UE przyspiesza z Critical Raw Materials Act, aby zmniejszyć zależność od Chin. We Włoszech Sardynia, Latium, Toskania, Piemont i inne obszary są badane pod kątem potencjału wydobywczego, byłych kopalń i recyklingu przemysłowego.
W Europie gra o surowce krytyczne stała się centralną kwestią przemysłową, ale także dźwignią geopolityczną. Rosnąca zależność od Chin w zakresie rafinacji metali ziem rzadkich i innych strategicznych materiałów skłoniła Brukselę do określenia nowych ram regulacyjnych, które mają na celu wzmocnienie produkcji krajowej i odporności łańcuchów dostaw.
REKLAMA
REKLAMA
Punktem zwrotnym była ustawa o surowcach krytycznych, która weszła w życie w 2024 r. i wyznacza cele na 2030 r.: zwiększenie europejskich zdolności wydobywczych, wzmocnienie krajowego przetwarzania i zwiększenie recyklingu w celu zmniejszenia zależności od poszczególnych krajów spoza UE.
W 2025 r. Komisja Europejska zaczęła przekładać tę strategię na konkretne projekty, wybierając inicjatywy uznane za strategiczne w kilku państwach członkowskich i mobilizując inwestycje rzędu dziesiątek miliardów euro. Celem jest wzmocnienie wydobycia, rafinacji i odzysku kluczowych materiałów. Nie jest to nowy powszechny wyścig do kopalń, ale przyspieszenie wydawania zezwoleń, eksperymentów i łańcuchów przemysłowych w celu zwiększenia europejskiej autonomii.
Włochy i surowce krytyczne: mapa wciąż w fazie badań
W tym kontekście Włochy nie są głównym producentem metali ziem rzadkich, ale powróciły do centrum uwagi ze względu na połączenie czynników: historycznych miejsc wydobycia, dowodów geologicznych i rozwoju recyklingu przemysłowego.
Zainteresowanie dotyczy bardziej mapowania potencjału niż natychmiastowego rozpoczęcia nowych działań wydobywczych. Kraj ten porusza się zatem między badaniami, ocenami technicznymi i możliwą selektywną reaktywacją już znanych obszarów.
Sardynia: główny obszar górniczy pod obserwacją
Sardynia stanowi najbardziej konkretny przypadek. Na południu wyspy, kopalnia Silius (obszar Genna Tres Montis) jest jednym z niewielu włoskich zakładów wciąż aktywnych w wydobyciu fluorytu, strategicznego materiału dla przemysłu stalowego i chemicznego.
Obok tego zakładu pod obserwacją pozostają historyczne okręgi górnicze Sulcis i Iglesiente, gdzie przez dziesięciolecia wydobywano ołów i cynk. Obecnie nie mówi się o natychmiastowym ponownym otwarciu przemysłu, ale o ocenie odzysku materiałów, waloryzacji terenu i możliwych nowych analizach geologicznych.
Lacjum, Toskania i obszar geotermalny: rola litu
W Lacjum, wraz z Toskanią i Kampanią, skupiono się na systemach geotermalnych, w których wykryto ślady litu w głębokich płynach.
Są to nadal działania eksperymentalne, które mają na celu sprawdzenie możliwości pośredniego wydobycia bez już działających zakładów przemysłowych. W Toskanii, oprócz energii geotermalnej Larderello, opracowywane są również projekty związane z zaawansowanym recyklingiem baterii i materiałów elektronicznych, uznawanych za strategiczne w europejskiej logice gospodarki o obiegu zamkniętym.
Piemont, Liguria i południowe Włochy: byłe kopalnie i badania dotyczące odzysku
Piemont i Liguria należą do obszarów analizowanych pod kątem obecności strategicznych minerałów i miejsc historycznych. W Piemoncie obszary takie jak Punta Corna były związane ze złożami kobaltu, obecnie nieaktywnymi, ale będącymi przedmiotem badań.
W Ligurii, w parku Beigua, występują minerały takie jak tytan i inne metale, ale w kontekście silnie ograniczonym przez ochronę środowiska. W Kalabrii i wzdłuż łuku alpejskiego znajdują się również ślady działalności górniczej z przeszłości, oceniane przede wszystkim pod kątem odzysku i ponownego wykorzystania.
Recykling i przemysłowy łańcuch dostaw: drugi europejski filar
Europejska strategia opiera się nie tylko na górnictwie. Głównym filarem jest recykling materiałów zawartych w odpadach elektronicznych i zużytych bateriach. Smartfony, komponenty przemysłowe i akumulatory zawierają krytyczne elementy nadające się do odzysku. Włochy starają się zająć pozycję właśnie w tym segmencie dzięki już aktywnym zakładom i ośrodkom badawczym, które są uważane za kluczowe dla zmniejszenia zależności od importu.
Pod względem operacyjnym sytuacja wciąż ewoluuje. Projekty europejskie wybrane w 2025 r. są w większości na etapie wydawania zezwoleń lub finansowania. Ustawa o surowcach krytycznych przewiduje szybsze procedury niż w przeszłości, ze średnim czasem do około 27 miesięcy na wydobycie i krótszymi procedurami przetwarzania i recyklingu. We Włoszech jednak większość inicjatyw nadal znajduje się na etapie badań geologicznych lub wstępnych zezwoleń.
W rezultacie mamy do czynienia z systemem w budowie, a nie nowym sezonem wydobywczym. Europa dąży do zmniejszenia swojej zewnętrznej zależności i wzmocnienia autonomii przemysłowej, podczas gdy Włochy znajdują się na etapie pośrednim między badaniami, eksperymentami i eksploatacją recyklingu. Głównym wyzwaniem pozostaje znalezienie równowagi między rozwojem przemysłu, bezpieczeństwem dostaw i zrównoważeniem środowiskowym.