Śledź nas
Reklama

Włochy wzorem dla G7: jedyny kraj z nadwyżką pierwotną i tańszym długiem

Premier Włoch Giorgia Meloni gestykuluje przed wspólnym zdjęciem podczas szczytu UE w Dublinie, w piątek 13 listopada 2026 roku.
Premierka Włoch Giorgia Meloni gestykuluje przed wykonaniem wspólnego zdjęcia podczas szczytu UE w Dublinie, piątek, 13 listopada 2026 r. -  Prawo autorskie  Virginia Mayo/Copyright 2026 The AP. All rights reserved
Prawo autorskie Virginia Mayo/Copyright 2026 The AP. All rights reserved
Przez Piero Cingari
Opublikowano dnia •Zaktualizowano
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Udostępnij Close Button

HSBC ocenia, że wszystkie państwa G7 będą potrzebować włoskich nadwyżek pierwotnych, by ustabilizować dług, a Rzym zadłuża się taniej niż Paryż przed budżetem w roku wyborczym.

We wrześniu 1992 r. Włochy były przestrogą dla europejskich finansów. Lira została wypchnięta z europejskiego mechanizmu kursowego, waluta gwałtownie się osłabiła, a Rzym musiał przekonać inwestorów, że nadal jest w stanie spłacać swoje zobowiązania.

REKLAMA
REKLAMA

Potem przyszło ponad trzy dekady zaciskania pasa, o których Włosi do dziś się spierają. Rok po roku państwo ściągało z podatków więcej, niż wydawało, licząc wydatki przed odsetkami od długu.

Ekonomiści nazywają to nadwyżką pierwotną. Z danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego wynika, że od 1992 r. Włochy notowały ją w 28 z 34 lat.

Teraz jeden z największych banków na świecie twierdzi, że pozostali członkowie G7 będą musieli zrobić to samo.

„Każdy członek G7 będzie musiał naśladować Włochy” – napisała w ubiegłym tygodniu Janet Henry, globalna główna ekonomistka HSBC, w analizie zatytułowanej „Turning Italian?”.

Jej argument opiera się na prostej arytmetyce. Jeśli stopa procentowa, którą rząd płaci od swojego długu, utrzymuje się powyżej tempa wzrostu gospodarki, dług jako udział w produkcie rośnie. Chyba że rząd wydaje mniej, niż ściąga z podatków, zanim doliczy odsetki.

Przy wysokich kosztach zadłużenia w gospodarkach rozwiniętych Henry spodziewa się, że ta różnica utrzyma się.

Lekcja, którą Włochy odrobiły boleśnie

Henry uważała jednak, by nie przedstawiać Włoch jako wzorowego ucznia.

„Włochy nie są wzorem: poziom długu jest nadal wysoki, ale kraj od wielu lat utrzymuje trwałą nadwyżkę pierwotną, początkowo wymuszoną przez dotkliwy kryzys walutowy i zadłużeniowy w 1992 r.” – napisała.

Różnica, jej zdaniem, polega na tym, że Rzym kontynuował wysiłek przez dekady, podczas gdy inni ledwie zaczęli.

„W przeciwieństwie do Włoch żadne z pozostałych państw nie jest na ścieżce długotrwałej korekty” – dodała Henry.

Tylko kraje, które odczuły presję rynku obligacji, takie jak Zjednoczone Królestwo, próbowały w minionym roku zmierzyć się ze swoimi deficytami – zauważyła.

Problem nie omija nawet Stanów Zjednoczonych. Henry przytoczyła szacunek dyrektora Congressional Budget Office, amerykańskiego strażnika finansów publicznych, że samo tempo wzrostu musiałoby wynosić nominalnie 7–8% rocznie, by przy obecnych stopach ustabilizować dług USA.

Ostrzegła też, że łatwe wyjścia z sytuacji już nie istnieją. Rządy nie mogą ciąć wydatków tak ostro jak Grecja i Portugalia po kryzysie strefy euro, a wzrost produktywności dzięki sztucznej inteligencji wcale nie musi łatwo przełożyć się na wyższe wpływy podatkowe.

„Przed nami trudne wybory polityczne” – podsumowała.

Tylko jedno państwo G7 wydaje mniej, niż ściąga

Najświeższe dane MFW pokazują, jak samotna jest pozycja Włoch.

Z październikowego „Fiscal Monitor” Funduszu wynika, że Włochy zmierzają w tym roku do nadwyżki pierwotnej na poziomie 1% PKB, rosnącej do 1,2% w 2027 r. To jedyna gospodarka G7, która ma ją osiągnąć.

Francja zmierza w tym roku do deficytu pierwotnego sięgającego 2,9% PKB. Niemcy, przez lata fiskalny ryglista strefy euro, mają według prognoz notować deficyt pierwotny na poziomie 3,4%, gdy zwiększają wydatki na obronę i infrastrukturę.

Stany Zjednoczone mają mieć deficyt pierwotny na poziomie 4,9% PKB, Kanada 2,6%, a Japonia i Zjednoczone Królestwo po ok. 1,2%.

Jak duża korekta byłaby potrzebna w pozostałych krajach, pozostaje kwestią sporną. W artykule w magazynie MFW „Finance & Development” z marca ekonomista Zsolt Darvas szacował, że Francja i Stany Zjednoczone potrzebowałyby nadwyżki pierwotnej rzędu 1,3% PKB, by ustabilizować swój dług, a Zjednoczone Królestwo – 1,8%.

Dla Francji oznaczałoby to poprawę salda budżetu o ponad cztery punkty proc. PKB. Darvas zauważył, że Paryż osiągnął wymagany poziom tylko sześć razy w ciągu pięciu dekad.

Warto doprecyzować: ciężar Włoch pozostaje większy. MFW oczekuje, że ich dług publiczny sięgnie w tym roku 137,9% PKB, najwięcej w strefie euro i więcej niż 136% Grecji. Francja ma wskaźnik na poziomie 118,5%.

Rynki obligacji już zmieniły zdanie

Inwestorzy wydają się dochodzić do podobnych wniosków co HSBC.

W poniedziałek o godz. 13:26 CET rentowność 10-letnich obligacji rządowych Włoch wynosiła 4,43%, podczas gdy francuskich OAT – 4,93%.

To znaczy, że Rzym pożycza na dekadę o pół punktu proc. taniej niż Paryż. W piątek różnica zamknęła się na poziomie 50 pkt bazowych – to najszersza przewaga Włoch co najmniej od 1999 r., wynika z danych TradingView.

Zmiana nastąpiła szybko. Na początku 2025 r. Włochy płaciły o 34 pkt bazowe więcej niż Francja. Krzywe przecięły się we wrześniu 2025 r., a luka od tego czasu się powiększa.

Włochy pożyczają dziś taniej także niż Zjednoczone Królestwo, gdzie rentowność 10-letnich giltów wynosi 5,35%, oraz Stany Zjednoczone, gdzie 10-letnie Treasuries dają 5,12%.

W porównaniu z Niemcami, punktem odniesienia dla strefy euro, spread BTP-Bund wynosi 106 pkt bazowych. Spread mierzy dodatkowy zwrot, jakiego inwestorzy oczekują, by kupować włoski dług zamiast niemieckiego. Francja ma obecnie lukę na poziomie 156 pkt bazowych, ponad dwukrotnie więcej niż 71 pkt na początku roku.

Włochy nie uniknęły tegorocznej wyprzedaży. Ich spread rozszerzył się z ok. 60 pkt bazowych pod koniec lutego, gdy wojna na Bliskim Wschodzie podbiła ceny energii, oczekiwania inflacyjne i koszty zadłużenia w całej Europie.

Ekonomiści Pantheon Macroeconomics, Claus Vistesen i Melanie Debono, spodziewają się, że ten ruch się odwróci.

„Uważamy, że spread BTP-Bund spadnie w przyszłym roku, odrabiając tegoroczne rozszerzenie z nawiązką” – napisali w analizie w czwartek. „Zakładamy spread BTP-Bund na poziomie 20 pkt bazowych do połowy 2027 r., z nieco ponad 100 pkt obecnie”.

Część ich argumentacji dotyczy Francji. Twierdzą, że poważniejsze problemy fiskalne tego kraju oraz niepewność wokół przyszłorocznych wyborów prezydenckich będą skłaniać inwestorów do przenoszenia się do włoskich obligacji.

Nawet wtedy tańsze relatywnie pożyczanie nie uczyni włoskiego długu tanim. „Rentowności pozostaną wysokie, tuż powyżej 3%, co utrzyma koszty obsługi długu rządu Włoch na podwyższonym poziomie” – prognozują.

Budżet w roku wyborczym wystawia model na próbę

Większa próba dla Włoch może wyjść z samego Rzymu.

Rząd Giorgii Meloni zatwierdził 28 października budżet na 2027 r. o wartości ok. 26 mld euro, który jest teraz procedowany w parlamencie.

Znaczną część pakietu stanowią ulgi podatkowe.

Jedynie w 2027 r. próg 33-proc. stawki podatku dochodowego zostałby podniesiony z 50 tys. do 55 tys. euro rocznych zarobków.

Młodzi pracownicy sektora prywatnego urodzeni po 1997 r. i zarabiający do 28 tys. euro płaciliby 1-proc. podatek od podwyżek wynagrodzeń do 2500 euro. Podwyżki związane z odnowieniem umów zbiorowych byłyby opodatkowane stawką 5% dla pracowników zarabiających do 33 tys. euro.

Osoby samozatrudnione mogłyby pozostać w systemie podatku liniowego przy obrotach do 100 tys. euro, zamiast dotychczasowych 85 tys.

Podatek od samochodu zostałby na stałe zniesiony dla jednego ubezpieczonego pojazdu o mocy do 80 kilowatów na właściciela, a matki z co najmniej dwójką dzieci i dochodem do 40 tys. euro otrzymywałyby 100 euro miesięcznie, wolne od podatku.

By sfinansować część pakietu, banki i ubezpieczyciele mają przez dwa lata płacić o trzy punkty proc. wyższy podatek dochodowy od osób prawnych, firmy energetyczne – wyższy regionalny podatek od działalności gospodarczej, a podatek od transakcji finansowych zostałby podwojony do 0,8%.

Krajowa Izba Obrachunkowa Włoch, która nadzoruje wydatki publiczne, poinformowała parlamentarzystów 9 listopada, że wiele ulg wygaśnie z końcem 2027 r., a ok. 70% źródeł ich finansowania nie zostanie odnowionych, co przerzuci rachunek na następny parlament.

Według rządowego planu fiskalnego opublikowanego w październiku deficyt ma wynieść w tym roku 2,9% PKB, rosnąc do 3,4% w 2027 r., gdy doliczy się dodatkowe wydatki na obronę i energię dopuszczone przez unijne przepisy.

Prognozuje się, że dług wzrośnie w przyszłym roku do 138,5% PKB.

Głosowanie, którego wyniku nie da się przewidzieć

Budżet trafia do parlamentu w momencie, gdy Włochy zmierzają ku wyborom parlamentarnym zaplanowanym najpóźniej na jesień 2027 r., a w Rzymie narasta spekulacja o wcześniejszym głosowaniu wiosną.

Najnowszy sondaż SWG dla stacji La7, opublikowany 9 listopada, daje centrolewicowej opozycji 44,9% poparcia, a centroprawicowej koalicji Meloni 44% – to różnica mieszcząca się w granicach błędu.

Bracia Włosi Giorgii Meloni pozostają największą pojedynczą partią, z wynikiem 28,9%, podczas gdy 29% respondentów nie wskazało preferencji.

Scenariuszem bazowym Pantheona jest przetrwanie koalicji rządzącej, co ekonomiści wskazują jako dodatkowy powód, by spread pozostał wąski do 2027 r.

W 1992 r. Włochy nie miały wyboru i musiały zaciskać pas. Trzydzieści cztery lata później reszcie G7 mówi się, że powinna zrobić to samo – właśnie wtedy, gdy Włochy kuszone są, by poluzować własny.

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej

Francja wpada w recesję, Europa hamuje: jak źle może być?

Kryzys francuskiego długu publicznego: jak groźny może być?

Rentowności europejskich obligacji lekko spadają, a stopy hipoteczne w USA biją rekord za Trumpa