Rolnicy, hodowcy i rodzinne firmy rozwijają się dzięki kredytom, dotacjom i lokalnym programom wsparcia. Według Ministerstwa Pracy Uzbekistanu w ostatniej dekadzie z ubóstwa wyszły miliony ludzi.
W niewielkiej szklarni w regionie Fergana w Uzbekistanie, pod plastikowymi osłonami rozciągniętymi nad skromną działką, rosną rzędy pomidorów, ogórków i świeżych ziół. Dla rolnika i pszczelarza O‘lmasjona Jumayeva szklarnia stała się stabilnym źródłem dochodu, który przez ponad dekadę stopniowo powiększał.
REKLAMA
REKLAMA
„Zaczynaliśmy od małej szklarni zbudowanej dzięki preferencyjnemu kredytowi w wysokości 5 mln sumów (370 euro)” – mówi Jumayev. „Na początku miała zaledwie 70 metrów kwadratowych. Potem krok po kroku ją rozbudowywaliśmy”.
Uprawą w szklarni zajął się w 2013 roku. Z czasem rodzina weszła w produkcję warzyw i pszczelarstwo. To, co zaczęło się od kilku uli, rozrosło się dziś do prawie 1000 rodzin pszczelich.
„Nigdy nie jesteśmy bez pracy” – dodaje. – „Sami tworzymy sobie zajęcie i dzięki temu utrzymujemy dom”.
Drobna przedsiębiorczość stała się ważnym elementem uzbeckiej strategii walki z ubóstwem. Łączy programy wsparcia społecznego z tworzeniem miejsc pracy i rozwojem domowych biznesów – podaje Ministerstwo Zatrudnienia i Redukcji Ubóstwa.
Z danych rządowych wynika, że w ciągu ostatnich dziewięciu lat 8 mln osób wyszło z ubóstwa, a stopa ubóstwa spadła z 35% do 6,8%. Władze podkreślają, że preferencyjne kredyty, subsydia i szkolenia zawodowe wsparły setki tysięcy małych firm w całym kraju.
Trzonem tej strategii jest program „Od ubóstwa do dobrobytu”, który koncentruje się na pomaganiu rodzinom w budowaniu trwałych dochodów dzięki samozatrudnieniu, szkoleniom i dostępowi do finansowania. Program łączy preferencyjne pożyczki, subsydia, kształcenie zawodowe i system wsparcia na poziomie mahalli, zaprojektowany tak, by pomagać najuboższym gospodarstwom rozwijać stabilne mikrobiznesy.
Budowanie dochodów na poziomie gospodarstw domowych
Jak mówi szefowa służby prasowej resortu, Gulnoza Alimova, tylko w 2025 roku ponad 760 tys. rodzin otrzymało indywidualne plany rozwoju, dopasowane do lokalnych warunków gospodarczych i umiejętności domowników. Wsparcie, w tym pomoc w znalezieniu pracy, programy przedsiębiorczości i szkolenia zawodowe, trafiło do ponad 523 tys. ubogich gospodarstw domowych.
Władze przeznaczyły ponad 2,2 bln sumów (ponad 162 mln euro) na kredyty oraz 265 mld sumów (19,6 mln euro) w formie subsydiów dla małych firm i mikroprojektów. Według urzędników, w ciągu ostatnich ośmiu lat ponad 700 tys. przedsiębiorców zbudowało stabilne biznesy dzięki reformom ułatwiającym dostęp do finansowania i upraszczającym przepisy.
„Sami przedsiębiorcy pomagają tworzyć miejsca pracy i dochody dla potrzebujących” – podkreśla Gulnoza Alimova.
Tradycyjna kuchnia daje pracę w Samarkandzie
W regionie Samarkandy przedsiębiorczość rozwija się także dzięki turystyce i tradycyjnej kuchni.
Przedsiębiorczyni Fazilat Jo‘rayeva uruchomiła w rejonie Pastdarg‘om restaurację w stylu jurty, serwującą tradycyjne dania uzbeckie podróżnym przejeżdżającym przez okolicę.
„Chcieliśmy stworzyć coś innego” – opowiada. – „Ludzie zatrzymują się tutaj, jedzą tradycyjne potrawy i poznają lokalną kulturę”.
Firma zatrudnia dziś około 35 osób, głównie kobiety, które przygotowują m.in. somsy, chleb patir i sezonowe dania. Według Jo‘rayevej pośrednio korzysta z tego około 100 rodzin – jako dostawcy i świadczący usługi powiązane.
„Ludzie kończą pracę po południu i wracają do domu z pewnym zarobkiem” – mówi.
Rozwój hodowli w rejonach wiejskich
W regionie Surkhandarya hodowla zwierząt stała się kolejnym źródłem wiejskich dochodów i aktywności małych firm.
Przedsiębiorca Akmal Nazarov rozpoczął hodowlę bydła w 2022 roku po uzyskaniu kredytu wspieranego przez państwo.
„Spłaciliśmy pożyczkę w ciągu dwóch lat” – relacjonuje. – „Teraz nasza działalność przynosi zysk”.
Rodzina dostarcza mięso na lokalne rynki, stopniowo powiększa stado i prowadzi kilka małych punktów sprzedaży.
„Pracujemy nad tym biznesem przez cały rok” – zaznacza Nazarov.
Według władz programy dotyczące hodowli i rolnictwa przyzagrodowego są na wsi coraz częściej wykorzystywane, by wspierać samozatrudnienie i drobną przedsiębiorczość.
Rola mahalli
Znaczna część systemu walki z ubóstwem w Uzbekistanie opiera się na strukturze mahalli. Lokalni asystenci hokima łączą mieszkańców z programami szkoleniowymi, wsparciem finansowym i możliwościami prowadzenia działalności gospodarczej.
W rejonie Pastdarg‘om asystent hokima Jahongir Normo‘minov mówi, że władze lokalne koncentrują się na sektorach powiązanych z popytem w regionie i potencjałem eksportowym.
„Naszą główną specjalizacją jest produkcja wiśni na eksport” – wyjaśnia. – „Rozwinęliśmy też wytwórstwo metalowe jako kolejne źródło zatrudnienia”.
Jak podaje, liczba małych firm w mahalli wzrosła w ciągu roku z 18 do 61. Według władz rozwinęły się również usługi przydrożne i rolnictwo przydomowe.
„Zanim ruszymy z jakimkolwiek projektem, najpierw badamy rynek” – mówi Normo‘minov. – „Dopiero potem udzielamy wsparcia mieszkańcom”.
Dodaje, że wiele rodzin zwiększyło produkcję rolną na małych działkach przydomowych po uzyskaniu wsparcia z lokalnych programów.
„Dwa lata temu poziom ubóstwa w tej mahalli wynosił około 19%” – przypomina. – „Dziś to 2,9%”.
W Surkhandaryi asystent gubernatora Farrukh Shoqambarov podkreśla, że programy związane z hodowlą i rolnictwem pomagają bezrobotnym mieszkańcom zdobywać umiejętności i nowe źródła dochodu.
„Mahalla ma ponad 5,5 tys. mieszkańców i skupia się głównie na hodowli oraz rolnictwie” – mówi. – „Ludzie przychodzą tu, żeby się uczyć i zakładać własne firmy”.
Infrastruktura i systemy cyfrowe
Jak zaznacza Alimova, rozwój przedsiębiorczości wspierają również inwestycje w systemy nawadniające, sieci energetyczne i infrastrukturę wodociągową w uboższych mahallach. Według władz te modernizacje ułatwiły gospodarstwom domowym rozwijanie upraw, szklarni i hodowli zwierząt.
Uzbekistan rozwija także cyfrowe systemy monitoringu poprzez platformę „Online Mahalla”, która w czasie rzeczywistym śledzi dochody gospodarstw domowych, lokalne programy wsparcia i mikroprojekty. Urzędnicy mówią, że platforma ma poprawić koordynację między władzami lokalnymi a systemem pomocy społecznej.
Uzbekistan ogłosił rok 2026 „Rokiem rozwoju mahalli i wsparcia społeczności”, kontynuując rozszerzanie programów związanych z zatrudnieniem, przedsiębiorczością i lokalnym rozwojem gospodarczym.
Dla przedsiębiorców takich jak Jumayev ważniejsza od polityk państwa pozostaje jednak codzienna praca. W jego szklarni w Ferganie trwa już kolejny sezon sadzenia.