Mimo rosnącej liczby kobiet-naukowców w Europie, tylko 13 proc. wynalazców na kontynencie stanowią kobiety.
Gdy myślimy o kobietach wynalazczyniach, najczęściej przywoływane nazwisko to prawdopodobnie Maria Skłodowska‑Curie.
REKLAMA
REKLAMA
Specjaliści od technologii kojarzą Adę Lovelace, a w środowisku medycznym znane jest nazwisko Rosalind Franklin. Lista takich kobiet wciąż jednak jest bardzo krótka.
„Luki związane z płcią wciąż przenikają cały system innowacji – od momentu zapisania się na studia, aż po dzień, w którym zostaje się liderem zespołu albo zakłada własny start‑up” – mówi w rozmowie z Euronews Health Roberta Romano‑Götsch, dyrektorka ds. zrównoważonego rozwoju i rzeczniczka Europejskiego Urzędu Patentowego (EPO).
Udział kobiet‑wynalazczyń w Europie wyniósł w 2022 roku zaledwie 13,8 proc. – wynika z nowego raportu Europejskiego Urzędu Patentowego. Choć oznacza to systematyczny wzrost z około 2 proc. pod koniec lat 70. i 13 proc. w 2019 roku, postęp wyraźnie wyhamował.
„Tempo jest zbyt wolne i dalekie od równowagi” – dodaje Romano‑Götsch.
Do tej krótkiej listy można dopisać kolejne Europejki pracujące w medycynie i biotechnologii, odpowiedzialne za jedne z najważniejszych przełomów ostatnich lat.
Rochelle Niemeijer opracowała przenośny zestaw diagnostyczny wykorzystujący sztuczną inteligencję, który pozwala szybko wykrywać zakażenia bakteryjne.
Laura van't Veer wraz ze swoim zespołem stworzyła genetyczny test raka piersi, który ocenia tkankę guza pod kątem ryzyka nawrotu choroby. Dzięki temu lekarze mogą odróżnić pacjentki wysokiego ryzyka, rzeczywiście wymagające chemioterapii, od tych z niskim ryzykiem, które można uchronić przed potencjalnie szkodliwymi skutkami ubocznymi toksycznego leczenia.
Katalin Karikó, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za 2023 rok, opracowała metodę modyfikacji informacyjnego kwasu rybonukleinowego (mRNA), tak aby można go było bezpiecznie stosować w organizmie człowieka. To otworzyło drogę do jego wykorzystania w szczepionkach przeciw COVID‑19 i innym chorobom, a także w przyszłych terapiach nowotworów i chorób serca.
Badania prowadzone przez kobiety, zwłaszcza w obszarze zdrowia, często koncentrują się na typowo kobiecych problemach. Chodzi o zmniejszenie luk wiedzy dotyczących takich zagadnień, jak endometrioza, zdrowie miesiączkowe czy menopauza, które wciąż są w dużej mierze pomijane.
„Brak kobiet wśród wynalazców zawęża tempo postępu technologicznego i ogranicza jego inkluzywność. To nie tylko kwestia równości, lecz także konkurencyjności” – podkreśla Romano‑Götsch.
Jak wynika z raportu EPO, w naukach o życiu – takich jak farmacja, biotechnologia czy chemia żywności – udział kobiet przekracza 30 proc., co jest najwyższym wynikiem spośród wszystkich dziedzin.
Odsetek kobiet jest też wyższy w dziedzinach silniej związanych z nauką podstawową oraz tam, gdzie praca odbywa się bliżej publicznych uczelni i laboratoriów, zauważono w raporcie.
Przeciekający rurociąg kariery
Kobiet w nauce nie brakuje. Najnowsze dane (źródło w Angielski) pokazują, że liczba kobiet pracujących jako naukowczynie i inżynierki w Unii Europejskiej wzrosła z 3,4 mln w 2008 roku do 5,2 mln w 2014 roku, osiągając 7,9 mln w 2024 roku.
W naukach medycznych i o zdrowiu kobiety stanowią 54 proc. wszystkich badaczy – to najwyższy udział spośród wszystkich obszarów badań i rozwoju.
Metafora „przeciekającego rurociągu” jest powszechnie używana w dyskusjach o równości płci w nauce i inżynierii.
Według EPO opisuje ona utrwalony schemat: kobiet jest najwięcej na najwcześniejszych etapach edukacji i szkolenia, a z każdym kolejnym krokiem kariery ich udział stopniowo maleje. W efekcie kobiety wciąż są niedostatecznie reprezentowane na wyższych stanowiskach i w rolach przywódczych.
W raporcie podkreślono, że potencjał wynalazczy badań prowadzonych przez kobiety jest porównywalny z potencjałem mężczyzn. Sugeruje to, że luki między kobietami i mężczyznami z doktoratem STEM w dziedzinie patentowania nie dają się wyjaśnić różnicami w zdolnościach ani w dorobku.
Jakie bariery napotykają kobiety?
EPO wskazuje szereg przeszkód, z którymi kobiety mierzą się na kolejnych etapach kariery akademickiej i naukowej, co często zniechęca je do przedsiębiorczości.
Choć w pracach patentowych realizowanych zespołowo udział kobiet rośnie, nadal rzadko są one liderkami takich zespołów. Ta luka przekłada się na widoczność, uznanie za osiągnięcia i możliwości awansu.
Romano‑Götsch zwraca uwagę na tzw. efekt Matildy – nazwany od sufrażystki Matildy Joslyn Gage – który opisuje systematyczne niedocenianie, pomijanie lub umniejszanie wkładu kobiet w naukę.
Odwołując się do własnego doświadczenia mentorki, opisała, jak praca kobiet bywa niedoszacowywana lub przypisywana innym.
Jak zauważyła, zdarza się na przykład, że w kontekście prac patentowych kobiety nie są wymieniane jako autorki publikacji naukowych albo figuruje ich nazwisko wśród współautorek artykułu, lecz nie ma go już w samym patencie.
„To powracający problem, obecny także dziś. Kobiety wnoszą istotny wkład do powstania wiedzy, ale gdy przychodzi do wskazania ich jako wynalazczyń, często w ogóle się nie pojawiają” – mówi.
Romano‑Götsch dodaje, że domknięcie tych luk to zarówno strategiczny obowiązek, jak i ogromna szansa. Daje dostęp do szerszej puli talentów, wzmacnia zespoły i poprawia wyniki w badaniach, patentowaniu oraz przedsięwzięciach biznesowych.
„Korzyści objęłyby cały ekosystem innowacji” – podsumowuje.