Dekadę po referendum w sprawie brexitu Bruksela i Londyn szykują się do zacieśnienia współpracy w handlu, obronności i energetyce. Projekt konkluzji szczytu, do którego dotarł Euronews, pokazuje jednak, że między stronami wciąż istnieją istotne podziały.
Przywódcy Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii spotkają się w piątek w Brukseli na kluczowym szczycie, który może oznaczać najpoważniejsze dotąd polityczne odejście od spuścizny brexitu. Od referendum, które dziesięć lat temu podzieliło obie strony, relacje między Londynem a Brukselą nie były tak bliskie.
Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham, który od objęcia urzędu w lipcu uczynił odbudowę relacji z Europą jednym ze swoich głównych priorytetów, otwarcie krytykował brexit. Obecne stosunki z UE określał jako „niewystarczające”, a nawet sugerował możliwość ponownego przystąpienia Wielkiej Brytanii do Wspólnoty.
Europa znajduje się pod coraz większą presją, by wziąć większą odpowiedzialność za własne bezpieczeństwo i wzmocnić swoją konkurencyjność gospodarczą. Po obu stronach Kanału La Manche rośnie też polityczna potrzeba zakończenia lat wzajemnych pretensji i rozpoczęcia nowego etapu współpracy.
Bruksela i Londyn mają ogłosić pakiet porozumień obejmujących handel, współpracę przemysłów obronnych, standardy w rolnictwie i sektorze spożywczym, mobilność młodzieży, bezpieczeństwo gospodarcze oraz dostęp do unijnego rynku energii elektrycznej.
Projekt konkluzji szczytu, rozesłany we wtorek wieczorem do rządów państw członkowskich, pokazuje, jak daleko UE i Wielka Brytania zamierzają posunąć się w zacieśnianiu relacji od czasu wyjścia Zjednoczonego Królestwa z Unii w 2020 roku.
Dokument, do którego dotarł Euronews, pokazuje jednak również granice tego zbliżenia. Negocjatorzy wciąż spierają się o kilka politycznie wrażliwych kwestii, mimo że do szczytu pozostało już tylko kilka dni.
Umowy dwustronne
Obie strony praktycznie sfinalizowały porozumienie w sprawie ujednolicenia standardów w rolnictwie i sektorze spożywczym. Umowa miałaby znieść obowiązujące obecnie kontrole graniczne i wymogi certyfikacyjne dla „zdecydowanej większości” produktów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego w handlu między Wielką Brytanią a UE. Rozwiązanie miałoby wejść w życie 1 marca 2028 roku.
Oczekuje się również potwierdzenia porozumienia w sprawie powiązania brytyjskiego i unijnego systemu handlu emisjami (ETS). Oznaczałoby to rezygnację z konieczności nakładania granicznych opłat węglowych na handel między obiema stronami. Projekt oświadczenia nie określa jednak jeszcze daty wejścia tego rozwiązania w życie.
Wciąż sporne pozostają kwestie związane z porozumieniem dotyczącym włączenia Wielkiej Brytanii do unijnego rynku energii elektrycznej. Zjednoczone Królestwo ma jedne z najwyższych cen energii w Europie, a Bruksela chce uzależnić dostęp do wspólnego rynku od wkładu finansowego Wielkiej Brytanii w fundusze UE przeznaczone dla najbiedniejszych regionów. Obie strony zobowiązały się do zakończenia negocjacji w 2027 roku.
UE i Wielka Brytania mają również uruchomić na początku 2027 roku partnerstwo cyfrowe obejmujące bezpieczną łączność, sztuczną inteligencję i tożsamość cyfrową. Z projektu usunięto jednak zobowiązanie do stosowania w Irlandii Północnej unijnego aktu o sztucznej inteligencji (AI Act) oraz aktu o odporności cybernetycznej (Cyber Resilience Act) w ramach porozumienia z Windsoru.
Mobilność młodzieży
Mobilność młodzieży pozostaje jednym z najważniejszych punktów spornych. Państwa UE chcą, aby ich studenci byli traktowani na brytyjskich uczelniach na równi z obywatelami Zjednoczonego Królestwa, zwłaszcza jeśli chodzi o wysokość czesnego. Londyn argumentuje z kolei, że Wielka Brytania przyciąga znacznie więcej studentów z Europy, niż sama wysyła na kontynent.
Kwestia wysokości opłat została przeniesiona do równoległego porozumienia. W projekcie oświadczenia znalazły się obecnie dwie możliwości: pełne równe traktowanie obywateli państw UE albo „znacząco obniżone opłaty za studia pierwszego stopnia”.
Dokument wyznacza również jasny harmonogram dla programu Youth Experience Scheme (TES), który pozwoliłby młodym ludziom mieszkać w drugim kraju przez maksymalnie trzy lata w celu podjęcia pracy lub nauki.
Celem jest zawarcie porozumienia najpóźniej w 2028 roku i uruchomienie programu w styczniu 2030 roku. Łączna liczba uczestników nie została jeszcze ustalona, choć według źródeł może wynieść około 100 tys. osób.
Integracja w dziedzinie obronności
Współpraca przemysłów obronnych była dotąd źródłem napięć. Francja naciskała bowiem na ograniczenie dostępu brytyjskich firm do europejskiego programu Security Action for Europe (SAFE), obawiając się konkurencji ze strony przedsiębiorstw zza Kanału La Manche.
Presja na zbliżenie obu stron jednak rośnie. Stany Zjednoczone rozważają ograniczenie swojej obecności wojskowej w Europie, jednocześnie wspierając wysiłek wojenny Ukrainy i próbując wypełnić strategiczne luki, które może pozostawić po sobie amerykańska armia.
Wielka Brytania została już włączona do programu Ukraine Support Loan. Wszystko wskazuje więc na to, że piątkowy szczyt utoruje drogę do dalszej integracji europejskich i brytyjskich przemysłów obronnych.
„Biorąc pod uwagę globalny kontekst bezpieczeństwa, zamierzamy zintensyfikować wymianę w kwestiach przemysłu obronnego i zidentyfikować sposoby pogłębienia współpracy w zakresie zdolności, uwzględniając cel, jakim jest rozwój odpornych europejskich łańcuchów dostaw i potencjału oraz uzupełnianie krytycznych luk w zdolnościach, w tym poprzez Capability Coalitions” – czytamy w projekcie dokumentu.
Tak zwane Capability Coalitions pozwalają państwom UE wspólnie uzupełniać braki w strategicznych obszarach wojskowych, takich jak obrona powietrzna, drony czy amunicja.
Mechanizmy ochronne dla stali
Na początku roku UE przyjęła mechanizmy ochronne na rynku stali, aby przeciwdziałać nadmiernym mocom produkcyjnym w Chinach. Objęły one wszystkich eksporterów na rynek europejski, w tym Wielką Brytanię.
Teraz obie strony zobowiązują się do wypracowania dwustronnych mechanizmów ochronnych opartych na odpowiednich przydziałach kwotowych. Ich celem ma być ochrona obu rynków przed skutkami globalnej nadpodaży stali.
„Zostanie także wprowadzona długoterminowa, trwała regulacja ruchu stali pochodzącej z Wielkiej Brytanii do Irlandii Północnej” – czytamy w dokumencie.
Bezpieczeństwo gospodarcze
Londyn i Bruksela utworzą również dialog dotyczący bezpieczeństwa gospodarczego. Ma on obejmować między innymi kontrolę eksportu, przeciwdziałanie wyciekowi technologii w sektorach krytycznych oraz reagowanie na zakłócenia w łańcuchach dostaw.
Z projektu usunięto natomiast odniesienie do koordynacji w zakresie dostępu do rynku, zamówień publicznych i subsydiów. W UE wciąż trwają dyskusje, czy zasada europejskiej preferencji w zamówieniach publicznych powinna obejmować również Wielką Brytanię.
UE chce, aby Wielka Brytania zapewniła, że jej krajowe polityki przyniosą skutki równoważne z rozwiązaniami obowiązującymi w Unii. Londyn proponuje natomiast znacznie łagodniejsze zapisy dotyczące ochrony łańcuchów dostaw i zapobiegania obchodzeniu przepisów.
Sprawy wewnętrzne i migracja
Z projektu oświadczenia usunięto żądanie UE, by Wielka Brytania zawiesiła swój system deportacji cudzoziemskich przestępców. Zamiast tego obie strony zobowiązują się do wcześniejszego informowania o planowanych wydaleniach oraz do przeanalizowania możliwości dwustronnej współpracy w zakresie transferów więźniów.
Strony przyznają również, że organy ścigania mają trudności z uzyskiwaniem danych elektronicznych z innych jurysdykcji. Zobowiązują się zatem zbadać możliwości „wzmocnienia wzajemnej i dwustronnej wymiany danych o karalności obywateli państw trzecich, w świetle rozwoju technologicznego”.
W oświadczeniu wezwano także do bardziej systematycznej, uporządkowanej i wzajemnej wymiany informacji między państwami UE a Wielką Brytanią. Celem ma być skuteczniejsze przeciwdziałanie przemytowi migrantów i handlowi ludźmi przez Kanał La Manche, między innymi poprzez umożliwienie współpracy z unijną agencją ochrony granic Frontex.