w praktyce?
Polskie urzędy nie będą mogły automatycznie odmawiać wpisu zagranicznych małżeństw jednopłciowych. Konieczne będzie uwzględnianie prawa unijnego i orzeczeń TSUE.
"TSUE wypowiedziało się już w tej sprawie i powiedziało jasno, że Polska musi transkrybować zagraniczne akty małżeństwa" – mówiła Katarzyna Kotula na konferencji prasowej.
Kotula zwróciła też uwagę na praktyczne konsekwencje decyzji:
„Urząd stanu cywilnego ma 30 dni, żeby uznać taki akt małżeństwa”.
Jednocześnie wyrok nie zmienia definicji małżeństwa w polskim prawie, nadal jest ono określane jako związek kobiety i mężczyzny.
W połowie stycznia 2026 roku Ministerstwo Cyfryzacji ogłosiło, że prowadzone są prace nad projektem rozporządzenia mającego na celu zmianę wzorów dokumentów wydawanych z rejestru stanu cywilnego. W dokumentach zamiast tradycyjnych oznaczeń „kobieta” i „mężczyzna” pojawią się neutralne płciowo określenia: „Pierwszy” i „Drugi małżonek”.
PiS zapowiada wniosek do Trybunału Konstytucyjnego
Szef klubu PiS Mariusz Błaszczak zapowiedział złożenie wniosku do TK dotyczącego przepisu, na podstawie którego zapadł wyrok.
Wyrok NSA nie może być zaskarżony do TK, ale możliwe jest zaskarżenie przepisu, na podstawie którego NSA wydał orzeczenie - zaznaczył Błaszczak.
Poseł PiS Sebastian Kaleta skomentował sprawę na portalu X, nazywając wyrok NSA "sądowym przestępstwem".
"Na naszych oczach sędziowska kasta chce zmieniać fundamentalne instytucje prawa, oparte na Konstytucji w imię lewicowej ideologii. To nie jest niezawisłość orzecznicza, ale znaczące jej przekroczenie, czyste bezprawie. Tak wygląda czysta uzurpacja. To chęć stanowienia przez sędziów prawa rangi konstytucyjnej wbrew demokracji, wbrew zasadom konstytucji" - napisał Kaleta.
Krok w stronę zmian?
Pomimo że polskie prawo wciąż nie dopuszcza małżeństw osób tej samej płci, orzeczenie wyraźnie pokazuje, że w pewnych przypadkach państwo nie może lekceważyć związków legalnie zawartych w innych krajach Unii Europejskiej.
Rzecznik generalny TSUE Jean Richard de la Tour stwierdził, że jeśli państwo członkowskie nie uznaje małżeństwa obywateli UE, może to ograniczać ich prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu w UE oraz prawo do ochrony życia zagwarantowane w Karcie Praw Podstawowych UE. Chodzi o to, aby małżonkowie mieli możliwość uregulowania kwestii życia rodzinnego, takich jak wspólna własność, podatki czy dziedziczenie.
Wyrok NSA może dać innym parom jednopłciowym impuls do podobnego działania, w celu formalnego uznania ich małżeństwa w Polsce.
Choć jak podkreślała Katarzyna Kotula nie jest to jeszcze zmiana systemowa, wyrok może stać się impulsem do dalszych reform, w tym prac nad ustawami regulującymi status par jednopłciowych w Polsce.