Ożywienie gospodarcze przyspieszyło w 2025 r. w Kazachstanie, Uzbekistanie, Kirgistanie i Tadżykistanie. Azerbejdżan, choć poza Azją Centralną, pozostał silnie powiązany przez szlaki energetyczne i handlowe z Europą i rynkami globalnymi.
Łączna gospodarka krajów Azji Centralnej urosła w 2025 r. o ponad 6% w porównaniu z rokiem poprzednim, wynika z danych o regionalnym PKB.
Niezależne szacunki lokują wzrost między 6,2% a 6,6%, co odzwierciedla różne metodyki. Bank Światowy ocenia, że gospodarka regionu zwiększyła się o 6,2%, natomiast Euroazjatycki Bank Rozwoju (EDB) mówi o wzroście na poziomie 6,6%. Dane obejmują Kazachstan, Uzbekistan, Republikę Kirgiską i Tadżykistan; Turkmenistan został pominięty z powodu ograniczonej dostępności statystyk.
Tempo wzrostu w Azji Centralnej wyraźnie kontrastuje z dużo słabszymi prognozami dla gospodarek rozwiniętych. EDB przewiduje, że w 2026 r. gospodarka Stanów Zjednoczonych urośnie o ok. 1,6%, a strefy euro o ok. 1,1%. Chiny mają się rozwijać w tempie ok. 4,6%.
Ekonomiści podkreślają jednak, że mimo imponujących wskaźników makroekonomicznych inflacja, nierówności dochodowe i zależność od czynników zewnętrznych wciąż silnie wpływają na codzienną sytuację ekonomiczną mieszkańców regionu.
Kazachstan: ropa, przemysł i dywersyfikacja
Kazachstan, największa gospodarka Azji Centralnej, urósł w 2025 r. o ok. 5,9% i według EDB w 2026 r. ma zwiększyć PKB o 5,5%. To najsilniejszy wynik od ponad dekady.
Ropa nadal pozostaje filarem wzrostu. Pomogło wcześniejsze niż zakładano uruchomienie zwiększonego wydobycia na złożu Tengiz. Jednocześnie przyspieszył przemysł, zwłaszcza produkcja maszyn i wyrobów metalowych. Nowe fabryki powstają w kilku regionach kraju.
„To przede wszystkim efekt tego, że wpływ uruchomienia potencjału inwestycyjnego okazał się silniejszy, niż przewidywaliśmy jeszcze w czerwcu” – powiedziała Aigul Berdigulova, starsza analityczka w Centrum Analiz Makroekonomicznych EDB.
„Dodatkowo w tym roku bardzo szybko rośnie produkcja przemysłowa, w dużej mierze dzięki działaniom rządu na rzecz dywersyfikacji gospodarki” – dodała.
Rosnące dochody wspierają kredyty hipoteczne i samochodowe, a także turystykę krajową. Władze przyznają jednak, że model wzrostu oparty na energii ma swoje ograniczenia. Dlatego inwestują w szlaki transportowe przez Morze Kaspijskie oraz w branże przetwórcze, aby poszerzyć źródła dochodów.
Inflacja, która w ubiegłym roku wyniosła ok. 12,3%, nadal obniża siłę nabywczą, utrzymując wysokie stopy procentowe i ograniczając wydatki gospodarstw domowych.
Uzbekistan: szybki wzrost i zmiany strukturalne
Uzbekistan należał do najszybciej rosnących gospodarek regionu. Według EDB PKB kraju zwiększył się w 2025 r. o 7,4%, a w 2026 r. ma urosnąć o 6,8%.
PKB Uzbekistanu przekroczył w 2025 r. 133 mld euro, wobec ok. 56 mld euro dziewięć lat wcześniej. W tym samym czasie PKB per capita wzrosło z ok. 1 750 do ok. 3 220 euro, co oznacza niemal podwojenie przeciętnego dochodu.
Inwestycje w środki trwałe wzrosły w pierwszych dziewięciu miesiącach 2025 r. o ponad 15% rok do roku, a wartość eksportu zwiększyła się o ponad 33%.
Kluczową rolę odegrały utrzymujące się na wysokim poziomie globalne ceny złota. Według danych uzbeckiego urzędu statystycznego, cytowanych przez Bank Światowy i Euroazjatycki Bank Rozwoju, przychody z eksportu tego kruszcu wzrosły rok do roku o ponad 70%.
„Sam sektor usług wnosi obecnie do PKB ok. 72,4 mld euro. Szczególnie ważne są usługi cyfrowe. Projekt „One Million AI Programmers” pokazuje, jak nowe umiejętności mogą przynieść dochody kilkukrotnie wyższe od średniej” – powiedziała Gulasal Madrahimova, dziekanka Taszkenckiego Instytutu Przemysłu Tekstylnego i Lekkiego.
Prezydent Szawkat Mirzijojew poinformował, że w 2025 r. ok. pięć milionów osób zyskało stabilne źródło dochodu, a 1,5 mln wyszło ponad granicę ubóstwa. Zmieniły się też wskaźniki konsumpcyjne: roczna liczba zakupów mieszkań wzrosła do ok. 270 tys., a sprzedaż samochodów sięgnęła miliona sztuk.
Z perspektywy Banku Światowego kolejny etap wzrostu będzie jednak trudniejszy.
„Uzbekistan od 2017 r. jest uznawany za jednego z czołowych reformatorów gospodarczych na świecie” – powiedziała Pınar Yaşar, ekonomistka kraju w Biurze Banku Światowego ds. Uzbekistanu. „Przyszły wzrost powinien się opierać na silnym sektorze prywatnym, przystąpieniu do WTO i rzeczywiście równych zasadach gry. Ograniczenie roli państwa tam, gdzie lepiej radzą sobie firmy prywatne, pomoże przyciągnąć inwestycje i tworzyć lepsze miejsca pracy”.
Republika Kirgiska i Tadżykistan: szybka, ale nierówna ekspansja
Republika Kirgiska okazała się najszybciej rosnącą gospodarką regionu. Według szacunków EDB PKB kraju zwiększył się w 2025 r. o 10,3%, a w 2026 r. ma urosnąć o 9,3%. Tadżykistan również skorzystał z wysokich przekazów pieniężnych od migrantów i silnych wydatków publicznych.
Analitycy wskazują, że część tego przyspieszenia wynika z przekierowania handlu i szlaków logistycznych po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę.
Kubat Rachimow, kirgiski ekspert ds. rozwoju infrastruktury w Eurazji Centralnej, podkreśla, że w słabiej dofinansowanych gospodarkach wysokie tempo wzrostu często oznacza nadrabianie zapóźnień, a nie przełom strukturalny.
„Dla gospodarek niedoinwestowanych wzrost rzędu 6% często jest wyrazem etapu nadrabiania zaległości, podczas gdy w gospodarkach rozwiniętych tempo 1,5–2% można już uznać za solidne” – stwierdził.
Rachimow dodał, że sam wzrost PKB nie oddaje w pełni poziomu życia. Za bardziej miarodajne wskaźniki długofalowego postępu uznaje realny dochód do dyspozycji gospodarstw domowych oraz produktywność pracy.
Azerbejdżan: energetyczny hub łączący Azję Centralną z szerokimi rynkami
Azerbejdżan, choć geograficznie nie należy do Azji Centralnej, jest ściśle związany z regionem poprzez handel i infrastrukturę energetyczną. W 2025 r. odnotował bardziej umiarkowany wzrost gospodarczy.
Międzynarodowy Fundusz Walutowy prognozuje, że PKB Azerbejdżanu wzrośnie w 2025 r. o ok. 3,0%, co oznacza spowolnienie w porównaniu z poprzednimi latami.
Inne prognozy międzynarodowe są zbliżone. Bank Światowy oczekuje wzrostu w 2025 r. na poziomie ok. 2,6%, a Azjatycki Bank Rozwoju szacuje go na 2,4%.
Choć tempo wzrostu jest niższe niż w kilku gospodarkach Azji Centralnej, Azerbejdżan odgrywa kluczową rolę w łączeniu regionu z rynkami globalnymi.
Gospodarka kraju pozostaje silnie uzależniona od eksportu ropy i gazu. Daje to stabilność finansów publicznych, ale sprzyja raczej stopniowym zmianom rocznym. Dochody z energii są kierowane na projekty infrastrukturalne, w tym na korytarze transportowe przez Morze Kaspijskie, które łączą Azję Centralną z Europą i Turcją.
Znaczenie tych tras wzrosło, gdy w ostatnich latach przebudowano szlaki handlowe między Azją a Europą. Zwiększyło to rolę Azerbejdżanu jako węzła tranzytowego i logistycznego dla eksportu z Azji Centralnej, szczególnie w sektorze węglowodorów, metali i produktów rolnych.
Władze inwestują również w odnawialne źródła energii oraz w sektory niezwiązane z ropą, aby zdywersyfikować źródła dochodów i ograniczyć wrażliwość na wahania cen surowców. Jednocześnie utrzymują bliską współpracę gospodarczą z Kazachstanem, Uzbekistanem i innymi państwami Azji Centralnej.
Inflacja, nierówności dochodowe i ograniczenia polityki gospodarczej
Mimo szybkiego wzrostu gospodarczego inflacja pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań w całej Azji Centralnej.
Według szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego inflacja w 2025 r. utrzymywała się na podwyższonym poziomie. W Kazachstanie wyniosła ok. 12%, w Republice Kirgiskiej ok. 9%, a w Uzbekistanie ok. 7–8%.
„Niższa inflacja stworzy warunki do obniżek stóp procentowych. Spodziewamy się też, że większość walut krajowych w regionie będzie się zachowywać stosunkowo stabilnie” – powiedział Jewgienij Winokurow, główny ekonomista EDB.
Dopóki inflacja nie osłabnie, wysokie koszty kredytu będą kształtować decyzje gospodarstw domowych i często przyćmiewać wysokie wskaźniki wzrostu PKB.
Dane Banku Światowego pokazują też duże różnice dochodów. PKB per capita Kazachstanu wyniósł ok. 14 154 dol., wobec ok. 3 162 dol. w Uzbekistanie i ok. 2 420 dol. w Republice Kirgiskiej. Dla porównania PKB per capita w Stanach Zjednoczonych przekraczał 84 tys. dol.
Ryzyka i wyzwania na przyszłość
Ekonomiści ostrzegają, że obecne tempo rozwoju jest podatne na wstrząsy zewnętrzne. Chodzi m.in. o spowolnienie w Chinach, zmiany globalnego popytu na węglowodory i metale oraz przesunięcia w układzie geopolitycznym.
Bank Światowy przewiduje wyraźniejsze niż EDB schłodzenie koniunktury. Szacuje, że wzrost gospodarczy w regionie wyniesie ok. 5,0% w 2026 r. i 4,6% w 2027 r., m.in. z powodu niepewności w handlu światowym i słabszego wzrostu u kluczowych partnerów.
Dla Azji Centralnej wyzwaniem będzie przekształcenie okresu wyjątkowo szybkiego wzrostu w trwały wzrost produktywności, dochodów i siły instytucji. Tylko wtedy wysokie wskaźniki PKB przełożą się na długotrwałą poprawę codziennego życia mieszkańców.