Wojna w Iranie i blokada Cieśniny Ormuz wywołały poważny kryzys na rynku nawozów: rosnące ceny energii i zakłócenia eksportu ograniczyły rolnikom dostępność do najniższego poziomu od czterech lat.
Wojna z udziałem Iranu zagraża międzynarodowemu bezpieczeństwu żywnościowemu. Koszty produkcji rosną, a kluczowe szlaki eksportowe są przerywane. Szczególnie mocno odczuwalne jest ograniczenie podaży nawozów. Sprawia ono, że możliwości finansowe rolników spadły do najniższego poziomu od czterech lat.
REKLAMA
REKLAMA
To główne ostrzeżenie zawarte w nowym raporcie Banku Światowego, który wskazuje, że skok kosztów wynika przede wszystkim z gwałtownego wzrostu cen gazu ziemnego.
Europejscy ministrowie rolnictwa apelują teraz o pilną interwencję, aby zapobiec przedłużającemu się kryzysowi cen żywności i zabezpieczyć zbiory zbóż w przyszłym sezonie.
„Europa nie ma obecnie problemu z zaopatrzeniem na ten sezon. Relatywnie wysoka produkcja w Europie historycznie pokrywa ok. 70% zapotrzebowania, a w IV kwartale 2025 r. odnotowujemy rekordowy poziom importu” – przekazał Euronews rzecznik Fertilisers Europe.
„Rolnicy działają jednak w bardzo złożonym otoczeniu i przy bardzo niskich marżach. Instytucje UE powinny wzmocnić pomoc i wsparcie dla europejskich rolników, dbając jednocześnie, by nie odbywało się to kosztem konkurencyjności unijnych producentów nawozów” – dodał.
Choć Europa radzi sobie w obecnym kryzysie lepiej niż wiele innych regionów świata, realne obawy budzą przyszłe zbiory. Podkreślił to także przedstawiciel organizacji CropLife Europe w rozmowie z Euronews.
„Europejscy rolnicy już teraz funkcjonują pod dużą presją ekonomiczną i regulacyjną, a globalne wstrząsy tylko dolewają oliwy do ognia. Bezpieczeństwo żywnościowe wymaga odporności, czyli zapewnienia rolnikom szybkiego dostępu do wszystkich narzędzi, jakich potrzebują do ochrony upraw i zarządzania ryzykiem, także w okresach dużej zmienności” – stwierdził przedstawiciel organizacji.
Energia, nawozy, żywność i cieśnina Ormuz
U podstaw obecnego kryzysu w rolnictwie leży ścisły związek między rynkami energii a produkcją żywności.
Gaz ziemny jest podstawowym surowcem do produkcji nawozów azotowych, więc każda gwałtowna zmiana na rynku energii natychmiast przekłada się na wyższe koszty dla rolników.
Najnowsza ocena Banku Światowego podkreśla, że skok cen paliw i energii, w połączeniu z wstrzymaniem eksportu w regionie, tworzy dla światowych producentów środowisko na dłuższą metę nie do udźwignięcia.
„Ponieważ produkcja nawozów azotowych w UE opiera się głównie na gazie ziemnym, wzrost jego cen przełoży się bezpośrednio na koszty wytwarzania nawozów. Krótko mówiąc: nawozy to energia. Jeśli drożeje energia, automatycznie drożeją też nawozy” – powiedział rzecznik Fertilisers Europe w rozmowie z Euronews.
„Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że Europa obecnie nie ma problemu z dostępnością nawozów” – dodał.
Tymczasem, jak ostrzega Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), poważny i narastający kryzys nawozowy uderza w kraje Azji i Globalnego Południa. Znaczne niedobory powodują zakłócenia w żegludze w rejonie cieśniny Ormuz.
FAO wskazuje, że najmocniej dotknięte są Indie, Bangladesz, Sri Lanka, Egipt, Sudan oraz różne regiony Afryki Subsaharyjskiej. W krajach tych rosną koszty, spada dostępność nawozów, a widmo braku żywności staje się coraz bardziej realne.
Publikowany przez FAO Indeks Cen Żywności również zaczął rosnąć pod wpływem narastających napięć. Choć wskaźnik obejmuje koszyk towarów żywnościowych, to właśnie koszt środków produkcji w dużym stopniu przesądza o kierunku przyszłych zmian cen.
Analitycy zauważają, że wraz ze wzrostem kosztów transportu i coraz większymi komplikacjami logistycznymi na obszarach objętych konfliktem „zaciskanie się pętli nawozowej” prawdopodobnie wypchnie ceny żywności znacznie powyżej obecnych poziomów.
Dla wielu gospodarek wschodzących, które już borykają się z wysoką inflacją, może to oznaczać konieczność zaostrzenia polityki pieniężnej, aby ograniczyć ryzyko szerszej niestabilności ekonomicznej.
Bank Światowy ostrzega, że ograniczenie dawek nawozów dziś może przełożyć się na wyraźnie niższe zbiory w kolejnych sezonach, co wydłuży trwanie obecnego kryzysu ubóstwa.
Europejski alarm i zagrożenie dla przyszłych zbiorów
W Europie szczególny niepokój budzi właśnie plon przyszłorocznych upraw.
Przy kosztach środków produkcji na rekordowo wysokim poziomie rosną obawy, że rolnicy będą zmuszeni ograniczyć stosowanie nawozów w kluczowych terminach siewu.
Modele przygotowane przez Międzynarodowy Instytut Badań nad Polityką Żywnościową (IFPRI) pokazują, że taka redukcja niemal na pewno przełoży się na znacznie niższe zbiory w kolejnym sezonie wegetacyjnym, szczególnie jeśli chodzi o światowe zapasy zbóż.
Dlatego nawet jeśli Europa obecnie nie boryka się z brakiem nawozów, potrzebne są natychmiastowe, skoordynowane działania. Celem jest ustabilizowanie rynku wewnętrznego i wsparcie krajowych producentów.
Europejscy ministrowie rolnictwa apelują o strategie, które zabezpieczą dostawy nawozów oraz złagodzą wpływ wysokich cen energii na sektor rolny we wszystkich państwach UE.
Rzecznik Fertilisers Europe podkreślił w rozmowie z Euronews, że poza bieżącymi działaniami łagodzącymi skutki wojny z udziałem Iranu potrzebna jest zasadnicza zmiana podejścia do całej branży.
„W dłuższej perspektywie europejska autonomia strategiczna w obszarze żywności nie może kończyć się na gospodarstwach i półkach sklepowych. Musi obejmować także wcześniejsze etapy łańcucha, czyli środki produkcji, które w ogóle umożliwiają wytwarzanie żywności” – zaznaczył.
„W związku z pracami nad zbliżającym się Planem Działań w sprawie Nawozów wezwaliśmy Komisję Europejską, by uznała europejski przemysł nawozowy za jeden z filarów strategicznej autonomii Unii” – dodał.
Jak ostrzega Bank Światowy, obecny kierunek wydarzeń może doprowadzić do utrwalenia się spirali wysokich cen i ograniczonej podaży, co szczególnie dotknie regiony już dziś zmagające się z brakiem żywności.
Bez ustabilizowania rynków energii i odbudowy łańcuchów dostaw nawozów wtórne skutki wojny z udziałem Iranu mogą być odczuwalne w globalnych dostawach żywności jeszcze długo po wygaśnięciu bezpośrednich napięć militarnych.