Ogólny konkurs EPSO ruszył 9 listopada, lecz niemal połowa kandydatów pochodzi z Włoch. To stoi w sprzeczności z zasadami Komisji, które premiują kraje niedoreprezentowane, by wyrównać geograficzne dysproporcje kadrowe.
Konkurs EPSO 2026 organizowany przez Unię Europejską przyciągnął 174 727 kandydatów, którzy walczą o 1 490 miejsc na liście rezerwowej. Jednak 79 343, czyli prawie połowa z nich, to Włosi.
REKLAMA
REKLAMA
To rodzi problem dla instytucji UE, które zmagają się z chronicznymi dysproporcjami reprezentacji. Państwa takie jak Niemcy i Francja nie osiągają docelowych poziomów zatrudnienia. W 2025 r. Komisja Europejska wprowadziła nowe wytyczne rekrutacyjne. Zobowiązują one zespoły, aby priorytetowo traktowały kandydatów z listy 15 „niedostatecznie reprezentowanych” państw. Zasady te dotyczą kandydatów, którzy zdali już egzamin EPSO, na etapie rozmów kwalifikacyjnych.
To oznacza, że Włosi mogą zająć znaczną część z 1 490 miejsc na liście rezerwowej, co utrudni poprawę równowagi geograficznej. Olivier Salles, dyrektor EPSO (European Personnel Selection Office), powiedział Euronews, że dotychczasowe konkursy wykazywały związek między narodowością a wynikami.
„Poprzednie konkursy sugerują, że geograficzny rozkład kandydatów, którzy odnieśli sukces, w dużym stopniu odzwierciedla rozkład wszystkich aplikujących” – stwierdził Salles. „Jednak mogą pojawiać się różnice, zwłaszcza gdy wskaźniki rezygnacji są odmienne w różnych grupach”.
Jednocześnie zastrzegł, że „jest zbyt wcześnie, by przewidywać geograficzny rozkład kandydatów, którzy odniosą sukces w tym konkursie”.
15 „niedostatecznie reprezentowanych” państw
Liczba kandydatów z Włoch znacznie przewyższa Hiszpanię (13 789), Niemcy (11 699) i Francję (10 939). Włochy mają więcej zgłoszeń niż te trzy kraje razem wzięte.
Państwa takie jak Niderlandy (2 729), Dania (987) i Luksemburg (630) przyciągnęły stosunkowo niewielu kandydatów. Ta nierównowaga ma znaczenie, ponieważ Komisja już teraz ma trudności z przyciąganiem pracowników z Europy Północnej i Zachodniej. Niemcy osiągają obecnie jedynie 64 proc. docelowego poziomu zatrudnienia, a Francja 73 proc.
Własne ramy prawne Komisji, w artykule 27 regulaminu pracowniczego UE, określają jako „istotną nierównowagę” taki poziom reprezentacji kadrowej, który spada poniżej 80 proc. wskaźnika referencyjnego (wyznaczanego na podstawie liczby mandatów w Parlamencie Europejskim i populacji danego kraju).
Do 15 państw, które obecnie nie osiągają swojego wskaźnika kadrowego, należą: Niemcy, Niderlandy, Szwecja, Austria, Dania, Finlandia, Czechy, Estonia, Cypr, Irlandia, Luksemburg, Polska, Słowacja, Litwa i Łotwa.
W Komisji Europejskiej pracuje ok. 1 848 urzędników administracyjnych z Włoch, przy 1 571 z Francji, 1 370 z Niemiec i zaledwie 380 z Niderlandów. Dania ma tylko 191 takich pracowników, a Szwecja 264. Same liczby jednak nie przesądzają o tym, czy dane państwo jest niedostatecznie reprezentowane, ponieważ od większych krajów oczekuje się większego udziału w zatrudnieniu.
Niemcy, największy demograficznie kraj UE, mają stosunkowo niewielu urzędników Komisji w relacji do swojej populacji. Belgia jest natomiast zdecydowanie nadreprezentowana, częściowo dlatego, że w Brukseli mieści się większość personelu Komisji.
Komisja obawia się też, że zbliżająca się fala emerytur może pogłębić nierównowagi geograficzne. Niektóre państwa stracą znaczną część obecnych urzędników. W przypadku Niemiec prognozuje się odejście ok. 16 proc. obecnej kadry na emeryturę. Jeśli nie uda się pozyskać wystarczającej liczby nowych pracowników z tych krajów, ich reprezentacja może dalej spadać.
Plan działań na rzecz równowagi geograficznej
Aby temu zaradzić, Komisja opracowała w 2023 roku wspólne plany działań z 15 państwami członkowskimi, a następnie 6 listopada 2025 roku przyjęła bardziej restrykcyjne zasady rekrutacji.
Plan koncentruje się zwłaszcza na młodszych urzędnikach na początku kariery, w stopniach AD5 do AD8. To z nich w przyszłości wywodzić się będą najwyżsi urzędnicy UE.
Pierwsze działania obejmowały kampanie rekrutacyjne, współpracę z uniwersytetami i wsparcie w przygotowaniu do egzaminów. Jednak przegląd z 2024 roku wykazał, że nie przyniosły one większych rezultatów. Dlatego w 2025 roku Komisja wprowadziła surowsze zasady naboru. Zobowiązują one menedżerów do zapraszania na końcowe rozmowy przynajmniej jednego odpowiednio wykwalifikowanego kandydata z niedostatecznie reprezentowanego kraju i pozwalają im dawać pierwszeństwo takim osobom, gdy kwalifikacje są porównywalne.
Przepisy wprowadzają także cele rekrutacyjne, choć Komisja podkreśla, że stanowisk nie można zarezerwować dla konkretnych narodowości i że wszyscy kandydaci muszą spełniać te same standardy.
W tym miejscu konkurs EPSO 2026 staje się potencjalnym źródłem problemów. Włosi stanowią 45,4 proc. wszystkich kandydatów, choć ich kraj nie należy do 15 państw niedostatecznie reprezentowanych. Jeżeli kandydaci z Włoch zdadzą egzaminy w podobnie wysokim odsetku, mogą zdominować listę rezerwową, z której instytucje UE rekrutują pracowników.
Tymczasem państwa takie jak Dania, Szwecja czy Niderlandy mają znacznie mniejsze pule kandydatów. Nawet przy preferencyjnym traktowaniu na etapie rozmów Komisja nie może zatrudnić osób z tych krajów, jeśli zbyt mało z nich przejdzie przez sito egzaminów.
Hiszpania zaskarżyła już legalność tych środków, argumentując, że mogą one prowadzić do dyskryminacji kandydatów z innych państw członkowskich. Francja i Belgia poparły jej skargę.
Kluczowe jest to, że zasady te nie zmieniają sposobu oceniania kandydatów w egzaminie EPSO, który pozostaje oparty na zasługach. Obowiązują dopiero później, gdy instytucje wybierają osoby z listy rezerwowej na rozmowy kwalifikacyjne. Komisja utrzymuje również, że nie rezerwuje żadnych stanowisk dla określonych narodowości. Salles dodał, że „dostępne dane nie wskazują na istotne różnice w odsetku zdawalności między narodowościami”.
Egzamin EPSO 2026
Bezprecedensową liczbę zgłoszeń w konkursie EPSO 2026 tłumaczy kilka czynników: siedmioletnia przerwa od ostatniego konkursu ogólnego, wprowadzenie zdalnych testów oraz szersze kryteria dopuszczalności.
„Od 2019 r. EPSO obserwuje stały wzrost liczby zgłoszeń we wszystkich konkursach, więc wysoka liczba kandydatów w konkursie AD5 jest częścią szerszego trendu” – powiedział Salles.
Zwrócił uwagę na intensywniejszą promocję kariery w instytucjach UE, współpracę z państwami członkowskimi, możliwość zdawania testów we wszystkich 24 językach urzędowych UE oraz otwarcie konkursu dla absolwentów wszystkich kierunków studiów.
„Zaobserwowaliśmy również wiralowe rozprzestrzenianie się informacji o konkursie w niektórych państwach członkowskich, co z pewnością zwiększyło jego bezprecedensową widoczność” – dodał.
Tradycyjne centrum oceny zostało zlikwidowane i zastąpione zdalnymi testami z rozumowania, pytaniami o wiedzę o UE, oceną kompetencji cyfrowych i pisemnym esejem. Testy podzielono na dwa etapy: w tym tygodniu odbywają się testy z rozumowania, a pozostałe oceny zaplanowano na 2027 roku.
„Decyzja o zorganizowaniu testów w dwóch częściach została podjęta po to, by lepiej zarządzić bezprecedensową skalą konkursu” – wyjaśnił Salles.
EPSO przeprowadziło wielokrotne testy obciążeniowe ze swoim dostawcą usług egzaminacyjnych, rozbudowało zasoby infolinii i zaktualizowało niektóre funkcje platformy, aby przygotować się na rekordową liczbę kandydatów.
„Choć nie można całkowicie wykluczyć problemów technicznych, dokładamy wszelkich starań, aby zminimalizować ewentualne zakłócenia” – przyznał Salles.
Poprzednie konkursy ogólne przyciągały od 21 000 do 51 000 kandydatów, przy czym w latach 2018 i 2019 liczba ta spadła do ok. 22 000. W tym roku zgłoszeń jest jednak niemal osiem razy więcej niż w 2019 roku, ponieważ jednocześnie startują roczniki kandydatów z kilku lat.
Pula kandydatów wykracza też daleko poza osoby już pracujące w Brukseli. Według EPSO ponad 90 proc. kandydatów nie jest obecnie zatrudnionych w instytucjach UE.
Dlaczego kariery w instytucjach UE bardziej przyciągają jedne narodowości niż inne?
Główne wyjaśnienie to różnice w wynagrodzeniach, stabilności zatrudnienia i perspektywach zawodowych, szczególnie w krajach Europy Południowej, gdzie absolwenci napotykają trudniejsze warunki na rynku pracy.
„Zainteresowanie karierą w instytucjach UE może być też kształtowane przez szersze czynniki społeczno‑ekonomiczne, takie jak możliwości zatrudnienia, warunki na rynku pracy oraz atrakcyjność pracy w sektorze publicznym w poszczególnych państwach członkowskich” – powiedział Salles w rozmowie z Euronews.
Kluczową rolę odgrywają pensje. Dane Eurostatu pokazują duże różnice w rocznych zarobkach netto w UE. W Luksemburgu dochód netto wyniósł w 2025 roku 36 489,56 euro, w Irlandii 32 052,35 euro, a w Niderlandach 25 750,34 euro. Najniższe wartości odnotowały Czechy (13 107,24 euro) i Estonia (12 950,21 euro).
W niektórych krajach UE realne płace rosły tylko nieznacznie, stały w miejscu lub wręcz spadały w ostatnich dekadach, podczas gdy inflacja nadal rosła, ograniczając siłę nabywczą obywateli. W Hiszpanii płace spadły o 2 proc. między pierwszym kwartałem 2021 roku a pierwszym kwartałem 2026 r. W Czechach zmniejszyły się o 5,8 proc., a we Włoszech aż o 6,1 proc. – wynika z danych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).
Drugim czynnikiem są warunki na rynku pracy. Wysokie bezrobocie i słabe perspektywy zawodowe skłaniają ludzi, zwłaszcza dobrze wykształconych, do ubiegania się o lepiej płatne stanowiska w instytucjach UE. W Hiszpanii i Grecji stopa bezrobocia wynosiła w maju 2026 r. odpowiednio 10,3 proc. i 8,1 proc. Dla porównania, w Niemczech było to 3,8 proc., a w Niderlandach 3,9 proc.
Oprócz zwiększania nadreprezentacji w instytucjach UE problemy te napędzają zjawisko tzw. „drenażu mózgów”. Komisja Europejska wskazuje, że 46 regionów znajduje się już w „pułapce rozwoju talentów”. Oznacza to, że nie są one w stanie zrównoważyć odpływu wysoko wykwalifikowanych mieszkańców w wieku produkcyjnym przy równoczesnym wyludnieniu i starzeniu się społeczeństwa. Dotyczy to niemal całej Bułgarii i Rumunii, Sycylii oraz części Portugalii. Kolejne 36 regionów, zamieszkanych łącznie przez prawie 30 proc. ludności UE, jest zagrożonych takim scenariuszem.