W wieku 99 lat odeszła Wanda Traczyk-Stawska, znana pod pseudonimem „Pączek” - uczestniczka Powstania Warszawskiego, członkini Szarych Szeregów i Armii Krajowej, psycholożka oraz niestrudzona strażniczka pamięci o walce stolicy. Informację o jej śmierci podał europoseł KO Michał Szczerba.
„Odeszła Bohaterka. Pani Wanda Traczyk-Stawska «Pączek». Żołnierka Powstania. Walczyła z bronią w ręku. Strażniczka pamięci. Warszawianka, nauczycielka, autorytet. Zawsze myślała i pracowała dla Ojczyzny. Zawsze występowała w obronie słabszych. Pragnęła silnej i bezpiecznej Polski w Europie. Dziękujemy, kochana Pani Wando, za wszystko” – napisał polityk na platformie X. Szczerba zapewnił też, że pozostaje w kontakcie z rodziną zmarłej.
REKLAMA
REKLAMA
Wanda Traczyk-Stawska nie żyje
Wanda Traczyk-Stawska urodziła się 7 kwietnia 1927 roku w Warszawie. Przed wojną mieszkała przy ulicy Dolnej i należała do harcerstwa. W okresie okupacji niemieckiej zaangażowała się w działalność konspiracyjną.
Jako harcerka Szarych Szeregów uczestniczyła w akcjach małego sabotażu oraz w operacji „N” - działaniach dywersyjno-propagandowych wymierzonych w okupanta. W ramach tej działalności doręczała też listy osobom skazanym na śmierć przez Polskie Państwo Podziemne.
W czasie Powstania Warszawskiego pełniła funkcję strzelca i łączniczki w Oddziałach Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydawniczych Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. Wspierała oddziały powstańcze w Śródmieściu Północnym, a następnie walczyła również w Śródmieściu Południowym i na Powiślu. 6 września 1944 roku została ciężko ranna na ulicy Smolnej. Po kapitulacji trafiła do niemieckiej niewoli i przebywała w obozach jenieckich. Do kraju powróciła w 1947 roku.
Po wojnie ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim i przez wiele lat pracowała jako nauczycielka. Szczególnie zaangażowała się w odnajdywanie i dokumentowanie mogił powstańczych w Warszawie. To dzięki jej staraniom powstała Izba Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy, a ona sama była inicjatorką systematycznej opieki nad tą nekropolią. Współinicjowała również ustanowienie 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy. W ostatnich latach życia pełniła funkcję przewodniczącej Społecznego Komitetu ds. Cmentarza Powstańców Warszawy.
Podczas tegorocznych obchodów 82. rocznicy wybuchu powstania jej apel do Polaków odtworzono z wcześniejszego nagrania - ze względu na stan zdrowia nie mogła osobiście wziąć udziału w uroczystościach. Podkreślała wówczas, że wolność stanowi fundament samoorganizacji społeczeństwa i jest niezbędna, by wspólnie czynić dobro. Przypominała też o obowiązku pamięci wobec tych, którzy walczyli o niepodległość: „Bardzo ważne jest to, żebyśmy pamiętali o tych, którzy walczyli o wolność, bo oni nie dostają nic, tylko naszą pamięć. Ta nasza wdzięczność jest dla nich jedyną zapłatą”.
Za swoje zasługi została odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Armii Krajowej. Była także honorową obywatelką Warszawy.
Wanda Traczyk-Stawska niemal do końca pozostała zaangażowana w sprawy kraju.
W 2018 roku solidaryzowała się z protestem osób z niepełnosprawnościami, który odbywał się w Sejmie. Usiłowała wówczas dołączyć do demonstrantów, lecz nie wpuszczono jej do budynku parlamentu. W trakcie kampanii prezydenckiej 2020 roku pojawiła się w materiale przygotowanym na rzecz Rafała Trzaskowskiego. Jesienią tego samego roku poparła demonstracje przeciw zaostrzeniu prawa aborcyjnego, a także wyraziła sprzeciw wobec wykorzystania przez Jarosława Kaczyńskiego symbolu Polski Walczącej w jego wystąpieniu.
10 października 2021 roku uczestniczyła w proteście na placu Zamkowym w Warszawie, zabierając głos po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym pierwszeństwa konstytucji nad prawem unijnym.
Podczas uroczystości upamiętniających 79. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego w 2023 roku wygłosiła przemówienie, w którym wzywała do przestrzegania Konstytucji RP oraz bliskiej współpracy z Niemcami na rzecz pomocy Ukrainie broniącej się przed rosyjską agresją.
Niespełna dobę wcześniej, 17 sierpnia br. w wieku 98 lat zmarła inna powstańczyni warszawska - Krystyna Kodymowska ps. "Stokrotka". Kiedy wybuchło powstanie miała zaledwie 16 lat. Pełniła wówczas funkcję łączniczki i sanitariuszki w Sanitariacie Okręgu Warszawskiego AK „Bakcyl”, gdzie niosła pomoc rannym. Po upadku zrywu została, jak wielu mieszkańców stolicy, wypędzona z miasta - najpierw trafiła do obozu przejściowego, a następnie skierowano ją do ciężkich robót. Osiadła w Gdyni, gdzie pracowała jako radczyni prawna.
Powstanie Warszawskie, które wybuchło 1 sierpnia 1944 roku, stanowiło największą operację zbrojną Armii Krajowej przeprowadzoną w okupowanej Europie. W walkach zginęło około 18 tysięcy powstańców, a kolejnych 25 tysięcy odniosło rany. Straty wśród ludności cywilnej były dramatyczne - życie straciło blisko 180 tysięcy mieszkańców stolicy. Niemal pół miliona osób zostało wypędzonych z ruin miasta, które uległo prawie całkowitemu zniszczeniu.