Duński koncern Novo Nordisk, producent leków odchudzających Ozempic i Wegovy, ma w USA duży udział. To za mało, by naciskać na administrację Donalda Trumpa w sprawie Grenlandii, mówią eksperci.
Dania rozpoczyna rozmowyze Stanami Zjednoczonymi o potencjalnej umowie dotyczącej Grenlandii, a jej największa branża może nie dać dużej siły przetargowej. Tak ocenili eksperci w rozmowie z Euronews Health.
REKLAMA
REKLAMA
Najważniejszymi duńskimi towarami eksportowanymi do USA są chemikalia i produkty pokrewne, w tym wyroby farmaceutyczne, warte w 2024 r. ok. 21,5 mld DKK (2,8 mld euro). To 34 proc. eksportu kraju za Atlantyk, wynika z danych Duńskiego Urzędu Statystycznego.
Sercem tego handlu jest Novo Nordisk, duński gigant farmaceutyczny stojący za popularnymi lekami stosowanymi w leczeniu otyłości i cukrzycy, Ozempic i Wegovy.
Według amerykańskiej firmy finansowej Morningstar koncern ma ok. 43 proc. udziału w amerykańskim rynku leków na odchudzanie i mimo konkurencji pozostaje jednym z kluczowych graczy.
Jednak nowa geopolityka handlu farmaceutykami może obrócić się przeciw Danii, jeśli w trakcie rozmów pojawią się ograniczenia dotyczące jej produktów.
„Dania strzeliłaby sobie w stopę, bo nie miałaby zbyt dużej siły przetargowej” – powiedziała Euronews Health Marta Wosinska, ekonomistka ochrony zdrowia i starsza ekspertka w amerykańskim think tanku Brookings Institution.
„To nie byłoby dla nich zbyt mądre posunięcie”.
„To nie antybiotyk ani lek na raka”
Substancja czynna w Ozempicu i Wegovy, semaglutyd, powstaje głównie w Danii. Z kolei peny, których pacjenci używają do wstrzykiwania leku, są napełniane zarówno w Danii, jak i w amerykańskim stanie Karolina Północna, mówi Prashant Yadav, starszy ekspert ds. zdrowia globalnego w amerykańskim think tanku Council on Foreign Relations.
Te różnice mają znaczenie, gdy rządy decydują, na którym etapie produkcji nałożyć cło lub sankcje, dodał Yadav. Rodzą bowiem złożone pytania o to, który kraj poniesie dodatkowe koszty.
„USA mogłyby nałożyć wysokie cła na gotowe produkty, ale ponieważ Novo już prowadzi w Karolinie Północnej procesy napełniania i końcowego pakowania (fill-and-finish), trudno byłoby za pomocą ceł całkowicie wypchnąć firmę z amerykańskiego rynku” – powiedział.
Teoretycznie Dania mogłaby ograniczyć eksport semaglutydu do USA, ale, jak ocenia Yadav, efekt byłby ograniczony.
Sankcje dotyczące leków działają najlepiej, gdy chodzi o preparaty niezbędne. Wegovy i Ozempic takimi nie są, choć skutecznie pomagają pacjentom z cukrzycą, dodał.
„To nie jest antybiotyk ani lek na raka, bez którego system ochrony zdrowia całkowicie się rozsypie”.
Mounjaro mogłoby zastąpić Ozempic
Novo Nordisk ma też w USA poważnego rywala: Eli Lilly, globalny koncern farmaceutyczny stojący za lekiem odchudzającym Mounjaro.
Udziały są „mniej więcej równo podzielone” między Eli Lilly a Novo Nordisk, co – jak mówi Yadav – oznacza „dużą zależność” USA od duńskich leków przeciw otyłości.
Po Stanach Zjednoczonych największymi rynkami zbytu Novo Nordisk są Chiny, Kanada, Japonia oraz kraje europejskie – napisała spółka w 2024 r. w raporcie dla amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC).
Jednak, jak podkreśla Yadav, żaden z tych rynków nie byłby na tyle duży, by wypełnić lukę wielkości USA w zyskach Novo Nordisk, gdyby wprowadzono ograniczenia.
„USA to około 70 proc. rynku semaglutydu Novo Nordisk” – szacuje Yadav.
Produkty Novo Nordisk i Eli Lilly są na tyle podobne, że w razie potrzeby pacjent może przejść z jednego na drugi, oceniają Yadav i Wosinska. Jedyną przeszkodą przy zmianie jest uzyskanie recepty od lekarza, mówi Wosinska.
Yadav dodaje, że część pacjentów mogłaby musieć przejść z doustnej tabletki Wegovy firmy Novo Nordisk na zastrzyk, gdyby w USA wprowadzono ograniczenia wobec produktów spółki. Liczba osób stosujących tę formę Wegovy jest jednak niewielka.
Tabletkę Wegovy Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) dopuściła do obrotu dopiero w grudniu, przypomina Novo Nordisk.
Eli Lilly prowadzi badania kliniczne nad własną tabletką, a wstępne wyniki wskazują, że pozwala utrzymać taką samą redukcję masy ciała jak preparaty w zastrzykach, takie jak Wegovy czy Ozempic.
„Jeśli [Novo Nordisk] na jakiś czas zniknie z rynku, a tabletka Eli Lilly trafi do sprzedaży, byłaby to dla Novo ogromna, naprawdę ogromna strata” – dodaje Wosinska.
Niedobór mógłby wpuścić na amerykańskie półki „niezatwierdzone” preparaty z semaglutydem
Ograniczenia na produkty z semaglutydem, wprowadzone przez Danię lub USA, oznaczałyby też, że FDA uzna lek za „w niedoborze”, mówi Wosinska.
Zgodnie z informacją FDA leki są chronione 20-letnimi patentami, które dają producentowi wyłączne prawa do wytwarzania, używania i sprzedaży preparatu.
Jeśli lek taki jak semaglutyd trafi na listę niedoborów, luka w amerykańskim prawie pozwala autoryzowanym aptekom legalnie modyfikować markowe leki i wytwarzać ich „niezatwierdzone wersje” w procesie zwanym „compounding”, wyjaśnia Wosinska.
„Apteki mogą powiedzieć: wprowadzimy zupełnie inny schemat dawkowania dla pacjentów… albo dodamy do preparatu witaminę D” – mówi Wosinska. „Można dyskutować, czy to wystarczająco istotne zmiany, ale prawo nie definiuje tej personalizacji zbyt jasno”.
W 2022 r. FDA wpisała semaglutyd Novo Nordisk oraz tirzepatyd Eli Lilly, substancję czynną Mounjaro, na listę niedoborów z powodu wysokiego popytu, wynika z komunikatu agencji. Oba leki nie figurują już na tej liście.
Po okresie niedoborów Novo Nordisk złożył ponad 130 pozwów przeciw amerykańskim firmom w 40 stanach, które sprzedawały niezatwierdzone wersje semaglutydu, substancji czynnej w Wegovy i Ozempicu, podała spółka.
Wosinska dodaje, że gdyby Dania zdecydowała się na jakiekolwiek ograniczenia na rynku USA, Novo Nordisk musiałby zgłosić FDA wszelkie zakłócenia w dostawach semaglutydu i prawdopodobnie ponownie trafiłby on na listę niedoborów.