Śledź nas
Reklama

Charlotte de Witte i wokalistka z AI: nowy EP wywołuje spór w świecie techno

Charlotte de Witte i NAVA
Charlotte de Witte i NAVA -  Prawo autorskie  Charlotte de Witte official website & KNTXT Youtube official page
Prawo autorskie Charlotte de Witte official website & KNTXT Youtube official page
Przez Cinzia Rizzi
Opublikowano dnia
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google
Udostępnij Close Button

Międzynarodowa DJ-ka wydała EP-kę „Azadi” z wirtualną, stworzoną przez AI wokalistką NAVA, by reprezentować Iranki pozbawione prawa występów publicznych, lecz decyzja wywołała kontrowersje.

A gdyby niekwestionowana królowa światowej techno przeszła na „ciemną stronę”? Tak właśnie pomyślało wiele osób, kiedy w czwartek 5 listopada (a w gruncie rzeczy już wcześniej) ukazał się nowy EP Charlotte de Witte (źródło w Włoski), 34‑letniej belgijskiej DJ‑ki i producentki, którą na Instagramie śledzi 6,5 mln osób. Azadi (po persku „wolność”, słowo, którego nauczyliśmy się podczas protestów w Iranie w 2022 r.), wydany w jej wytwórni KNTXT (źródło w Włoski), zawiera trzy utwory (Azadi, Omid, czyli „nadzieja”, oraz Tales of the Desert). To charakterystyczne dla niej brzmienia acid techno – podobnie jak tempo 140 BPM – ale z wyjątkową wokalistką.

REKLAMA
REKLAMA

De Witte, już siódmy rok z rzędu wybrana DJ‑ką techno nr 1 na świecie w plebiscycie DJ Mag Top 100 DJs 2026 (źródło w Włoski), po raz pierwszy użyła głosu wygenerowanego przez AI. Chodzi o projekt NAVA, stworzony przez brytyjsko‑irańskiego artystę Farboda Mehra (źródło w Włoski).

W oficjalnym komunikacie artystka wyjaśniła, że „NAVA reprezentuje Iranki, którym zakazano występów publicznych”, a EP jest pomyślany jako „mały akt oporu”. Wszystkie zyski zostaną przekazane organizacji pozarządowej FEMENA (źródło w Włoski), która wspiera obrończynie praw kobiet i ruchy feministyczne w regionie SWANA i w Azji.

NAVA reprezentuje Iranki, którym zakazano występów publicznych. W przeciwieństwie do nich NAVA nie może zostać aresztowana za używanie swojego głosu. Te utwory są na swój sposób małym aktem oporu.
Charlotte de Witte

EP nie jest więc w całości dziełem sztucznej inteligencji, lecz muzyczną współpracą, w której tylko główny głos należy do wirtualnej wokalistki.

Kim jest NAVA?

NAVA to projekt stworzony w 2025 roku przez Farboda Mehra, brytyjskiego artystę cyfrowego irańskiego pochodzenia. Wirtualna piosenkarka powstała z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, a jej warstwa wizualna nawiązuje do sztuki i tradycji kultury perskiej.

Mehr podkreśla, że jego celem jest symboliczne przedstawienie Iranek, które nie mogą swobodnie występować jako solistki przed mieszanym audytorium. Wystarczy przypomnieć sprawę Parastoo Ahmadi, którą sąd w Kom w czerwcu skazał na 74 baty, 2 lata zakazu opuszczania kraju i 2 lata zakazu działalności artystycznej. Jej „wina” polegała na tym, że w grudniu 2024 r. udostępniła na YouTube występ na żywo, podczas którego śpiewała bez chusty i w sukience bez rękawów.

Reakcje fanów i ekspertów

Intencja jest bez wątpienia dobra, ale nie wszyscy przyjęli ją entuzjastycznie, jak mogła liczyć de Witte. Z różnych stron popłynęły głosy krytyki ze strony jej fanów. Decyzja, by użyć sztucznego głosu do reprezentowania kobiet pozbawionych możliwości wyrażania się poprzez muzykę, wzbudziła wiele zastrzeżeń wśród miłośników elektroniki.

Wielu zastanawia się, dlaczego nie skorzystano z głosu prawdziwej osoby. Na przykład na Reddicie jeden z fanów napisał (źródło w Włoski): „Jej muzyka kompletnie przestała mi się podobać. Istnieją inne sposoby, by oddać głos Irankom, bez uciekania się do «artystki» stworzonej przez sztuczną inteligencję”. Inny fan chwali samą inicjatywę (źródło w Włoski), ale sugeruje, że można było pójść inną drogą: „Sztuczna inteligencja ma podobno reprezentować Iranki żyjące w opresji. Czy naprawdę nie znalazła się żadna irańska artystka z krwi i kości, która mogłaby zaśpiewać w tym utworze?”.

Część internautów obawia się też, że normalizacja głosów generowanych przez AI może ograniczyć możliwości zawodowe wokalistów, chórzystów i muzyków, zastępując ich pracę narzędziami sztucznej inteligencji.

Krytyka pojawiła się także wewnątrz irańskiej sceny techno. AliPink, DJ i producent, pionier krajowego undergroundu i założyciel wytwórni Techno Tehran Records (źródło w Włoski), zakwestionował wybór sztucznej wokalistki do reprezentowania Iranek.

W komentarzu opublikowanym na Instagramie, a następnie udostępnionym przez platformę „Tehran Herald”, AliPink nazwał „głęboko problematycznym” sam pomysł, że do reprezentowania tych kobiet potrzebny jest sztuczny głos. Zwrócił uwagę, że istnieją już irańskie artystki z krwi i kości, obdarzone talentem i z własnymi historiami.

Jako Irańczyk obecny w irańskim techno‑undergroundzie od ponad 20 lat, wielokrotnie aresztowany i więziony za tworzenie muzyki i organizowanie nielegalnych imprez, z konfiskatą sprzętu, mogę powiedzieć to z absolutną pewnością: żaden bohater wygenerowany przez sztuczną inteligencję nigdy nie reprezentował i nigdy nie będzie reprezentował Iranek na naszej scenie muzyki elektronicznej.
AliPink

AliPink podważył też sens całego przedsięwzięcia, dodając: „Istnieje fundamentalna różnica między podnoszeniem świadomości na temat trudnej sytuacji Iranek a wykorzystywaniem ich walki jako konceptu do promowania muzyki generowanej przez sztuczną inteligencję”.

Nie brakuje jednak obrońców projektu, którzy zauważają, że gdyby de Witte skorzystała z udziału prawdziwej irańskiej artystki, naraziłaby ją na niebezpieczeństwo z powodu treści tych piosenek. Jedna z użytkowniczek Instagrama napisała pod postem, w którym de Witte zaprezentowała fragment EP (źródło w Włoski) przed oficjalną premierą: „Wow, jako Persjanka i artystka czuję się tym głęboko poruszona. Ludzie nie zdają sobie sprawy, jak bardzo Iranki muszą walczyć, o wiele bardziej, tylko po to, by robić to, co artyści w innych krajach mogą robić codziennie i bez przeszkód”. Inny użytkownik skomentował: „Czekałem na ten release. Dziękuję, Charlotte, że nagłaśniasz głosy Iranek, które są uciszane przez swój rząd i którym odbiera się możliwość kreatywnej ekspresji”.

Spór jest więc bardziej złożony niż proste starcie zwolenników i przeciwników AI. Dla jednych NAVA to stracona szansa na bezpośrednie zaangażowanie artystek z krwi i kości. Dla innych – narzędzie ekspresji i solidarności tam, gdzie brak innych opcji.

Cienka granica między technologią a kreatywnością

Ta historia wpisuje się w coraz szerszą debatę o roli sztucznej inteligencji w branży muzycznej. W ostatnich latach narzędzia generatywne nauczyły się tworzyć głosy, melodie, a nawet całe kompozycje, co stawia pod znakiem zapytania relacje między ludzką kreatywnością, technologią i prawami autorskimi.

Na razie przemysł muzyczny działa głównie poprzez samoregulację. Na przykład Spotify wymaga, by każde nieautoryzowane klonowanie głosu było wyraźnie oznaczone i zakazane (źródło w Włoski), natomiast Bandcamp (platforma sprzedaży bezpośredniej dla wytwórni) kategorycznie zabrania publikowania muzyki wygenerowanej „w całości lub w dużej części” przez AI (źródło w Włoski). Od 2026 roku również Beatport odrzuca utwory, które uzna za w całości stworzone przez sztuczną inteligencję (źródło w Włoski).

Decyzja Charlotte de Witte o wykorzystaniu głosu AI na nowo otwiera więc kwestię, która w branży muzycznej będzie coraz ważniejsza: czy, a jeśli tak, to jakie miejsce powinna mieć sztuczna inteligencja w twórczości artystycznej. I przede wszystkim – gdzie kończy się eksperyment technologiczny, a zaczyna zastępowanie ludzkiej pracy?

Wraz z Azadi belgijska DJ‑ka przeniosła tę dyskusję na szczególnie wrażliwy grunt, czyli wolność wypowiedzi i prawa kobiet. Niezależnie od intencji i solidarnościowego przesłania projektu pozostaje pytanie: kiedy używamy sztucznej inteligencji, by „oddać głos” tym, którzy nie mogą mówić swobodnie, czy rzeczywiście zwracamy im ten głos, czy raczej mówimy w ich imieniu?

Przejdź do skrótów dostępności
Udostępnij Obserwuj Euronews w Google

Czytaj Więcej

Węgierska rewolucja 1956 roku na fotografiach Andersa Engmana

RAYE wyrównuje rekord 11 nominacji do Grammy 2027, Rosalía ma 9

Gerard Depardieu rezygnuje z apelacji od wyroku za seksualną napaść na dwie kobiety