Aktywiści ostrzegają, że świat zbliża się do „momentu Oppenheimera” w sprawie broni, która sama wybiera i atakuje cele, bez udziału człowieka.
Dyplomaci w Genewie w Szwajcarii w piątek walczyli z czasem, bo zwłaszcza Rosja wstrzymywała przez pięć dni wyczerpujące rozmowy o tym, czy rozpocząć negocjacje nad zasadami dotyczących śmiercionośnej autonomicznej broni.
Rozmowy, prowadzone podczas Konferencji Przeglądowej Konwencji ONZ o Broni Konwencjonalnej (CCW), miały zakończyć się w piątkowy wieczór. Do połowy dnia państwa wciąż nie zdołały przełamać impasu.
Armie starają się wykorzystywać sztuczną inteligencję (AI), by szybciej i precyzyjniej wykrywać oraz atakować cele.
Po uruchomieniu śmiercionośne autonomiczne systemy uzbrojenia (LAWS) mogą samodzielnie wybierać i atakować cele, bez jakiejkolwiek ingerencji człowieka. Stop Killer Robots, globalna koalicja ponad 300 organizacji, twierdzi, że takie systemy były już testowane lub używane, m.in. w wojnie na Ukrainie.
Krytycy podkreślają, że broń ta zwiększa ryzyko ataków bez rozróżnienia celów, zaciera odpowiedzialność i może nie być stosowana zgodnie z prawem konfliktów zbrojnych.
Podzielona sala
128 państw-stron konwencji CCW spędziło tydzień na rozstrzyganiu, czy rozpocząć negocjacje, a jeśli tak – na jakich warunkach i w jakim terminie. Każda decyzja wymaga jednomyślnej zgody.
Większość krajów opowiada się za prawnie wiążącym porozumieniem. Państwa dysponujące odpowiednią technologią, w tym Stany Zjednoczone i Rosja, nie chcą jednak wiązać sobie rąk.
Nie ma też zgody co do terminu. Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża oraz różne organizacje pozarządowe (NGO) chcą, by negocjacje trwały rok, tymczasem Waszyngton proponuje pięć lat.
Francja należy do państw, które zabiegają o połączenie środków prawnie wiążących i niewiążących.
„W ostatnim dniu rozmów mniejszość państw nadal blokuje postęp” – powiedziała Anna Hehir, szefowa ds. zarządzania wojskową AI w Future of Life Institute.
Rosja w centrum uwagi
Gdy konferencja ruszyła w poniedziałek, Rosja wywołała spór proceduralny, sprzeciwiając się udziałowi obserwatorów w debacie, w tym Unii Europejskiej i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Zmusiło to państwa do kontynuowania rozmów w trybie nieformalnym.
W czwartek Rosja wielokrotnie domagała się zmian w projekcie końcowego raportu, także w fragmentach niezwiązanych z głównymi kwestiami.
Mimo to, jak powiedział anonimowo jeden z dyplomatów w rozmowie z AFP, ten tydzień zbliżył zwaśnione obozy.
„Jesteśmy bardzo blisko konsensusu co do tego, że trzeba negocjować. Tylko jedna delegacja aktywnie sprzeciwia się procesowi nastawionemu na negocjacje”.
Moment Oppenheimera
Magnus Lovold z funduszu filantropijnego Lex International stwierdził, że autonomiczna broń zbliża się do „momentu Oppenheimera” – nawiązania do Roberta Oppenheimera, fizyka, który wprowadził świat w erę nuklearną.
„Stoimy teraz na krawędzi. W przyszłości może być o wiele trudniej wypracować zasady, których potrzebujemy” – mówił Lovold na marginesie obrad.
Sekretarz generalny ONZ António Guterres zaapelował w poniedziałek do uczestników konferencji, by „podjęli działania, które zapobiegną użyciu i rozprzestrzenianiu tych bezwzględnych rodzajów broni”.
„Nigdy nie możemy przestać chronić ludność cywilną przed rzezią i dewastacją, jakie niesie ze sobą konflikt zbrojny” – podkreślił Guterres.