Niewielkie zmiany w codziennych nawykach mogą znacznie ograniczyć narażenie – bardziej, niż przypuszczasz.
Powrót słonecznej pogody ma też mniej mile widzianego towarzysza: zanieczyszczenie powietrza drobnymi pyłami.
REKLAMA
REKLAMA
W ostatnich dniach w wielu krajach Europy odnotowano wysokie stężenia zanieczyszczeń powietrza. Szczególnie dotknięte są Francja, Niemcy, Belgia, Irlandia, Niderlandy i Zjednoczone Królestwo.
Jakość powietrza naturalnie się zmienia. Zależy od pór roku, warunków wietrznych oraz mieszanki naturalnych i antropogenicznych źródeł. Zgodnie z danymi programu Copernicus takie epizody są wiosną częste, jednak obecny wyróżnia się tym, że drobne pyły pochodzą z wielu źródeł, w tym z emisji rolniczych związanych z nawozami.
Z najnowszego raportu „2025 World Air Quality Report” wynika, że jakość powietrza na świecie się pogarsza, głównie z powodu wywołanej przez człowieka zmiany klimatu.
Andora, Estonia i Islandia są jedynymi krajami w Europie, które w 2025 roku spełniły roczną wytyczną WHO dotyczącą pyłu PM2,5 – 5 mikrogramów na metr sześcienny (µg/m³).
Każdy wdech dostarcza nam tlen, ale także drobne cząstki i gazy, z których część szkodzi zdrowiu. Pyły zawieszone mogą podrażniać płuca, wywoływać alergie i nasilać choroby przewlekłe, takie jak astma czy schorzenia serca.
W najbliższych dniach zanieczyszczenie powietrza ma jeszcze wzrosnąć. Warto więc zapytać: co można zrobić, by chronić siebie i bliskich? Oto lista praktycznych sposobów na ograniczenie narażenia i zwiększenie bezpieczeństwa.
1. Ogranicz narażenie na zanieczyszczenia na zewnątrz i w domu
To wydaje się oczywiste, ale eksperci WHO ostrzegają, że samo pozostanie w domu może nie wystarczyć (źródło w Angielski): zaleca się co prawda przede wszystkim zostawanie w pomieszczeniach i ograniczanie aktywności na zewnątrz, jednak jakość powietrza w domu nie jest z automatu bezpieczna. Pomóc mogą dobra wentylacja i filtry powietrza z technologią HEPA.
Zaleca się unikać smażenia bez włączonej wentylacji oraz palenia drewnem czy węglem. Warto też powstrzymać się od palenia papierosów i używania silnych środków czyszczących oraz zapachowych aerozoli, aby ograniczyć zanieczyszczenie powietrza w domu.
Według WHO do dużej dawki zanieczyszczeń dochodzi podczas dojazdów. Nawet krótka podróż może odpowiadać za sporą część dziennego narażenia. Jeśli musisz wyjść, wybieraj mniej ruchliwe ulice, podróżuj poza godzinami szczytu i w miarę możliwości unikaj stania w korkach.
2. Ćwiczenia fizyczne: korzyści a ryzyko
Nawet przy zanieczyszczonym powietrzu regularna aktywność fizyczna wciąż się opłaca. U zdrowych dorosłych długofalowe korzyści, takie jak wzmocnienie serca i mniejsze ryzyko udaru, cukrzycy czy niektórych nowotworów, zwykle przeważają nad ryzykiem. Osoby z chorobami serca lub płuc zyskują mniej, ale w ich przypadku może pomóc odpowiednio dobrane leczenie.
Eksperci WHO zalecają, by pozostać aktywnym i w miarę możliwości wybierać miejsca lub pory dnia z czystszym powietrzem (źródło w Angielski), na przykład ćwiczyć wcześnie rano i w zielonych przestrzeniach, gdzie stężenie zanieczyszczeń jest niższe. Niekiedy lepszym rozwiązaniem są ćwiczenia w pomieszczeniach.
3. Jedz mądrze, gdy zanieczyszczenie jest największe
Picie wody i jedzenie produktów bogatych w przeciwutleniacze – takich jak jagody, cytrusy, zielone warzywa liściaste, orzechy czy niektóre tłuste ryby – może pomóc organizmowi radzić sobie ze stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym wywołanymi zanieczyszczeniem powietrza. Badania sugerują, że taka dieta może chronić serce i naczynia krwionośne (źródło w Angielski). Prawdopodobnie ogranicza też część szkód powodowanych przez zanieczyszczenia, choć potrzeba dalszych badań. Gdy masz wątpliwości, lepiej postawić na zdrowsze jedzenie.
4. Zmyj z siebie zanieczyszczenia
Cząstki zanieczyszczeń unoszących się w powietrzu osiadają na skórze i wchodzą z nią w reakcje, co sprzyja stresowi oksydacyjnemu i stanom zapalnym (źródło w Angielski). Osoby uczulone na pyłki dobrze to znają: prysznic i dokładne umycie skóry oraz włosów po powrocie do domu w dni o wysokim stężeniu zanieczyszczeń pomaga usunąć osiadłe cząstki i zmniejsza całkowite narażenie.
5. Korzystasz z aplikacji?
Poziom zanieczyszczeń powietrza w ciągu dnia może szybko się zmieniać. Aplikacje takie jak AirVisual czy Plume Labs pozwalają śledzić jakość powietrza na bieżąco i planować aktywności na godziny z czystszym powietrzem – wiele z nich opiera się na danych z programu Copernicus.
Nawet drobne zmiany, na przykład unikanie godzin szczytu czy wyjście z domu po deszczu, mogą mieć znaczenie.
W czasie dłuższych okresów złej jakości powietrza eksperci zalecają korzystanie w domu z oczyszczaczy powietrza. WHO zaleca (źródło w Angielski) także używanie masek filtropochłaniających FFP2, jeśli nie da się uniknąć przebywania na zewnątrz, na przykład podczas pożarów lasów.
Unikanie zanieczyszczonego powietrza nie jest jednakowo możliwe dla wszystkich. Znaczenie ma miejsce zamieszkania, rodzaj wykonywanej pracy, warunki mieszkaniowe oraz dostęp do czystszego transportu czy rozwiązań poprawiających jakość powietrza w pomieszczeniach. Oznacza to, że niektórzy, na przykład osoby pracujące na zewnątrz czy mieszkańcy silnie zanieczyszczonych obszarów miejskich, mają znacznie mniej sposobów, by ograniczyć swoje narażenie.