Śledź nas
Reklama

Salento zamienia oliwki na awokado: odpowiedź na Xylellę zagrażającą rolnictwu Europy

Drzewo oliwne z czerwonym znakiem na pniu, oznaczającym obecność bakterii Xylella.
Drzewo oliwne z czerwonym znakiem na pniu, oznaczającym obecność bakterii Xylella. -  Prawo autorskie  AP Photo
Prawo autorskie AP Photo
Przez Stefania De Michele
Opublikowano dnia
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Udostępnij Close Button

Od bakterii Xylella do awokado: Salento testuje nową uprawę, Europa obawia się szerzenia zakażenia, a tropikalny zwrot rodzi problem wody.

Hass, Bacon i Fuerte: na Salencie nowymi bohaterami krajobrazu wiejskiego są odmiany awokado o egzotycznych nazwach. Między Calimerą a Vernole, w prowincji Lecce, te odmiany awokado są już coraz bardziej widoczne, a w połowie listopada zbiory weszły w kluczową fazę. To już nie rolnicza ciekawostka, lecz zakład na restrukturyzację upraw dla apulijskich gospodarstw, które szukają alternatywy po rzezi drzew oliwnych spowodowanej przez bakterię Xylella fastidiosa.

REKLAMA
REKLAMA

To jednak zakład, który ma też ciemną stronę. Awokado potrzebuje dużo wody właśnie w najgorętsze lata, w regionie już zmagającym się z suszą i z ubożejącymi zasobami wód podziemnych.

Przemiana jest dobrze widoczna w gospodarstwie rolnym Tommasi, gdzie pierwsze drzewa posadzono w 2017 roku. Po blisko dziesięciu latach każde drzewo daje od 70 do 100 owoców, a plon szacuje się na około 10 kwintali z hektara. W kwietniu tego roku dosadzono kolejne 700 drzew.

A gdy Salento zmienia profil upraw, Xylella wciąż pozostaje zagrożeniem dla europejskiego rolnictwa, zamieniając kryzys, który zaczął się w Apulii, w problem całego regionu Morza Śródziemnego.

Xylella: zagrożenie, które nie dotyczy już tylko Apulii

Historia awokado z Salento zaczyna się tak naprawdę od historii utraconych gajów oliwnych. W październiku 2013 roku Xylella fastidiosa została po raz pierwszy wykryta w Unii Europejskiej właśnie w Apulii. To bakteria, która kolonizuje ksylem, tkankę przewodzącą wodę i składniki odżywcze, przez co stopniowo zakłóca funkcjonowanie rośliny. W oliwkach może powodować szybkie zasychanie, a w najcięższych przypadkach śmierć drzewa.

Od tamtej pory choroba odmieniła rozległe obszary apulijskiego krajobrazu rolnego. Nie została też ograniczona do Włoch: w kolejnych latach wykryto ją także we Francji, Hiszpanii i Portugalii. Wśród zagrożonych upraw są nie tylko oliwki, lecz także migdałowce, drzewa cytrusowe, winorośl oraz różne rośliny ozdobne.

Skalę problemu potwierdzają badania naukowe. W najnowszej aktualizacji bazy danych roślin żywicielskich, opublikowanej w 2025 roku, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) odnotował 727 gatunków roślin, u których zgłaszano obecność Xylelli. Dla 463 gatunków istnieją solidniejsze dowody, oparte na określonych kryteriach diagnostycznych. Nie oznacza to, że wszystkie są równie podatne ani że każda podgatunek bakterii może je infekować: zdolność wywoływania chorób zależy od kombinacji wariantu bakterii, rośliny żywicielskiej i warunków środowiskowych.

Rok 2026 przyniósł we Włoszech nowe sygnały alarmowe. W Kalabrii, w gminie Taurianova w prowincji Reggio Calabria, wykryto siedem drzew oliwnych zakażonych podgatunkiem pauca. To pierwszy ogniskowy przypadek w tym regionie. W Basilicacie z kolei podgatunek multiplex stwierdzono na migdałowcu w rejonie Matery. W obu przypadkach wprowadzono nadzwyczajne środki fitosanitarne i działania zmierzające do zwalczania ognisk choroby.

Rozprzestrzenianie się bakterii sprawia, że nadzór staje się zadaniem wykraczającym poza granice regionów i państw. Dla Europy ochrona produkcji rolnej oznacza także konieczność zapobiegania temu, by lokalne ognisko stało się problemem dla całych sektorów gospodarki.

Potencjalne koszty dla rolnictwa europejskiego

Ile mogłaby kosztować niekontrolowana ekspansja Xylelli? Ocena opublikowana w listopadzie 2025 roku przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (JRC) razem z EFSA potwierdziła, że bakteria należy do głównych zagrożeń fitosanitarnych dla Unii.

W scenariuszu szerokiego rozprzestrzenienia roczne straty produkcji mogłyby sięgnąć 7,1 mld euro, a ponad 540 000 miejsc pracy znalazłoby się w strefie ryzyka. To symulacja potencjalnych skutków, a nie podsumowanie szkód już wyrządzonych.

Te dane pokazują, że Xylella nie jest tylko problemem Apulii. Uprawa oliwek, produkcja migdałów, cytrusów oraz wina to ważne gałęzie gospodarki w wielu krajach europejskich. Spadek produkcji odbiłby się także na zakładach przetwórczych, dystrybucji i wszystkich działalnościach związanych z rolniczymi łańcuchami wartości.

Unia Europejska wprowadziła więc specjalne przepisy do walki z bakterią. Xylella jest klasyfikowana jako organizm kwarantannowy, a rozporządzenie wykonawcze 2020/1201 określa obowiązki w zakresie monitoringu, wyznaczania ognisk oraz usuwania zakażonych roślin.

Gdy bakteria zostaje wykryta na nowym obszarze, podstawową zasadą jest jej zwalczanie u źródła: wyznacza się strefy zakażone i strefy buforowe, w których prowadzi się kontrole oraz wycinkę roślin zgodnie z przepisami. Tam, gdzie choroba jest już szeroko obecna, a całkowite usunięcie nie jest uznawane za realne, jak w niektórych częściach Apulii, stosuje się środki ograniczające jej dalsze szerzenie się. Przewidziano także coroczne badania w państwach członkowskich oraz europejskie współfinansowanie działań związanych z monitoringiem i zwalczaniem.

Prewencja nie przywróci jednak utraconych drzew oliwnych. I tu pojawia się potrzeba poszukiwania nowych kierunków produkcji.

Awokado, mango i papaja: nowa twarz południowych krajobrazów rolnych

Dla rolników, którzy stracili znaczną część swoich gajów oliwnych, dywersyfikacja może oznaczać uniknięcie porzucenia ziemi i stworzenie nowych źródeł dochodu.

Według analiz Wydziału Nauk o Glebie, Roślinie i Żywności Uniwersytetu w Bari na obszarach Apulii dotkniętych przez Xylellę jest 23 885 hektarów gajów oliwnych potencjalnie nadających się do uprawy awokado. Łącznie powierzchnia apulijskich upraw tropikalnych miała już osiągnąć około 4 000 hektarów.

To nie tylko wybór biznesowy. Wzrost temperatur zmienia warunki, w jakich rozwijają się tradycyjne uprawy, i otwiera możliwości dla gatunków, które jeszcze kilka dekad temu trudno byłoby tutaj uprawiać. Awokado, mango i papaja są jednymi z najbardziej widocznych przykładów.

Dane klimatyczne potwierdzają tempo zmian. Zgodnie z analizami Coldiretti Puglia opartymi na danych ERA5-Land programu Copernicus, w pierwszych dziesięciu miesiącach 2026 roku anomalia termiczna dla Włoch wyniosła +2,11 stopnia względem średniej z lat 1991–2020. To najwyższa wartość w krajowej serii pomiarów dla okresu od stycznia do października.

Wyższe temperatury nie przekładają się jednak automatycznie na lepsze warunki dla rolnictwa. Uprawa może znaleźć sprzyjające warunki termiczne, a mimo to być niewłaściwa ze względu na zużycie wody, jakość gleby czy wrażliwość na ekstremalne zjawiska pogodowe.

Awokado: rośnie w cieple, ale ma dużą „pragnę”

To główny słaby punkt salentyńskiej restrukturyzacji upraw. Awokado jest gatunkiem subtropikalnym, który wymaga dużych ilości wody, szczególnie latem. Oliwka przeciwnie – to roślina typowo śródziemnomorska, zdolna przetrwać długie okresy susz dzięki fizjologicznemu przystosowaniu do lokalnych warunków.

System korzeniowy awokado koncentruje się głównie w powierzchniowych warstwach gleby, co sprawia, że roślina jest szczególnie zależna od dostępnej tam wilgoci. Szacunki agronomiczne wskazują, że latem dorosłe drzewo może zużywać 136–220 litrów wody dziennie, przy niższych wartościach wiosną.

Znaczna jest także wodna „stopa” awokado. Według analiz Water Footprint Network autorstwa Mekonnena i Hoekstry produkcja kilograma awokado wymaga średnio 1 981 litrów wody, zarówno deszczowej, jak i używanej do nawadniania oraz niezbędnej do rozcieńczenia zanieczyszczeń.

Oczywiście nie każda woda ma tę samą wagę: opad atmosferyczny i woda pobierana z warstw wodonośnych czy rzek to różne zasoby. Dlatego ważne jest rozróżnienie między całkowitą wodną „stopą” a faktycznym zużyciem wody do nawadniania.

Dla Salento problem pozostaje jednak bardzo realny. Awokado jest wrażliwe także na zasolenie wody i słabo przepuszczalne gleby. To szczególnie kłopotliwe cechy w regionie, gdzie zasoby podziemne są pod dużą presją, a wnikanie wód morskich do warstw wodonośnych jest udokumentowanym zagrożeniem.

Krótka ulga od suszy nie rozwiązuje problemu

Apulia formalnie zakończyła 30 czerwca 2026 roku obowiązywanie stanu klęski związanej z deficytem wody, po obfitych opadach zimą i wiosną. Koniec stanu wyjątkowego nie oznacza jednak, że problem zniknął.

Dane Obserwatorium ANBI, zaktualizowane na początku października, wskazywały, że cztery sztuczne zbiorniki wodne w Capitanacie zawierały 98,12 mln metrów sześciennych wody, czyli mniej niż 30 proc. łącznej dopuszczalnej pojemności 331,9 mln metrów sześciennych.

W Salencie zaopatrzenie rolnictwa w wodę opiera się w dużej mierze na zasobach podziemnych. Pomiary hydrogeologiczne instytutu Ispra od dawna dokumentują zubożenie warstw wodonośnych i wnikanie wód morskich, co może pogarszać jakość dostępnej wody.

Ryzyko polega na tym, że rozszerzanie upraw o wysokim zapotrzebowaniu na wodę zwiększy presję na studnie, a w konsekwencji nasilenie konkurencji między rolnictwem a zużyciem wody przez mieszkańców. To trudność, która nie dotyczy wyłącznie Apulii: gospodarka wodna stała się jednym z kluczowych zagadnień dla przyszłości rolnictwa śródziemnomorskiego, coraz częściej narażonego na okresy suszy i nieregularne opady.

Nowe rolnictwo, ale nie za wszelką cenę

Awokado z Salento pokazuje, że zmiana profilu upraw może tworzyć nowe możliwości nawet na terenach dotkniętych wyniszczającą chorobą roślin. Nie jest to jednak rozwiązanie uniwersalne. Drzewa potrzebują lat, by wejść w pełną produkcję, wymagają konkretnych nakładów inwestycyjnych i pozostają narażone na zimowe spadki temperatur, które mogą uszkodzić plantacje.

Wyzwaniem jest zatem dobór upraw nie tylko pod kątem wyższych temperatur, lecz także realnej dostępności wody, jakości gleb oraz odporności na ekstremalne zjawiska klimatyczne.

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej

Przywódcy 17 krajów UE chcą priorytetu dla rolnictwa i spójności. Meloni: to nasz wspólny cel

W Palermo pierwsza kawa uprawiana i zbierana we Włoszech: cieplejszy klimat zmienia rolnictwo

Włochy stawiają na Argentynę i Brazylię w ramach współpracy z Mercosur