Śledź nas
Reklama

Bracia Dardenne otrzymają nagrodę EFA i chcą zachować człowieczeństwo w kinie

Jean-Pierre i Luc Dardenne rozmawiają z Euronews Culture
Jean-Pierre i Luc Dardenne w rozmowie z Euronews Culture -  Prawo autorskie  AP Photo
Prawo autorskie AP Photo
Przez David Mouriquand
Opublikowano dnia
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Udostępnij Close Button

Jean-Pierre i Luc Dardenne otrzymają Europejską Nagrodę za Całokształt Twórczości od Europejskiej Akademii Filmowej. Euronews Culture rozmawia z nimi o wyróżnieniu, zagrożeniach związanych ze sztuczną inteligencją i rozwoju europejskiego kina.

Uznani belgijscy filmowcy, bracia Jean-Pierre i Luc Dardenne, otrzymają w przyszłym roku nagrodę za całokształt twórczości Europejskich Nagród Filmowych.

REKLAMA
REKLAMA

Ten duet reżyserski, znany z humanistycznych i pełnych współczucia dramatów, od prawie 40 lat należy do najważniejszych twórców europejskiego kina niezależnego. W trakcie kariery zdobyli sześć nagród w Cannes – w tym dwie Złote Palmy za filmy Rosetta i L'Enfant (The Child).

Najświeższe wyróżnienie otrzymali w ubiegłym roku za Jeunes Mères (Young Mothers), nagrodzone na Croisette za najlepszy scenariusz.

W historii Europejskich Nagród Filmowych mają już na koncie nagrodę dla najlepszego dokumentu z 1997 roku za Gigi, Monica… Et Bianca oraz nagrodę dla europejskiego scenarzysty z 2011 roku za Le gamin au vélo (The Kid With A Bike).

Euronews Culture porozmawiało z braćmi Dardenne o nadchodzącej nagrodzie EFA, zagrożeniach związanych ze sztuczną inteligencją w kinie i ewolucji europejskiego kina.

Bracia Dardenne
Bracia Dardenne AP Photo
Kino, podobnie jak inne dziedziny sztuki, może nas uczłowieczać, choć kultura nigdy nie powstrzymała barbarzyństwa.
Jean-Pierre Dardenne

Euronews Culture: W styczniu przyszłego roku odbierzecie nagrodę Europejskiej Akademii Filmowej za całokształt twórczości. Co ona dla was znaczy?

Luc Dardenne: Dla nas to wielki zaszczyt. Myślę, że nagroda odzwierciedla fakt, że robimy filmy, w których widać pewną ciągłość. Mam na myśli ciągłość naszej artystycznej drogi. Trochę pretensjonalnie brzmi, gdy mówi się to o sobie, ale jednak – powstaje pewne dzieło, które próbuje przybrać kształt, i po jakimś czasie można już powiedzieć: „No tak, jest coś dość wyjątkowego w tych dwóch braciach, którzy kręcą filmy od około czterech dekad”. Do tego jesteśmy Europejczykami, więc Akademia pewnie pomyślała: „Dobrze, trzeba ich uhonorować!”. (Śmiech)

Miałem przyjemność rozmawiać z przewodniczącą Akademii Juliette Binoche, która powiedziała mi, że jednym z jej celów jest „rehumanizacja” społeczeństwa poprzez kino. Jak odbieracie to stwierdzenie?

Jean-Pierre Dardenne: Z takimi deklaracjami trzeba zawsze uważać, nawet jeśli są ważne. Historia dostarcza wielu przykładów na to, że kino niczego nie zhumanizowało… Ale może nam pomagać w stawaniu się bardziej ludzkimi. Może nam w tym towarzyszyć. Niektóre filmy to potrafią. Filmy Charliego Chaplina na przykład z pewnością mogą nas uczynić bardziej ludzkimi. To prawda, że kino – podobnie jak inne dziedziny sztuki – może nas humanizować, choć kultura nigdy nie powstrzymała barbarzyństwa.

Jej słowa przypomniały mi definicję kina, którą zawsze bardzo lubiłem: że kino jest maszyną do wytwarzania empatii. To określenie dobrze pasuje do waszych filmów i zastanawiałem się, czy pamiętacie pierwszy film, który zrobił na was wrażenie właśnie pod tym względem – wzbudził w was empatię?

Luc Dardenne: Wśród filmów, które zrobiły na mnie wrażenie, jak pan mówi, i które obudziły pragnienie braterstwa, przyjaźni, wzajemnego wsparcia, wymieniłbym Sancho The Bailiff Kenjiego Mizoguchiego. Kiedy zobaczyłem go po raz pierwszy, dawno temu, rzeczywiście odczułem głębokie, ludzkie współczucie, przyjaźń i bliskość wobec ofiar, uciskanych i tych, którzy próbują zbudować sobie lepsze życie.

Są takie filmy – choćby dzieła Bressona. Czasem są to historie miłosne. Jeśli pomyślę o filmie Truffauta The Woman Next Door, to tragedia, ale jednocześnie obraz ludzkiej złożoności… Można poczuć głęboką przyjaźń, wielką bliskość wobec ludzi w takim filmie jak The Woman Next Door. Czujemy się blisko tych dwojga kochanków, ich historii, ich niemożności, by się kochać, a zarazem kochania się. Poza tą niemożnością przeżywamy coś bardzo głębokiego i bardzo ludzkiego.

Na tym polega kino. Nie jest językiem militarnym czy agitacyjnym, powiedziałbym – to język złożony. To złożone emocje. Bo kiedy Mizoguchi robił swój film, był on polityczny, opowiada o człowieku, który wyzwala się z niewoli… A jednocześnie to skomplikowana opowieść o relacjach międzyludzkich.

Wspomniał pan Charliego Chaplina – przychodzą na myśl jakieś konkretne przykłady?

Jean-Pierre Dardenne: Wszystkie filmy Chaplina. Jest w nich ogromna hojność, nieustanny duch obywatelskiego nieposłuszeństwa u Włóczęgi i olbrzymia wiara w życie. To też jest ważne. Liczy się takie kino, które wierzy w życie – i które jest żywe. Filmy Chaplina są pełne życia, nie są jak żałobne pieśni, i to piękne. Oczywiście nie tylko on, ale wymieniłem Chaplina, bo jest punktem odniesienia dla wszystkich. Wszyscy go znają, każdy w życiu widział przynajmniej jeden jego film. Nawet jeśli ktoś już nie chodzi do kina, i tak widział choć jeden Chaplinowski obraz. Dobrze, że kino wciąż żyje pod czujnym spojrzeniem Włóczęgi.

Luc Dardenne: No i jest jeszcze Paulette Goddard w tych filmach, obok Chaplina (w Modern Times i The Great Dictator). Ona także jest znakomita. W Modern Times wnosi niesłychaną energię. To wspaniałe.

Jean-Pierre i Luc Dardenne w Cannes z nagrodą za „Jeunes Mères” – 2025
Jean-Pierre i Luc Dardenne w Cannes z nagrodą za „Jeunes Mères” – 2025 AP Photo
Nie chcemy, by aktorzy i aktorki byli zastępowani, a filmy montowane przez sztuczną inteligencję. Trzeba zadbać o to, by w kinie pozostało poczucie człowieczeństwa. Musimy o to walczyć.
Luc Dardenne

W ciągu kariery pokazywaliście swoje filmy na wielu festiwalach, przede wszystkim w Cannes. Jesteście w idealnej pozycji, by obserwować ewolucję europejskiego kina. Czy waszym zdaniem zmierza ono w dobrym kierunku?

Luc Dardenne: Żyjemy, powiedziałbym, w czasie wielkich wstrząsów. Obecna sytuacja jest skomplikowana dla kina europejskiego, światowego, ale też dla kina afrykańskiego – o którym mamy tendencję zapominać. Tam problemy mają raczej charakter finansowy i praktyczny. Co się wydarzy? Nie wiem. Co do tego, jak dokładnie wygląda sytuacja, też nie jestem całkiem pewien.

Można patrzeć na to na różne sposoby. Myślę, że perspektywy pisarzy i reżyserów, kobiet i mężczyzn, przetrwają. Pytanie brzmi: czy nadal będą mieli techniczne, praktyczne i finansowe możliwości, by się wypowiadać, krytykować, kochać i sprawiać, by świat kochał? Czy to nadal będzie możliwe? Przy malejącej liczbie kin i wzroście znaczenia platform streamingowych, które – niezależnie od tego, co się mówi – wymuszają sporą standaryzację, powiedziałbym, że w obliczu tak złożonej sytuacji jednego jestem pewien: będziemy musieli walczyć.

My – scenarzyści, reżyserzy i technicy filmowi, operatorzy kin, a także szefowie stacji telewizyjnych i platform streamingowych – jesteśmy ludźmi, którzy kochają kino i nie chcą, by sztuczna inteligencja robiła za nas filmy. Nie chcemy, by aktorzy i aktorki byli zastępowani, a filmy montowane przez AI. Trzeba zadbać o to, by w kinie pozostało poczucie człowieczeństwa. Musimy o to walczyć. Musimy odmówić oddania wszystkich naszych danych sztucznej inteligencji.

Jednocześnie trzeba używać jej jako narzędzia, bo do niektórych rzeczy jest po prostu przydatna – ale to dziś główna kwestia. Nie sądzę, by kino miało zniknąć jako medium. Nadal będzie istnieć – ale musi wyrażać prawdziwie ludzką perspektywę kobiety lub mężczyzny, którzy kręcą film z żywymi ludźmi. Film, który jest żywy.

Czy to wciąż będzie możliwe, skoro w każdej dziedzinie życia odczuwamy szaleńczy pęd do większego wykorzystania AI?

Luc Dardenne: Mam nadzieję, że tak. Ale musimy o to walczyć. Także o wolność, bo w kinie jest wolność. Tacy twórcy jak Rossellini, Godard czy Agnès Varda mieli ogromną swobodę. Czy wciąż będziemy mogli ją odnaleźć, jeśli narzędzia zaczną dyktować sposób pisania i strukturę filmów? Myślę, że trzeba się bardzo pilnować wobec tych nowych narzędzi. Można ich używać, ale rozsądnie i nie wierząc, że stoimy ponad nimi. Inaczej zostaniemy przez nie wchłonięci. I może właśnie tak interpretuję nagrodę, którą mamy otrzymać. Jesteśmy rzemieślnikami. Dzień po dniu pracujemy nad filmami. Robimy coś, poprawiamy, zaczynamy od nowa… Mam nadzieję, że to rzemiosło też jest nagradzane.

Bracia Dardenne w Cannes
Bracia Dardenne w Cannes AP Photo
Jeśli kiedykolwiek pomylimy symulację z rzeczywistością, będzie po nas – i po społeczeństwie.
Luc Dardenne

Wydaje się, że co roku pojawia się nowe zagrożenie dla kina – czy to Covid, który zamknął tak wiele sal, czy ekspansja platform streamingowych. Teraz mamy AI, technologię, którą można określić jako egzystencjalne zagrożenie dla kina jako sztuki i dla ludzkiej twórczości w ogóle.

Jean-Pierre Dardenne: Nic nie wiem o AI, więc musimy bardzo uważać, żeby nie zamieniać rozmowy w dyskusję przy piwie. Niedawno słyszałem lekarza z belgijskiego szpitala, który mówił, że leczenie pewnego typu nowotworu będzie coraz bardziej spersonalizowane. Wyjaśniał, jak sztuczna inteligencja pozwala przetwarzać ogromne ilości danych i je analizować. Mówił, że bez niej nie byłoby to możliwe. Więc ta technologia może być czymś wspaniałym. Jak zawsze – zależy, jak ją wykorzystamy. Są ludzie, których jedyną obsesją jest zysk za wszelką cenę. Propaganda za wszelką cenę. Tacy byli już wcześniej, więc sztuczna inteligencja stanie się narzędziem wzmacniającym ich działania i ich żądzę zysku. Ale są też inni, dla których może być pomocą, narzędziem pracy. Myślę, że tym właśnie może być – narzędziem pracy.

Luc Dardenne: W medycynie, ekologii, we wszystkich dziedzinach, które trzeba monitorować w związku z klimatem… Sztuczna inteligencja odegra realną rolę, to pewne. Ale jeśli chodzi o sztukę, o kino – które jest tu najbardziej zagrożone – to dla nas sztuka mechaniczna. Jeśli kiedykolwiek pomylimy symulakrum z rzeczywistością, będzie po nas – i po społeczeństwie.

Jean-Pierre Dardenne: Tak, ale sam fakt, że o tym rozmawiamy, pokazuje, że na razie tak się nie stało.

Luc Dardenne: Jednak są tacy, którzy nie zrobią nic, by temu zapobiec, bo to bardzo dochodowe – i im trzeba się przeciwstawić.

Gdyby Europa zdecydowała się kiedyś znieść „wyjątek kulturowy” i traktować kulturę jak zwykły produkt komercyjny, byłaby to prawdziwa katastrofa.
Jean-Pierre Dardenne

Dzięki waszym filmom, ale też obrazom takich twórców jak Emmanuel Marre, Lukas Dhont czy Michael Roskam, Belgia zyskuje coraz większe międzynarodowe uznanie. Czy belgijskie kino jest w dobrej kondycji?

Jean-Pierre Dardenne: Kiedy patrzę wstecz, na czas, gdy zaczynaliśmy robić dokumenty, mam wrażenie, że dziś dzieje się więcej. Jest większe bogactwo. Nie mówię o bogactwie finansowym, tylko o różnorodności filmów w porównaniu z tym, co było 40–50 lat temu. Z pewnością jest wielu twórców, w tym ci, których pan wymienił. Są też inni. I to nie tylko w fabule, ale także w dokumencie, który zawsze był ważnym nurtem w naszym kinie. Bo w Belgii mieliśmy ograniczone środki, a dokument pozwala pracować przy mniejszych zasobach. Pod tym względem powiedziałbym, że jest dobrze, ale jednocześnie, jak całe kino europejskie, jesteśmy ofiarą trudności finansowych.

Mamy szczęście, że jesteśmy blisko Francji… Większość naszych filmów – nawet tych po niderlandzku – powstaje w koprodukcji z francuskim przemysłem filmowym. W całej Europie mamy ogromne szczęście, że istnieje „wyjątek kulturowy”, o który walczyła Francja. Dlatego ważne jest też, że Europa przyznaje nagrody filmowcom. Gdyby Europa zdecydowała się kiedyś znieść wyjątek kulturowy i traktować kulturę jak zwykły produkt komercyjny, byłaby to prawdziwa katastrofa. Naszym zabezpieczeniem jest właśnie wyjątek kulturowy. To dzięki niemu europejskie kino wciąż istnieje w całej swojej różnorodności i bogactwie.

Zgoda, ale także we Francji pojawiają się zagrożenia. Widzimy to na przykładzie Vincenta Bolloré i Canal+, którzy zapowiadają ograniczenie wsparcia dla branży filmowej. Te cięcia budżetowe oczywiście odbiją się na produkcji filmowej. Ma się wrażenie, że kino traci znaczenie w społeczeństwie, a kultura coraz bardziej staje się towarem do konsumpcji – albo, co gorsza, czymś zaniedbywanym.

Luc Dardenne: Walczyliśmy o wyjątek kulturowy razem z Michelem Hazanaviciusem i innymi francuskimi twórcami, a także reżyserami z Niemiec i Finlandii… Już wtedy zauważaliśmy, że komisarze odpowiedzialni za kino, przemysł, gospodarkę mówili nam: „Czy naprawdę warto wciąż bronić tego wyjątku kulturowego?”. Był serial Borgen… „Proszę spojrzeć, Duńczycy przetłumaczyli go na wszystkie języki i wszyscy go uwielbiają. Powstał w Danii. Jutro powstaną takie serie gdzie indziej. Czy nadal musimy bronić jednostek, filmowców, którzy tworzą wyjątkowe dzieła? Zmierzamy w stronę kina serialowego”, i tak dalej… Walczyliśmy z takim myśleniem.

Nie mamy nic przeciwko serialom – są bardzo dobre, włącznie z tym, który właśnie wymieniłem. Ale mówiliśmy: „Proszę panie, proszę panów, musicie zrozumieć, że kino to także miejsca pracy”. Są kwestie gospodarcze, o których trzeba mówić. Ale chodzi też o pewną perspektywę, którą dzielą miliony Europejczyków i inni. Miliony ludzi oglądają wyjątkowe dzieło. A kiedy wychodzą z kina po obejrzeniu filmu, rozmawiają ze sobą. Widzieli film, potem jakby go oglądają ponownie, dyskutując o nim, i to rodzi debatę. To debata publiczna, część demokracji. Ktoś proponuje wam wizję świata, rzeczywistości. Nieważne, czy to wizja science fiction, czy realistyczna – rozmawiacie o niej. To zaproszenie do debaty.

Jeśli porzucimy wyjątek kulturowy, skończymy w systemie, w którym wszystko dyktuje zysk. Wylądujemy przy najniższym wspólnym mianowniku i nie będzie już miejsca na indywidualność. Pozwólmy jej istnieć! Dajcie nam pieniądze, na litość boską! Wykonujcie swoją pracę jako polityczni przedstawiciele Europy! Muszą pamiętać, że kultura to nie zwykły towar. Ludzie myślą, reflektują, wzruszają się – a ich emocje są formą myśli.

Emocje są myślą…

Luc Dardenne: Ludzie mają tendencję o tym zapominać. To nie jest coś, co przeżywamy i zaraz zapominamy. Nie – to w nas zostaje. Każdy z nas był poruszony jakąś sceną filmową… A jeśli wszystkie te sceny zaczną wyglądać tak samo, przestaniemy się nimi poruszać. Przejdą obok nas, skonsumujemy je i od razu zapomnimy. Mam nadzieję, że naprawdę tego nie utracimy. Właśnie tu, jak powiedział mój brat, Europa ma do odegrania wielką rolę. Może ta nagroda, którą nam przyznaje, jest sposobem powiedzenia: „Oto dwaj wyjątkowi ludzie, którzy tworzą wyjątkowe filmy. To musi trwać”.

Bracia Dardenne
Bracia Dardenne AP Photo
Oglądamy film, rozmawiamy, dyskutujemy i to sprawia, że ludzie zaczynają mówić o społeczeństwie. Kino dokłada się do debaty, która – mam nadzieję – przynosi zmiany i popycha sprawy naprzód.
Luc Dardenne

Czy są jakieś niedawne filmy, które szczególnie zwróciły waszą uwagę i zrobiły na was wrażenie?

Luc Dardenne: La Gradiva. To bardzo dobry francusko‑włoski film Marine Atlan. Piękny obraz, który nas obu poruszył. Obejrzeliśmy go w odstępie kilku dni. Ale widzi pan, jest nas dwóch – mój brat zobaczył film w Liège, ja w Brukseli. Dzwonimy do siebie i rozmawiamy o tym filmie. Można to pomnożyć przez setki tysięcy widzów. Oglądamy film, rozmawiamy, dyskutujemy i to sprawia, że ludzie zaczynają mówić o społeczeństwie. Kino dokłada się do debaty, która – mam nadzieję – przynosi zmiany i popycha sprawy naprzód.

Jean-Pierre Dardenne: To ostatni film, który widzieliśmy, i wydaje mi się jednym z wielkich. To jeden z obrazów, które najbardziej poruszyły mnie w ostatnim czasie. Świetny przykład naprawdę żywego kina.

Luc Dardenne: Reżyserka pracowała, montowała, szukała, źle spała, cierpiała… A potem była szczęśliwa, bo znalazła rozwiązanie… Na tym polega sztuka. To nie jest nieustanna przyjemność, wręcz przeciwnie. Rzeczy nie idą zgodnie z planem. Ponosi się porażki. Zaczyna się od nowa. „O rany, zepsuliśmy to! Co robimy?” – spróbujemy przemontować… Szukamy i znajdujemy. To cudowne. To wciąż cudowny zawód.

Istnieje dziś ogromna presja, by odnieść sukces… Rozumiemy, nikt nie chce przegrywać. Ale ta obsesja na punkcie sukcesu i uznania jest okropna.
Jean-Pierre Dardenne

Jaką radę dalibyście młodym filmowcom, którzy chcą wejść do tego – jak to określiliście – cudownego zawodu?

Jean-Pierre Dardenne: Trzeba być wśród ludzi. Trzeba mieć przyjaciół. Dziś można robić filmy z grupą znajomych, nawet telefonem. Ruszyć się i próbować. Oglądanie filmów też jest ważne – i poleciłbym pójście na obraz, o którym właśnie mówiliśmy… Żeby zobaczyć, jak młoda reżyserka potrafi dziś zachować wyjątkowość, bogactwo i wolność. Bo wiemy aż za dobrze, że to nie jest łatwe, trzeba się przebijać. A do tego dochodzi ogromna presja, by odnieść sukces… Rozumiemy, nikt nie chce przegrywać. Ale ta obsesja na punkcie sukcesu i uznania jest okropna. W przypadku La Gradiva widzimy, że w tym wszystkim jest kobieta, która się przebija, która naprawdę wnosi coś swojego. To nie jest kolejny anonimowy film.

Wasz najnowszy film, Jeunes mères, pokazano w Cannes w zeszłym roku i zdobył nagrodę za najlepszy scenariusz. Jeśli dobrze liczę, to szóste wasze wyróżnienie na Croisette. Gdzie je wszystkie trzymacie?

Luc Dardenne: (Śmiech) Kiedyś nagród było mniej – dostawało się raczej dyplomy, zwoje papieru… Mamy dwie Złote Palmy, a poza tym zgadza się, są inne nagrody za scenariusz, za reżyserię… Wszystkie są w biurze producenta!

Czyli nie dzielicie się nimi na zasadzie „trzy w jednym domu, trzy w drugim”?

Luc Dardenne: (Śmiech) Nie, jeszcze nie!

Czy możecie opowiedzieć coś o kolejnym projekcie?

Jean-Pierre Dardenne: Jeśli wszystko pójdzie tak, jak byśmy chcieli, liczymy na rozpoczęcie zdjęć w przyszłym roku… We wrześniu lub październiku. To wszystko, co mogę powiedzieć, bo na razie nic nie jest pewne – mamy okrągłe zero euro.

To świetne, że młodzi ludzie we Francji i w Belgii formułują konkretne żądania. Nie chodzi tylko o bycie „przeciwko czemuś”… Domagają się konkretnych rzeczy, które demokratyczne państwo powinno normalnie zapewniać.
Luc Dardenne

Biorąc pod uwagę to, co dzieje się we Francji, Włoszech i Belgii – mam na myśli protesty studenckie i demonstracje przeciw wysokim kosztom życia… W kontekście waszych filmów, które opowiadają o codzienności i przetrwaniu w społeczeństwie potęgującym problemy dnia powszedniego – czy te ruchy społeczne są dla was źródłem inspiracji?

Luc Dardenne: Scenariusz naszego następnego filmu był ukończony zanim te wydarzenia się zaczęły, więc nie mogę powiedzieć, że były inspiracją. Ale wezwania do większej sprawiedliwości bardzo nam pomagają. Czerpiemy ogromną inspirację z rzeczywistości, z tych zmagań, które bywają indywidualne, nieznane, wręcz niemal konspiracyjne, jeśli mogę tak powiedzieć. Oczywiście nas one interesują. I to świetne, że młodzi ludzie we Francji i w Belgii formułują konkretne żądania. Nie chodzi tylko o bycie „przeciwko czemuś”… Domagają się konkretnych rzeczy, które demokratyczne państwo powinno normalnie zapewniać. Edukacja jest dobrem wspólnym. To dobro musi istnieć, i to istnieć w jak najlepszej formie w demokratycznym społeczeństwie. Mamy poważny problem i nie dotyczy on tylko Francji – jest wszędzie. Nie wspominając już o Stanach Zjednoczonych!

Prawa socjalne na szczęście znów są nagłaśniane – prawo do jedzenia, do edukacji, do opieki zdrowotnej. Dlatego Demokraci w Stanach Zjednoczonych wygrali. Ludzie przypomnieli sobie, że sprawiedliwość społeczna i gospodarcza istnieje, i że mają dość życia za równowartość 1500 euro miesięcznie… Rodzina z dwójką dzieci, która musi jakoś zapewnić im szkołę, jedzenie, spacery, urlop – to już nie jest możliwe. Ludzie to czują i myślą: „Robią z nas głupców, już się nami nie interesują, mają nas gdzieś”. W naszych filmach, choć nie są to obrazy agitacyjne czy polityczne, zawsze pojawiają się postaci uwięzione w sytuacji ekonomicznej i społecznej związanej z ubóstwem i materialnym brakiem. To dla nas bardzo ważne. I film, który zamierzamy nakręcić, też wpisuje się w tę tradycję, jeśli mogę tak powiedzieć. Opowiada o ludziach, którzy znaleźli się w trudnym położeniu, które ich więzi, i walczą, by się z niego wydostać.

Jean-Pierre i Luc Dardenne
Jean-Pierre i Luc Dardenne AP Photo
Empatia jest istotą sztuki. (…) Dzieło sztuki tworzy więzi.
Luc Dardenne

Na koniec: miałem ostatnio przyjemność być na tegorocznym Festiwalu Lumière, który uhonorował braci Coen. Oni pracują razem, ale też osobno. A wy? Czy kiedykolwiek kusiło was, by na jakiś czas pójść osobnymi drogami?

Jean-Pierre Dardenne: (Śmiech) Jak dotąd najwyraźniej nie! Nie wiem, co się zawsze dzieje w głowie mojego brata… Mnie nigdy nie przyszło to do głowy. Może za 20 czy 30 lat! (Śmiech)

Luc Dardenne: Przy całym szacunku dla braci Coen, uważam, że są lepsi w duecie!

Muszę przyznać, że się z panem zgadzam…

Luc Dardenne: (Śmiech) Zakładam, że znów będą razem pracować?

Rozumiem, że zamierzają znów coś zrobić wspólnie.

Jean-Pierre Dardenne: Świetnie. Muszę powiedzieć, że we dwójkę pracuje się po prostu spokojniej! (Śmiech) Spokojniej, w najlepszym tego słowa znaczeniu. Rozmawiamy, wymieniamy się pomysłami, a jeśli robi się to całe życie, a potem nagle każdy idzie swoją drogą… Nie znam wielu duetów filmowych, których solowe kariery byłyby tak samo mocne jak wspólne. Jeśli pracujemy razem, to nie jest przypadek. Jest też pewna chemia… Jak głosi powiedzenie: jeden plus jeden równa się trzy! (Śmiech)

Luc Dardenne: Po 40 latach wspólnej pracy czulibyśmy się po rozstaniu jak okaleczeni, jakby odcięto część nas samych.

Tak jest także w zespołach muzycznych. Kiedy się rozpadają, zawsze jest gdzieś nadzieja, że znów się połączą… Jak pan mówi, jeden plus jeden równa się trzy…

Luc Dardenne: Wracając do początku rozmowy i tego, co nazwał pan empatią… Empatia jest istotą sztuki. W gruncie rzeczy nawet za kamerą pracujemy zawsze z tą samą ekipą. Lubimy pracować z ludźmi, których poznaliśmy przez około piętnaście filmów. Dzieło sztuki tworzy więzi.

Bracia Dardenne odbiorą nagrodę za całokształt twórczości EFA podczas ceremonii Europejskich Nagród Filmowych 16 stycznia 2027 roku w Atenach.

Video editor • Amber Louise Bryce

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej

Europejskie Nagrody Filmowe: „Fatherland”, „La Bola Negra” i „Fjord” z największą liczbą nominacji

Bracia Dardenne otrzymają nagrodę EFA i chcą zachować człowieczeństwo w kinie

Robert Pattinson nowym Jamesem Bondem: Bezos ujawnia swój udział, gwiazdy komentują