Niepewność dostaw energii zmusza Europę do ponownego spojrzenia na energetykę jądrową. Coraz więcej państw rozważa jej utrzymanie lub modernizację.
Większość krajów europejskich wciąż w dużym stopniu polega na imporcie energii, co czyni kontynent podatnym na wstrząsy geopolityczne.
Konsumenci i przedsiębiorstwa płacą ceny nawet trzy–cztery razy wyższe niż w USA czy Chinach.
W ostatnich latach energia jądrowa powraca jako potencjalne narzędzie zapewnienia niezależności energetycznej.
Zyskała status działalności przejściowej i zrównoważonej w unijnej taksonomii, mającej na celu ograniczenie skutków zmian klimatu.
Jednak decyzja ta wzbudziła kontrowersje. Krytycy mówią o tzw. "greenwashingu", wskazując na problem odpadów radioaktywnych wymagających długoterminowego składowania.
Unia Europejska pozostaje wobec atomu wciąż podzielona.
Pomimo niewielkiego wzrostu produkcji energii jądrowej w UE o 4,8% w latach 2023–2024, głównie dzięki Francji (+12,5%), wiele państw ogranicza lub wycofuje się z tej formy energii, jak Niemcy, a w przyszłości również Hiszpania.
Od przełomu tysiącleci obserwujemy stabilny, choć niewielki, spadek.
W którą stronę wieje wiatr?
W budżecie UE na lata 2028–2034 po raz pierwszy pojawiła się propozycja finansowania energii jądrowej ze środków unijnych.
Szanse na jej przyjęcie są niewielkie, ale niektóre kraje rozważają utrzymanie lub przywrócenie atomu.
Belgia i Włochy znalazły się wśród 11 państw, które w 2024 roku podpisały deklarację wzywającą do "pełnego wykorzystania" potencjału jądrowego.
Włochy, mimo dwóch referendów przeciwko energii jądrowej (1987 i 2011), przygotowały projekt ustawy umożliwiający jej powrót.
W Belgii rząd próbuje opóźnić zamknięcie reaktorów, ale plany spotykają się z oporem firmy Engie, która wolałaby inwestować w wiatr, słońce i magazyny energii.
Holandia zamierza przedłużyć żywotność reaktora Borssele i zbudować dwie nowe elektrownie, mimo spadku udziału energii jądrowej o 10%.
Z kolei w Hiszpanii planowane wyłączenia budzą sprzeciw organizacji obywatelskich, które ostrzegają, że dodatkowo obciążą krajowe sieci energetyczne.
"Powolne uznawanie kompromisów związanych z energetyką jądrową"
Ekspertka Zion Lights twierdzi, że wzrost produkcji energii jądrowej w najbliższej dekadzie wynikać będzie głównie z przedłużania eksploatacji istniejących reaktorów i zmian politycznych, a nie z nowych inwestycji.
"Decyzje dotyczące energetyki jądrowej będą zależały od zdolności Europy do realizacji dużych projektów infrastrukturalnych, a nie od opinii publicznej" - podkreśla Lights.
Jej zdaniem rozwój będzie nieregularny i wymaga kompromisów.
Kraje, które kiedyś postrzegały atom jako problem polityczny, zaczynają go traktować jako sprawdzony system niskoemisyjny.
Europa dzieli się obecnie na dwa obozy. Sojusz Nuklearny, kierowany przez Francję, obejmuje także aspirujących producentów, jak Polska, Chorwacja i Estonia, oraz większość dotychczasowych producentów energii jądrowej.
Na przeciwnym biegunie znajdują się Niemcy, Portugalia i Austria, które od lat prowadzą politykę antynuklearną i stawiają na odnawialne źródła energii.
Aby zmniejszyć koszty i czas budowy dużych elektrowni, niektóre kraje, w tym Estonia, Rumunia, Szwecja i Polska, badają zastosowanie małych reaktorów modułowych (SMR).
Ich moc wynosi jedną piątą do jednej trzeciej tradycyjnych reaktorów, ale mogą być produkowane seryjnie i montowane w różnych lokalizacjach, także w odległych regionach.
Wymogi dotyczące gospodarki odpadami pozostają takie same jak w przypadku klasycznych elektrowni.
Bez względu na rozwój energetyki jądrowej problem bezpieczeństwa dostaw energii w Europie pozostaje krytyczny.
Choć odnawialne źródła wiatru, słońca i wody rozwijają się w ostatnich dwóch dekadach, wciąż dostarczają mniej niż połowę całkowitego zużycia energii elektrycznej w UE.