Hiszpańskie badanie wiąże program wczesnego wykrywania wprowadzony w Kraju Basków z 50‑procentowym spadkiem zgonów z powodu raka jelita grubego u osób w wieku 50–69 lat.
Badania przesiewowe raka jelita grubego z użyciem prostego testu na krew utajoną w kale mogą uratować tysiące istnień. Potwierdza to jedno z największych badań przeprowadzonych dotąd w Hiszpanii, które wykazało, że ten program wczesnego wykrywania wiąże się z 50% redukcją śmiertelności z powodu raka jelita grubego u osób w wieku 50–69 lat.
REKLAMA
REKLAMA
Badanie, którego wyniki opublikowano w środę w „JAMA Network Open”, śledziło przebieg choroby przez 21 lat w populacji około 2,2 mln mieszkańców Kraju Basków. Wyniki pokazują, że spadek liczby zgonów zaczął się już trzy lata po wprowadzeniu programu badań przesiewowych i odtąd utrzymuje się na niższym poziomie.
Oprócz ograniczenia śmiertelności program umożliwił wykrycie 70,8% nowotworów w stopniu zaawansowania I i II, kiedy szanse wyleczenia są znacznie większe, a leczenie mniej obciążające.
Zespół pod kierownictwem doktora Luisa Bujandy przeanalizował dane dotyczące śmiertelności z lat 2004–2024. W tym okresie odnotowano 438 134 zgony z różnych przyczyn, z czego 16 298 było związanych z rakiem jelita grubego.
W grupie wiekowej objętej programem badań przesiewowych, czyli między 50. a 69. rokiem życia, współczynnik zgonów spadł z 39,7 do 19,8 na 100 tys. mieszkańców, co oznacza redukcję o 50,1%. W całej populacji śmiertelność także się obniżyła, z 32,8 do 23,1 zgonów na 100 tys. mieszkańców.
Naukowcy zidentyfikowali punkt zwrotny w 2012 roku, zaledwie trzy lata po starcie programu, co wzmacnia związek między badaniami przesiewowymi a spadkiem liczby zgonów z powodu raka jelita grubego. Szacują też, że bez wprowadzenia tego systemu wczesnego wykrywania śmiertelność w grupie 50–69 lat byłaby o 46,2% wyższa.
Proste badanie pozwala wykryć raka, zanim pojawią się objawy
Program badań przesiewowych opiera się na immunochemicznym teście kału (FIT). To nieinwazyjne badanie wykrywa niewielkie ilości krwi utajonej w kale – jeden z pierwszych sygnałów możliwego nowotworu lub zmian przednowotworowych. W Kraju Basków to badanie proponuje się co dwa lata kobietom i mężczyznom w wieku 50–69 lat, którzy nie mają objawów. Jeśli wynik jest dodatni, wykonuje się kolonoskopię, aby potwierdzić rozpoznanie.
W całym analizowanym okresie program pozwolił wykryć 4 892 przypadki raka jelita grubego. Ponad siedem na dziesięć z nich rozpoznano w stopniu I lub II, kiedy możliwości leczenia są najskuteczniejsze, a przeżywalność jest znacząco większa.
Mocny argument za programami wczesnego wykrywania
Rak jelita grubego należy do najczęstszych nowotworów i jest jedną z głównych przyczyn zgonów onkologicznych, zarówno w Hiszpanii, jak i w pozostałych częściach świata. Wczesne wykrycie choroby znacząco zwiększa jednak szanse wyleczenia, a czasem pozwala usunąć polipy, zanim przekształcą się w złośliwy nowotwór.
Zdaniem autorów wyniki potwierdzają długofalowe korzyści z zorganizowanych programów badań przesiewowych z wykorzystaniem immunochemicznego testu kału jako strategii zdrowia publicznego, która ma ograniczyć śmiertelność z powodu raka jelita grubego.
Jednocześnie badacze podkreślają, że jest to badanie obserwacyjne. Oznacza to, że wyniki pokazują związek między wprowadzeniem programu a spadkiem śmiertelności, ale nie pozwalają z taką samą pewnością jak randomizowane badanie kliniczne potwierdzić prostą zależność przyczynowo-skutkową.
Mimo to skala zaobserwowanego spadku i utrzymywanie się tego trendu przez ponad dwie dekady potwierdzają znaczenie badań przesiewowych jako jednej z kluczowych metod walki z tym rodzajem raka.