Gospodarka Izraela napędzana technologiami ma w 2026 r. wyprzedzić Szwecję i Irlandię i zostać 25. największą na świecie, ocenia MFW. Gdy politycy z Europy i Izraela spotykają się w Jerozolimie, pojawia się pytanie, czego Europa może się nauczyć z tego modelu innowacji.
Według Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) Izrael zmierza do tego, by do końca roku stać się 25. największą gospodarką świata. W październikowej prognozie na 2026 rok MFW szacuje nominalny produkt krajowy brutto (PKB) na ok. 747 mld dol., co oznaczałoby, że Izrael wyprzedzi Szwecję i Irlandię w globalnym zestawieniu.
Dane pojawiają się w momencie, gdy ponad 700 uczestników, w tym ponad 200 gości z Europy, gromadzi się na szczycie ELNET Jerusalem Summit, odbywającym się od 22 do 24 listopada. Na pierwszym planie są tam rozmowy o zacieśnieniu współpracy Izraela i Europy w dziedzinie bezpieczeństwa, technologii, badań oraz handlu.
Mimo trwających napięć geopolitycznych MFW prognozuje wzrost gospodarczy na poziomie 4,5 proc. w 2026 roku. Bank Izraela jest jeszcze bardziej optymistyczny i przewiduje wzrost o 5,6 proc. w tym roku oraz 7,5 proc. w 2027 roku, choć wyższe prognozy uwzględniają produkcję za granicą prowadzoną przez izraelskie firmy. Bez tej działalności bank centralny oczekuje wzrostu krajowego o 3,4 proc. w 2026 roku i 5,1 proc. w 2027 roku.
Te liczby pokazują, że mimo trudnego otoczenia bezpieczeństwa izraelska gospodarka ma znaczący potencjał odbudowy i dalszego rozwoju.
Co napędza izraelską gospodarkę
Jednym z najważniejszych wyjaśnień dobrych wyników gospodarczych Izraela jest sektor technologiczny.
W ciągu kilku dekad powstał tam gęsto powiązany ekosystem innowacji, szczególnie silny w dziedzinach takich jak cyberbezpieczeństwo, sztuczna inteligencja, oprogramowanie, półprzewodniki, technologie medyczne oraz innowacje związane z obronnością.
Według raportu „State of High-Tech 2026” Izraelskiej Agencji Innowacji (Israel Innovation Authority) sektor ten odpowiadał w 2025 roku za 18,3 proc. izraelskiego PKB i ok. 58 proc. eksportu kraju.
Te dane pokazują, jak duże znaczenie dla izraelskiej gospodarki zyskały technologie. Firmy wysokich technologii nie tylko bezpośrednio generują aktywność gospodarczą, ale też przyciągają inwestycje międzynarodowe, tworzą wysoko kwalifikowane miejsca pracy i łączą izraelskie przedsiębiorstwa z klientami oraz partnerami na całym świecie.
Kluczową rolę w tym sukcesie odgrywają badania i rozwój.
Zgodnie ze statystykami OECD dotyczącymi nakładów na badania i rozwój Izrael przeznaczał w 2024 roku na ten cel ok. 6,8 proc. PKB – jeden z najwyższych odsetków na świecie. Dla porównania, według Eurostatu Unia Europejska wydawała w tym samym roku na B+R ok. 2,3 proc. PKB.
Ta różnica odzwierciedla wyjątkową rolę branż opartych na intensywnych badaniach w izraelskiej gospodarce. Pokazuje też, jak długotrwałe inwestowanie w innowacje może stać się cechą definiującą rozwój gospodarczy kraju.
Odmienny model relacji nauki, biznesu i przedsiębiorczości
Model innowacji w Izraelu charakteryzuje się bliskimi powiązaniami między uniwersytetami, firmami prywatnymi, inwestorami a sektorem publicznym.
Ważnym elementem tego systemu jest Israel Innovation Authority, instytucja wspierająca badania technologiczne, firmy na wczesnym etapie rozwoju oraz innowacje przemysłowe. Jej działania pomagają przedsiębiorstwom tworzyć nowe technologie i zbliżać je do zastosowań komercyjnych.
Izrael korzysta także z kultury biznesowej, w której przedsiębiorczość i technologiczne eksperymentowanie są dobrze osadzone. Inwestorzy z branży venture capital odgrywają istotną rolę w finansowaniu obiecujących młodych firm, co odzwierciedla dużą gotowość do podejmowania ryzyka i inwestowania w innowacyjne pomysły, nawet gdy komercyjny sukces jest daleki od pewności.
Kolejną cechą charakterystyczną jest międzynarodowa orientacja izraelskich przedsiębiorstw.
Przy stosunkowo niewielkim rynku krajowym firmy technologiczne z Izraela często od wczesnego etapu muszą szukać odbiorców za granicą. Klienci zagraniczni, inwestorzy i partnerstwa handlowe stają się więc centralną częścią ich strategii biznesowych.
Szczególnie ważnym partnerem pozostają Stany Zjednoczone. Obowiązująca od 1985 roku umowa o wolnym handlu USA–Izrael stworzyła ramy dla zacieśnienia relacji gospodarczych między tymi krajami.
Wojna, wydatki obronne i odporność gospodarki
Rozwój technologiczny Izraela odbywa się na tle trudnego otoczenia geopolitycznego.
Operacje wojskowe, mobilizacja rezerwistów, niedobory siły roboczej i zakłócenia w działalności firm wywierają presję na gospodarkę. Wyższe wydatki na obronność dodatkowo obciążają finanse publiczne.
Mimo to izraelski sektor technologiczny wciąż wykazuje znaczny zasięg międzynarodowy.
W ten obraz wpisuje się również przemysł obronny. Firmy takie jak Elbit Systems, Rafael czy Israel Aerospace Industries rozwinęły zaawansowane kompetencje m.in. w dziedzinie obrony przeciwrakietowej, radarów, dronów i elektroniki wojskowej.
Część wiedzy powstającej w badaniach związanych z obronnością znajduje później zastosowanie w sektorach cywilnych, zwłaszcza w cyberbezpieczeństwie, komunikacji i zaawansowanej inżynierii.
Nie należy jednak mylić wydatków wojskowych z dobrobytem gospodarczym. Finansowanie armii wiąże się z dużymi kosztami i może ograniczać środki dostępne na edukację, transport, ochronę zdrowia oraz inne inwestycje wspierające długofalowy wzrost.
„Economic Survey of Israel 2025” OECD analizuje wyzwania gospodarcze związane z konfliktem oraz potrzebę zabezpieczenia inwestycji w infrastrukturę, kompetencje i produktywność.
Izrael wciąż stoi przed wyzwaniami gospodarczymi
Mimo silnego sektora technologicznego Izrael nadal zmaga się z poważnymi problemami gospodarczymi. W ocenie z lipca 2026 roku MFW ostrzegł, że mimo umocnienia szekla inflacja może przejściowo wzrosnąć z powodu wyższych cen energii i niedoborów podaży.
Skutki trwających konfliktów, w tym wysokie wydatki na obronę oraz niedobory siły roboczej, mają też w średnim okresie ciążyć na dynamice wzrostu.
Zgodnie z oceną MFW utrzymujące się problemy rynku pracy, zwłaszcza stosunkowo niskie wskaźniki zatrudnienia wśród mężczyzn z ultraortodoksyjnych społeczności żydowskich oraz Arabek – obywatelek Izraela, mogą ograniczać tempo rozwoju gospodarki w średnim horyzoncie.
Czego Europa może się nauczyć od mniejszej gospodarki
Doświadczenia Izraela oferują jednak kilka ważnych lekcji dla europejskich decydentów, zwłaszcza w momencie, gdy Unia Europejska stara się podnieść produktywność, pobudzić innowacje i skuteczniej konkurować na globalnych rynkach technologii.
Europa dysponuje już uczelniami o światowej renomie, instytucjami naukowymi, zaawansowanymi sektorami przemysłu oraz dużym rynkiem konsumenckim. Wyzwanie polega nie tylko na tworzeniu nowych pomysłów, lecz także na tym, by większą ich część zamieniać w udane przedsiębiorstwa zdolne do międzynarodowej ekspansji.
Doświadczenia Izraela wskazują na kilka obszarów, w których Europa mogłaby wzmocnić swoje podejście.
Po pierwsze, uczynić innowacje długoterminowym priorytetem gospodarki. Badania i rozwój wymagają trwałego zaangażowania firm, inwestorów i władz publicznych. Wsparcie państwa może skłaniać sektor prywatny do inwestowania, zwłaszcza w technologie, w których na zwrot komercyjny trzeba czekać wiele lat.
Po drugie, zacieśnić współpracę między uniwersytetami a biznesem. Odkrycia naukowe przynoszą większą wartość gospodarczą, gdy przekładają się na użyteczne produkty i usługi. Europa mogłaby rozwijać istniejące partnerstwa badawcze, usprawniać mechanizmy transferu technologii i ułatwiać przedsiębiorcom komercjalizację badań akademickich.
Po trzecie, ułatwić start-upom rozwój oraz zachęcać do większej gotowości na ryzyko. W Europie działa wiele innowacyjnych młodych firm, lecz obiecujące przedsiębiorstwa często mają trudności z pozyskaniem finansowania na ekspansję międzynarodową. Lepszy dostęp do kapitału wysokiego ryzyka, bardziej zintegrowane rynki finansowe i większa skłonność inwestorów do wspierania ambitnych pomysłów mogłyby pomóc europejskim firmom konkurować globalnie. Kultura przedsiębiorcza Izraela pokazuje, jak ważne jest akceptowanie ryzyka biznesowego jako elementu procesu innowacji.
Po czwarte, wzmocnić współpracę w strategicznych sektorach. Izraelskie doświadczenia pokazują, że kompetencje w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, sztucznej inteligencji, elektroniki i zaawansowanej inżynierii mogą wspierać różne gałęzie gospodarki. Europa mogłaby promować bliższą współpracę między uniwersytetami, cywilnymi firmami a programami badań strategicznych, zachowując jednocześnie odpowiednie zabezpieczenia.
Wreszcie, sprzyjać silniejszej orientacji międzynarodowej w biznesie. Izraelskie firmy technologiczne często od początku nastawiają się na rynki globalne. Europejskie przedsiębiorstwa mogłyby w większym stopniu wykorzystywać jednolity rynek UE, który daje dostęp do ok. 450 mln konsumentów, jako bazę do ekspansji międzynarodowej. Choć różnice regulacyjne i narodowe wciąż istnieją, bardziej zintegrowany rynek może ułatwić rozwój firm w całej Europie i wzmocnić ich pozycję w światowej konkurencji.
Dla Europy przesłanie jest jasne: konkurencyjność gospodarcza zależy nie tylko od wielkości rynku czy bazy przemysłowej, lecz także od zdolności do przekształcania wiedzy w komercyjnie udane pomysły.
Europa ma już dużą część wiedzy naukowej, mocy przemysłowych i zasobów finansowych potrzebnych, by to osiągnąć. Wyzwanie polega na tym, by skuteczniej łączyć te atuty, wspierać obiecujące firmy w fazie wzrostu i uczynić innowacje silniejszym motorem rozwoju gospodarczego.
Celem powinno być wybiórcze czerpanie z izraelskich osiągnięć przy jednoczesnym zachowaniu cech, które nadają gospodarkom europejskim ich własną specyfikę.
Współpraca europejsko-izraelska: polityczne wyzwania
Wśród zapowiadanych europejskich uczestników szczytu ELNET Jerusalem Summit są m.in. były premier Francji Manuel Valls, były minister spraw zagranicznych Włoch i obecny specjalny przedstawiciel UE Luigi Di Maio, były minister spraw zagranicznych Czech Jan Lipavský, ambasador Niemiec w Izraelu Alexander Graf Lambsdorff oraz Michał Kamiński, wicemarszałek Senatu RP.
Grecję reprezentuje wiceminister gospodarki narodowej i finansów Dimitrios Markopoulos, a przewodnicząca litewskiej parlamentarnej Komisji Innowacji Jekaterina Rojaka także figuruje wśród mówców. Przemówienie na konferencji ma wygłosić prezydent Izraela Icchak Herzog.
Zwolennicy zacieśnienia więzi widzą szansę w połączeniu izraelskich kompetencji w cyberbezpieczeństwie, sztucznej inteligencji i zaawansowanych technologiach z europejskim potencjałem przemysłowym i naukowym.
Relacje gospodarcze rozwijają się jednak w politycznie wrażliwym otoczeniu. W ramach UE istnieją odmienne poglądy na przyszłość stosunków z Izraelem; część państw członkowskich i parlamentarzystów opowiada się za ograniczeniami handlowymi lub ponownym przeglądem niektórych zapisów układu o stowarzyszeniu UE–Izrael. Choć propozycje te nie zyskały dotąd poparcia koniecznego do przyjęcia, pokazują polityczne zawiłości towarzyszące zacieśnianiu współpracy gospodarczej.
Mimo to rozwój gospodarczy Izraela, a zwłaszcza jego osiągnięcia w dziedzinie technologii i innowacji, pozostaje sam w sobie ważnym tematem, dostarczającym cennych wskazówek europejskim przedsiębiorstwom i decydentom.