W Europie udział podatków i składek w kosztach pracy mocno się różni. Wielka Brytania jest wśród krajów o najniższych obciążeniach, lecz ten wskaźnik ukrywa szersze różnice w sposobie opodatkowania pracy.
Poziom opodatkowania pracy ma decydujący wpływ na to, ile pieniędzy pracownicy faktycznie zabierają do domu, ale ciężar ten nie spoczywa wyłącznie na nich. Wysokie koszty ponoszą też pracodawcy, płacąc podatki od wynagrodzeń i składki na ubezpieczenia społeczne.
REKLAMA
REKLAMA
Tu pojawia się klin podatkowy.
Określa on, jaka część całkowitych kosztów pracy trafia do państwa – w formie podatków i składek – zamiast do pracownika jako pensja na rękę.
Klin podatkowy w Niemczech i Francji jest o około 50 proc. wyższy niż w Wielkiej Brytanii. Już to porównanie pokazuje, jak duże są różnice w całej Europie.
Które kraje najbardziej obciążają pracę podatkami? I skąd biorą się tak duże rozbieżności?
Czym jest klin podatkowy?
Klin podatkowy obejmuje trzy elementy: podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracownika oraz składki płacone przez pracodawcę. W skrócie pokazuje więc nie tylko to, ile pracownik zarabia „na papierze”, lecz także dodatkowy koszt, jaki pracodawca ponosi ponad wynagrodzenie brutto.
Zgodnie z raportem Tax Foundation za 2026 rok klin podatkowy w 28 krajach Europy – państwach UE oraz Wielkiej Brytanii – waha się od 26,4 proc. na Cyprze do 50,8 proc. w Belgii. Dane dotyczą podatków i składek w 2025 roku dla osoby samotnej, bez dzieci, zarabiającej przeciętne wynagrodzenie w danym kraju. Stawki różnią się w zależności od sytuacji rodzinnej i poziomu dochodu.
Dlaczego klin podatkowy w Wielkiej Brytanii jest tak dużo niższy?
Różnice w opodatkowaniu pracy w Europie wynikają głównie z tego, jak poszczególne rządy finansują usługi publiczne i systemy zabezpieczenia społecznego.
Niemcy i Francja stosują model oparty na ubezpieczeniach społecznych. Opieka zdrowotna, emerytury, zasiłki dla bezrobotnych i inne świadczenia są tam finansowane przede wszystkim z obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne. Składki dzielą między sobą pracodawcy i pracownicy, co podnosi łączny klin podatkowy w kontekście pracy.
Niemcy mają drugi najwyższy klin podatkowy – 46,6 proc., a Francja niewiele niższy, 44,6 proc. W Wielkiej Brytanii wynosi on zaledwie 29,2 proc., co jest trzecim najniższym poziomem wśród 28 państw.
Włochy (42,5 proc.) i Hiszpania (40,1 proc.) również przekraczają próg 40 proc. W Polsce natomiast klin podatkowy wynosi ok. 34,75 proc. dla przeciętnego wynagrodzenia
Oznacza to, że klin podatkowy w Niemczech jest o 59,4 proc. wyższy niż w Wielkiej Brytanii, a we Francji o 52,7 proc. wyższy.
"Wynika to częściowo z tego, że brytyjski rząd przeznacza mniejszą część PKB na dobra i usługi publiczne oraz ochronę socjalną niż inne duże gospodarki europejskie, z wyjątkiem Hiszpanii" – powiedział w rozmowie z Euronews Business Alex Mengden, ekonomista z Tax Foundation.
Rola VAT i podatku komunalnego w Wielkiej Brytanii
Mengden zwrócił też uwagę, że Wielka Brytania finansuje stosunkowo dużą część wydatków deficytem budżetowym – w 2025 roku ma to być około 5,4 proc. PKB – a nie bieżącymi dochodami podatkowymi.
"Większą część wpływów podatkowych Wielkiej Brytanii zapewniają podatek od wartości dodanej i council tax, lokalny podatek od gospodarstw domowych powiązany z wartością nieruchomości. Dzięki temu obciążenia podatkowe pracy mogą być niższe" – dodał.
Mengden zaznaczył również, że opodatkowanie pracy w Niemczech – razem ze składkami na ubezpieczenia społeczne – ma umiarkowanie progresywny charakter. Obciążenia rozkładają się więc na szerszą grupę podatników, a ponad połowa gospodarstw domowych w każdej chwili pozostaje netto płatnikiem do budżetu. Taka konstrukcja zmniejsza też zniechęcenie do pracy wśród osób zarabiających powyżej średniej.
Belgia jest jedynym krajem, w którym klin podatkowy przekracza 50 proc., natomiast Cypr, Malta, Wielka Brytania, Irlandia, Chorwacja i Grecja utrzymują go poniżej jednej trzeciej.
Średni poziom dla krajów UE i Wielkiej Brytanii wynosi 38,9 proc. W zdecydowanej większości państw Unii klin podatkowy przekracza 40 proc.
Struktura klina podatkowego ma znaczenie
Klin podatkowy pokazuje, jaka część kosztów pracy trafia łącznie do państwa. Istotne różnice dotyczą jednak tego, jak ten ciężar dzieli się między pracowników i pracodawców.
Na przykład Dania ma najwyższy udział podatku dochodowego od osób fizycznych w kosztach pracy – 35,3 proc. Mimo to łączny klin podatkowy jest tam nieco niższy, dzięki świadczeniom pieniężnym oraz znikomym składkom na ubezpieczenia społeczne po stronie pracowników i pracodawców, wynoszącym poniżej 1 proc.
Na drugim biegunie w niektórych krajach składki na ubezpieczenia społeczne po stronie pracownika są bardzo wysokie – w Rumunii sięgają 34,2 proc. Składki płacone przez pracodawców przekraczają z kolei 25 proc. w krajach takich jak Słowacja.
Sam poziom klina podatkowego pokazuje więc tylko część obrazu. Dopiero analiza jego struktury ujawnia, kto faktycznie ponosi ciężar – pracownik, pracodawca czy obie strony.
Tylko trzy inne kraje europejskie oferują podobne świadczenia pieniężne, choć na relatywnie niższym poziomie.
Szwajcaria ma najniższy klin podatkowy w Europie
OECD obejmuje analizą kilka państw nieuwzględnionych w raporcie Tax Foundation. W tej grupie klin podatkowy w Turcji wynosi 40,3 proc., a w Norwegii 36,4 proc. Szwajcaria, z poziomem 23 proc., ma najniższą stawkę w Europie w obu zestawieniach. Istotną rolę odgrywa tam konkurencja podatkowa między kantonami i gminami.
Szacunki Tax Foundation są zazwyczaj niższe niż dane OECD, m.in. z powodu różnic metodologicznych, w tym sposobu mierzenia progresji podatkowej i uwzględniania świadczeń.
Artykuł Euronews „From gross pay to take-home” analizuje realny obraz wynagrodzeń w Europie w różnych scenariuszach – m.in. dla rodzin z dziećmi oraz gospodarstw domowych z jednym lub dwoma żywicielami.