Sztuczna inteligencja zmienia obraz cyberbezpieczeństwa: daje nowe szanse na lepszą obronę, ale też na skuteczniejsze ataki, wynika z najnowszego raportu ENISA.
W ostatnich miesiącach Europa doświadczyła wielu incydentów cybernetycznych. Budzi to szerokie obawy – nie tylko rządów, ale także opinii publicznej – o to, jak bardzo nasze społeczeństwo jest narażone na ataki i jak dobrze kontynent jest przygotowany na przyszłe zagrożenia w sieci.
REKLAMA
REKLAMA
„Gdy patrzymy na krajobraz zagrożeń, obraz nie jest zbyt optymistyczny” – powiedział dziś na konferencji prasowej dyrektor wykonawczy ENISA Juhan Lepassaar.
Ostatnie incydenty obejmują m.in. poważną lukę w oprogramowaniu PHP, która skłoniła wiele rządów UE do czasowego wyłączenia swoich stron internetowych, aby uniemożliwić ich wykorzystanie przez hakerów, oraz falę cyberataków na lodówki w supermarketach i bankach krwi we Francji i w ośmiu innych państwach. Ataki te wynikały z luk w przestarzałym oprogramowaniu.
Zagrożenia w cyberprzestrzeni ewoluują i stają się coraz bardziej widoczne, częściowo dzięki rozwojowi sztucznej inteligencji. Organizacje muszą dziś nadążać za najnowszymi modelami SI, uczestnicząc de facto w cyfrowym wyścigu zbrojeń.
„Najnowsze osiągnięcia nie tylko w najbardziej zaawansowanych modelach SI, lecz także incydenty w systemach chłodniczych w całej UE pokazują, że istnieją luki operacyjne oraz potrzeba szybkiego dzielenia się informacjami i lepszej koordynacji” – stwierdził Lepassaar.
ENISA określa też SI jako „mnożnik siły”, ponieważ zwiększa i przyspiesza zdolności zarówno hakerów, jak i firm broniących swoich systemów do szybkiego wykrywania luk.
„Zestawione przez badaczy dane pokazują, że czas między odkryciem luki a jej wykorzystaniem jako broni zbliża się do zera” – czytamy w raporcie. W praktyce oznacza to, że wkrótce firmy mogą nie mieć niemal żadnego czasu na zabezpieczenie się przed nowymi słabościami systemów po ich uruchomieniu.
Jednocześnie, jak podkreśla raport, najbardziej zaawansowana SI silnie wpływa na zarządzanie podatnościami. Skraca czas reakcji i tworzenia poprawek, dzięki czemu przedsiębiorstwa mogą proaktywnie wyszukiwać luki i usuwać je, zanim zostaną wykorzystane przez hakerów.
Oprócz wykorzystywania SI jako narzędzia do masowego wyszukiwania słabych punktów raport wskazuje, że sztuczna inteligencja dodatkowo „ostrzy” istniejące narzędzia hakerów.
Przykładowo, narzędzia SI pozwalają prowadzić coraz bardziej przekonujące kampanie phishingowe, wykorzystujące materiały wideo typu deepfake, dźwięk oraz wiadomości, które mają oszukać użytkowników i „wprowadzać do systemów błędne dane, aby zakłócić działalność firm”.
Czynniki napędzające zagrożenia cybernetyczne
Raport wskazuje, że 57,3% incydentów cybernetycznych w 2025 r. było motywowanych ideologicznie wydarzeniami geopolitycznymi, takimi jak rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie czy konflikt na Bliskim Wschodzie, choć większość z nich miała ograniczone skutki.
Z kolei 29,3% incydentów wynikało z motywacji finansowych, przy czym ransomware wciąż pozostaje najbardziej dotkliwym typem zdarzeń dla firm. Raport ostrzega, że łatwość, z jaką przestępcy mogą wymieniać się narzędziami ransomware i innym złośliwym oprogramowaniem, „napędza profesjonalny ekosystem przestępczy”.
ENISA zauważa też, że w Europie odnotowano ataki przypominające operacje prowadzane przez państwa, wymierzone w poszczególne kraje w celu prowadzenia kampanii cyberszpiegowskich, zbierania informacji i kradzieży własności intelektualnej.
Według ENISA w statystykach dominują haktywiści, jeśli chodzi o liczbę ataków. Większość z nich to operacje typu rozproszona odmowa usługi (DDoS), zwykle o niewielkim wpływie.
Reakcja Europy
UE przyjęła szereg przepisów mających wzmocnić cyberbezpieczeństwo wspólnoty, jednak ENISA uważa, że wciąż można zrobić więcej – co potwierdza ostatnia fala incydentów.
Kluczowym filarem europejskich zasad cyberbezpieczeństwa jest dyrektywa NIS2, która zobowiązuje wszystkie sektory gospodarki do wprowadzenia cyfrowych zabezpieczeń dla infrastruktury krytycznej. Mimo że zaczęła obowiązywać w październiku 2024 r., nie została jeszcze w pełni przeniesiona do prawa krajowego we wszystkich państwach członkowskich.
Niedawny atak na lodówki w dziewięciu krajach UE pokazał, że w niektórych sektorach gospodarki występują luki w zabezpieczeniach oraz problemy z właściwym określaniem, co należy do infrastruktury krytycznej.
Eksperci od cyberbezpieczeństwa zwracają uwagę, że wiele firm, w tym sieci supermarketów, patrzy na cyberbezpieczeństwo w tradycyjny sposób, koncentrując się na ochronie finansów. Połączoną infrastrukturę techniczną pozostawiają z kolei zespołom utrzymania, które dysponują innymi budżetami i priorytetami.
Istnieje także akt w sprawie odporności cybernetycznej (Cyber Resilience Act), przyjęty w 2024 r., który będzie w pełni stosowany od grudnia 2027 r. Wprowadza on obowiązki sprawozdawcze poprzez jeden portal, co ma przyspieszyć wymianę informacji i koordynację.
Akt o solidarności cybernetycznej (Cyber Solidarity Act), który wszedł w życie w lutym ubiegłego roku, wzmocnił – jak podkreśla ENISA – zdolność UE do wykrywania, przygotowywania się i reagowania na zagrożenia oraz incydenty w sieci. Stało się to dzięki utworzeniu Europejskiego Systemu Alarmowania o Cyberzagrożeniach, Mechanizmu Reagowania Kryzysowego w dziedzinie cyberbezpieczeństwa oraz Rezerwy Cyberbezpieczeństwa UE.
W europejskiej odpowiedzi brakuje ekspertów od SI
Choć europejne ramy regulacyjne dotyczące cyberbezpieczeństwa są bardzo rozbudowane, ENISA zwraca uwagę na poważny problem z obsadzeniem „linii obrony”.
Raport pokazuje, że we wszystkich sektorach organizacje mają trudności z pozyskiwaniem i utrzymaniem specjalistów od cyberbezpieczeństwa. Przywołuje badanie inwestycji NIS z 2025 r., z którego wynika, że 45% ankietowanych organizacji miało kłopot ze znalezieniem profesjonalistów o odpowiednich kompetencjach.
Autorzy raportu ostrzegają, że może to prowadzić do powstania luki kompetencyjnej w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, co da przewagę bogatszym organizacjom w rywalizacji o obecnie ograniczoną pulę talentów.
ENISA apeluje do państw członkowskich, aby przeciwdziałały niedoborowi specjalistów, rozszerzając działania i wzmacniając programy UE w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.