W Europie wskaźnik oszczędności gospodarstw domowych mocno się różni; tylko w Grecji wydają one więcej, niż zarabiają. Dominują oszczędności na czarną godzinę i emeryturę.
Ludzie odkładają pieniądze z różnych powodów. Pozwala im to gromadzić majątek i przygotować się na nieprzewidziane wydatki. Z niedawnego badania wynika (źródło w Angielski), że niemal dwie trzecie Europejczyków oszczędza z ostrożności, a dla połowy głównym motywem jest emerytura.
REKLAMA
REKLAMA
W których krajach Europy mieszkańcy oszczędzają więc najwięcej? I jaką część dochodu rozporządzalnego Europejczycy faktycznie odkładają?
Netto oszczędności gospodarstw domowych to ta część dochodu, której nie wydaje się na konsumpcję finalną.
Według OECD stopy netto oszczędzania gospodarstw domowych w Europie bardzo się różnią. W 2024 lub 2025 roku wahają się od -9,3% w Grecji do 14,7% w Szwecji i na Węgrzech, przy średniej dla UE na poziomie 8,1%.
Grecja: wydatki przewyższają dochody
Grecja jest jedynym krajem z ujemną stopą oszczędności. Oznacza to, że tamtejsze gospodarstwa domowe wydają więcej, niż wynosi ich dochód rozporządzalny netto, sięgając po zgromadzone wcześniej oszczędności albo zadłużając się, aby sfinansować wydatki.
Poza Węgrami i Szwecją, stopa netto oszczędzania przekracza 10% także w Czechach (13,7%), Francji (12,8%), Niemczech (10,3%) i Niderlandach (10,2%).
Hiszpania (9,2%) i Irlandia (9%) również pozostają powyżej średniej UE.
Wielka Brytania i Włochy: duże gospodarki z najniższymi stopami oszczędzania
Francja, Niemcy i Hiszpania mają wyższe stopy oszczędzania niż średnia UE, natomiast w Wielkiej Brytanii (4,7%) i we Włoszech (3,2%) wskaźniki są wyraźnie niższe.
Na Łotwie stopa oszczędności wynosi zero, co oznacza, że gospodarstwa domowe wydają cały swój dochód. W Słowacji (2%), Estonii (3%), Portugalii (3,4%) i na Litwie (3,8%) wskaźnik nie przekracza 4%.
Poniżej średniej UE są też dwa kraje nordyckie: Dania (7,5%) i Finlandia (4,4%).
Trudne obliczanie stóp oszczędzania
„Obliczanie stóp oszczędzania gospodarstw domowych jest bardzo skomplikowane, a porównywanie ich między krajami – jeszcze trudniejsze” – powiedział Euronews Business Michael Haliassos, profesor Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie.
Zwrócił uwagę na trudności w pomiarze zarówno dochodu rozporządzalnego, jak i wydatków konsumpcyjnych gospodarstw domowych.
Dochody są często zaniżane lub w ogóle niezgłaszane, zwykle z obawy przed fiskusem albo z powodu kwestii poufności.
Z kolei konsumpcję trudno uchwycić w badaniach ankietowych. Respondenci mają problemy z odtworzeniem wydatków z pamięci, a sposoby radzenia sobie z tymi błędami pomiaru różnią się między krajami.
Przypadek Grecji
Haliassos przypomniał, że w szczycie kryzysu zadłużeniowego w 2015 roku Grecja miała w UE najwyższy odsetek gospodarstw, których wydatki przewyższały dochody. Około 2020 roku, już w czasie pandemii COVID-19, gdy możliwości konsumpcji gwałtownie się skurczyły, zajmowała pod tym względem drugie miejsce po Rumunii.
Na początku lat 2000. stopa oszczędności w Grecji była przeważnie dodatnia, choć kilkukrotnie na krótko spadała poniżej zera.
Po 2010 roku sytuacja całkowicie się odwróciła. Kryzys zadłużeniowy zepchnął wskaźnik głęboko poniżej zera; w 2013 roku osiągnął on minimum na poziomie -16,5%. Później nigdy już naprawdę nie wrócił do poprzedniego poziomu.
Po lekkim odbiciu w okolice zera w 2021 roku, w 2022 roku Grecja znów spadła do -12,2%, a od tego czasu utrzymuje się w pobliżu -9%.
W tym samym czasie średnia dla UE pozostawała w miarę stabilna, z wyraźnym skokiem do 12,4% w 2020 roku, gdy lockdowny pandemiczne ograniczyły możliwości wydawania pieniędzy.
Z danych Eurostatu wynika, że w 2024 roku Grecja należała do państw, w których skorygowany dochód rozporządzalny brutto gospodarstw domowych na mieszkańca był o ponad 20% niższy od średniej unijnej.
Michael Haliassos podkreślił, że w UE nie ma krajów, które stale dużo lub mało oszczędzają. Poszczególne państwa różnie reagują natomiast na kolejne kryzysy.
„Kluczowe dla stopy oszczędności są struktura wieku ludności oraz to, jak na kryzysy reagują różne grupy gospodarstw domowych, zróżnicowane pod względem wieku i wykonywanego zawodu” – dodał.
Po co Europejczycy oszczędzają? Rola systemów zabezpieczenia społecznego
Charles Yuji Horioka i Luigi Ventura wykazali, że hojność systemów zabezpieczenia społecznego wpływa na znaczenie poszczególnych motywów oszczędzania.
W krajach z rozbudowanymi publicznymi systemami emerytalnymi ludzie mniej odkładają na starość. Z kolei tam, gdzie funkcjonuje silna publiczna opieka zdrowotna, mniej oszczędzają na nieprzewidziane wydatki.
„Wyniki te sugerują, że motywy oszczędzania na emeryturę i ostrożnościowy są w Europie dominujące częściowo dlatego, że systemy zabezpieczenia społecznego nie są w pełni adekwatne” – napisali w artykule NBER opublikowanym w 2025 roku.