Podczas wykopalisk w jaskini Hohle Fels archeolodzy odkryli dwie miniaturowe ptasie figurki z mamuciej kości słoniowej, dowodzące, że ludzie już 40 tys. lat temu mieli wyjątkowe poczucie sztuki.
Obie figurki, odkryte przez zespół z Uniwersytetu w Tybindze w dolnych warstwach jaskini, najprawdopodobniej zostały wykonane przez przedstawicieli kultury oryniackiej, którzy w czasach młodszego paleolitu żyli w tym regionie.
REKLAMA
REKLAMA
Lepiej zachowana z dwóch rzeźb przedstawia ptaka w pozycji spoczynku, być może wysiadującego jaja. Druga pokazuje ptaka z rozpostartymi skrzydłami, choć lewe skrzydło jest odłamane. Archeolodzy znaleźli obie figurki w odległości zaledwie około półtora metra od siebie.
Miniaturowe rzeźby z kości słoniowej mamuta
Obie rzeźby są tak małe, że mieszczą się na paznokciu, a ważą zaledwie 1,3 oraz 0,7 g. Jedna z nich – ptak z rozpostartymi skrzydłami o długości zaledwie dwóch centymetrów – uchodzi obecnie za najmniejsze znane dzieło sztuki z epoki lodowcowej, jakie kiedykolwiek odkryto w tym regionie.
„Kość słoniową mamuta wykorzystano tu nie tylko po to, by stworzyć uproszczony kształt ptasiego ciała” – wyjaśnia Nicholas Conard, archeolog z Uniwersytetu w Tybindze i kierownik wykopalisk, w oświadczeniu. „Precyzyjne obserwacje natury zostały przełożone na figurki, których bogactwo detali pozwala nawet badać, jaki gatunek ptaka został przedstawiony i co robi.”
Spoczywający ptak, ukazany w pozycji wyciągniętej i leżącej płasko, może przedstawiać zwierzę wysiadujące jaja lub siedzące na gnieździe. Druga figurka, z rozpostartymi skrzydłami i wyciągniętą szyją, może pokazywać ptaka podczas toków, w chwili startu albo lądowania na wodzie.
Głuszec czy pardwa?
Archeolodzy nie są jednak jak dotąd całkowicie zgodni ani co do dokładnego gatunku ptaka, ani co do przedstawionych zachowań. Jedna z hipotez mówi, że figurki pokazują pardwy – ptaki dobrze znoszące chłód, których kości często znajdowano w prehistorycznych stanowiskach w tym regionie.
Możliwe jednak, że chodzi o większe, bażantowate ptaki, na przykład o głuszca – gatunek leśny, znany z efektownego wyglądu i rozbudowanych toków. Drobiazgowe rzeźbienia pozwalają porównywać kształt ciała, postawę i sposób przedstawienia upierzenia, lecz niewielkie rozmiary i stylizowane wykonanie figurek utrudniają jednoznaczną identyfikację.
Pewne jest natomiast, że oba gatunki żyły w Europie już w epoce lodowcowej.
Jaskinia Hohle Fels (często nazywana też Hohler Fels) była w czasach kultury oryniackiej, między około 43 tys. a 28 tys. lat temu, zamieszkana przez wczesnych przedstawicieli Homo sapiens. Był to okres po zniknięciu neandertalczyków z Europy.
W tej epoce ludzie przeżywali niezwykły rozkwit kultury i sztuki, tworząc jedne z najstarszych znanych instrumentów muzycznych, ozdób i dzieł sztuki figuralnej. Do najsłynniejszych znalezisk z jaskini należy „Wenus z Hohle Fels” – licząca około 41 tys. lat figurka kobiety z kości słoniowej, z wyraźnie zaznaczonymi piersiami i biodrami, uważana za jedno z najstarszych przykładów sztuki figuratywnej w Europie.
Hohle Fels jest jedną z sześciu jaskiń na Jurze Szwabskiej, które jako część światowego dziedzictwa UNESCO znajdują się pod szczególną ochroną. Region ten uchodzi za jeden z najważniejszych obszarów archeologicznych do badań nad początkiem ludzkiej sztuki w Europie.
Od rozpoczęcia wykopalisk archeologicznych w latach 60. XIX wieku odkryto tam liczne artefakty datowane na 33–43 tys. lat, w tym jedne z najwcześniejszych znanych instrumentów muzycznych.
Figurki można oglądać w Muzeum Pradziejów i Sztuki Epoki Lodowcowej w Blaubeuren do 4 kwietnia 2027 roku.